Câu hỏi đầu tiên mà những người lao động bình dân thường đặt ra khi muốn vay tiền là gì? Không phải là lãi suất bao nhiêu hay thời gian trả nợ là bao lâu. Họ sẽ hỏi vay có nhanh không và vay được bao nhiêu? Tức là họ quan tâm nhiều hơn đến quy trình vay.
Lướt qua website nhiều ngân hàng, công ty tài chính tiêu dùng, việc công khai quy trình vay được thực hiện khá tốt. Quy trình vay được hiểu là tất cả các khâu, từ việc giới thiệu những thông tin chung về ưu nhược điểm của từng gói vay đến các thông tin chi tiết như hạn mức vay, hồ sơ cần chuẩn bị, lãi suất, thời gian giải ngân, thời gian trả nợ và đặc biệt là những việc cần làm để vay tiền an toàn... Tất cả đều phải rõ ràng, chi tiết. Nhưng điểm đáng tiếc là đa phần người lao động bình dân, những người có thu nhập dưới 10 triệu đồng/tháng nhưng không ổn định (theo quan điểm của Fiin Group) lại không thể tiếp cận hình thức vay này. Tập đoàn đánh giá tín nhiệm và nghiên cứu thị trường hàng đầu Việt Nam này cho rằng phân khúc lao động bình dân này có thể lên tới 30 triệu người. Khi có nhu cầu tài chính, phần nhiều trong số đó sẽ tìm đến các giải pháp vay thay thế mà tiêu biểu nhất, chiếm đến gần 70% thị phần, là dịch vụ cầm đồ.
Cầm đồ là giải pháp vay dựa trên giá trị tài sản đảm bảo, không yêu cầu chứng minh thu nhập hay xét nợ xấu. Tuy nhiên, thị trường cầm đồ hiện có sự phân hóa rõ rệt. Tính theo quy mô thì các cơ sở cầm đồ truyền thống, tức là các cửa hàng nhỏ lẻ, chiếm tới 95% trong tổng số 27.000 cửa hàng. Trong khi đó, các đơn vị cầm đồ hiện đại, hoạt động theo mô hình chuỗi, dựa trên nền tảng công nghệ chỉ chiếm 5% quy mô thị trường. Dù vậy, cầm đồ hiện đại đang có đà tăng trưởng tốt, dựa trên nguyên tắc kinh doanh minh bạch. Việc công bố thông tin quy trình vay có thể xem là một ví dụ tiêu biểu.
Khi tìm hiểu thông tin trên website hoặc các trang mạng xã hội, dễ dàng nhận thấy các cơ sở cầm đồ truyền thống thường chỉ đăng tải các thông tin chung chung như "hạn mức cao", "lãi suất thấp", "duyệt vay nhanh". Sự thiếu rõ ràng này khiến người vay trở nên mơ hồ và ngần ngại. Trong bối cảnh đó, họ dễ nảy sinh tâm lý tin vào những lời đường mật như "vay không thẩm định", "giải ngân tức thì", "lãi suất cực thấp" của những website có dấu hiệu tín dụng đen đang hiện diện đầy rẫy trên không gian mạng. Lý giải cho việc cung cấp thông tin thiếu rõ ràng, có người cho rằng cầm đồ truyền thống cho vay với lãi cao, có khi lên tới 3.000đ - 3.500đ/triệu/ngày, tương đương 109 - 127%/năm, nên họ không muốn để lại thông tin kiểu "giấy trắng mực đen".
Nhưng với các cửa hàng cầm đồ hiện đại như F88, Sawad, Người bạn vàng, Vietmoney, Truemoney, Happymoney... việc công bố được thực hiện nghiêm túc hơn, giúp khách hàng có đủ thông tin trước khi quyết định có vay hay không. Lấy ví dụ như tại chuỗi cầm đồ có gần 1.000 cửa hàng trên toàn quốc, đã công bố toàn bộ quy trình vay tiền mặt tại F88 trên website, trên các tài khoản mạng xã hội và trên nhiều kênh thông tin đại chúng khác. Các thông tin bao gồm danh sách các gói vay, ưu nhược điểm từng gói vay, các loại giấy tờ cần chuẩn bị, thời gian cho vay, thời gian duyệt vay và cả thuật toán mô tả chi tiết số lãi phí phải trả tương ứng với số tiền vay được. Cách làm này tương tự như các ngân hàng chính thống, cung cấp một cái nhìn rõ ràng về khoản vay cho khách hàng, tạo ra sự tin tưởng.
Ví dụ như phần giới thiệu gói vay theo bảng lương với tài sản đảm bảo là đăng ký xe máy, F88 cho biết hạn mức gấp 6 lần mức lương hàng tháng của người đi vay, tối đa là 50 triệu đồng; thời gian trả nợ 3-18 tháng; lãi suất 1.125%/tháng, phí ký gửi tài sản 3.5%/tháng... cùng nhiều thông tin về ưu, nhược điểm khác như đơn vị phối hợp cùng F88 cung cấp khoản vay này là ngân hàng CIMB, phí ký gửi tài sản là gì và dùng vào mục đích nào và những việc cần làm để vay tiền một cách an toàn. Đây chỉ là ví dụ của một gói vay và chuỗi cửa hàng F88 còn cung cấp nhiều sản phẩm vay khác nhau như vay bằng đăng ký xe máy, đăng ký ô tô... Các chuỗi cầm đồ khác như Sawad, Truemoney, Happymoney... hiện cũng làm theo cách thức tương tự.
Nhìn chung, duyệt vay cầm cố xe máy nhưng chỉ giữ đăng ký xe và bàn giao phương tiện cho khách hàng sử dụng phù hợp với người lao động bình dân, người không thể chứng minh thu nhập ổn định. Nhưng việc đơn vị cho vay cung cấp thông tin không rõ ràng khiến họ mơ hồ, dẫn đến việc những cạm bẫy tín dụng đen có cơ hội chen ngang, dụ dỗ và gây hại. Do đó, minh bạch thông tin cũng là một giải pháp tốt giúp người vay có một cái nhìn rõ ràng hơn trước khi đưa ra lựa chọn và đó cũng là cách giúp họ tránh được cạm bẫy tín dụng đen.
