Xe điện chưa thực sự phổ biến ở nhiều thị trường như kỳ vọng của các hãng xe và cơ quan quản lý. Tại Mỹ, số lượng xe điện đã tăng so với một thập kỷ trước, nhưng các yếu tố như quãng đường di chuyển, tốc độ sạc và giá bán vẫn là rào cản lớn khiến người tiêu dùng chần chừ.
Ngoài những vấn đề liên quan đến người dùng, một bài toán lớn hơn đang xuất hiện: xử lý xe điện và đặc biệt là pin khi chúng hết vòng đời.
Tại Trung Quốc, vấn đề này đang trở nên nghiêm trọng khi những lô xe điện đầu tiên bắt đầu đến thời điểm “nghỉ hưu”. Dự báo đến năm 2030, khoảng 7 triệu tấn pin xe điện tại thị trường này sẽ bị loại bỏ.
Trên phạm vi toàn cầu, việc tái chế và xử lý pin xe điện từ lâu đã được xem là thách thức đi kèm với sự phát triển của xe điện. Một số công nghệ mới cho phép thu hồi lithium tinh khiết tới 99% từ pin cũ, mở ra hướng đi tích cực.
Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng quá nhanh của xe điện tại Trung Quốc trong thập kỷ qua đã tạo ra một “núi” pin thải, gây rủi ro cho môi trường, sức khỏe cộng đồng và thậm chí trở thành mảnh đất cho các hoạt động tội phạm.
Mặt trái của cuộc bùng nổ xe điện
Nguyên nhân khiến Trung Quốc đối mặt với vấn đề này nghiêm trọng hơn các thị trường khác nằm ở tốc độ và quy mô phát triển.
Trong khi các nước phương Tây hỗ trợ xe điện ở mức độ nhất định, Trung Quốc đã đầu tư mạnh mẽ để biến ngành xe năng lượng mới thành lĩnh vực dẫn đầu thế giới. Nhờ đó, quốc gia này hiện đi trước về công nghệ và hạ tầng xe điện.
Hệ quả là thị trường xe điện Trung Quốc tăng trưởng bùng nổ. Theo CNBC, gần 60% xe bán ra tại Trung Quốc trong tháng 11/2025 là xe điện.
Tuy vậy, khi người dùng bắt đầu thay thế xe cũ, tình trạng xuống cấp pin và sự lỗi thời của công nghệ khiến lượng lớn xe điện bị loại bỏ. Theo MIT Technology Review, hệ thống tái chế pin tại Trung Quốc chưa theo kịp tốc độ phát triển này.
Nguy cơ từ các cơ sở tái chế pin không kiểm soát
Pin xe điện có thể được tái chế bằng cách tách kim loại để sản xuất pin mới hoặc tái sử dụng cho các mục đích khác như lưu trữ điện cho gia đình.
Nhưng tại Trung Quốc, nhiều cơ sở tái chế hoạt động không phép, bỏ qua quy định an toàn. Những đơn vị này thường trả giá cao để thu mua pin cũ, sau đó ghép lại và bán dưới dạng “pin mới” dù thực tế không đảm bảo chất lượng.
Tệ hơn, khi pin quá hỏng để tái sử dụng, chúng bị nghiền nát và bán dưới dạng kim loại thô. Quy trình này tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ và gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng do hóa chất rò rỉ và nước thải độc hại.
Để xử lý đúng chuẩn, chi phí đầu tư ban đầu rất lớn, và giới chuyên môn cho rằng các hãng xe và nhà sản xuất pin là đối tượng phù hợp nhất để thực hiện việc tái chế an toàn.
Hiện nhiều hãng xe lớn tại Trung Quốc đã triển khai dịch vụ thu hồi pin, thậm chí tặng ưu đãi khi khách hàng đổi xe mới. Tuy nhiên, với số lượng xe điện sẽ bị loại bỏ ngày càng tăng, quốc gia này cần một hệ thống tái chế rộng hơn, an toàn hơn và hiệu quả hơn.
Dù các thị trường khác chưa đối mặt với mức độ khẩn cấp như Trung Quốc, chắc chắn các hãng xe toàn cầu sẽ theo dõi sát sao để rút ra bài học.
