Bộ Công an vừa hoàn thiện Hồ sơ Dự án Luật Định danh và xác thực điện tử gửi Bộ Tư pháp thẩm định trước khi trình Chính phủ.
Một danh tính điện tử duy nhất
Thời gian qua, việc triển khai định danh và xác thực điện tử theo các Nghị định của Chính phủ đã đạt nhiều kết quả quan trọng, từng bước hình thành nền tảng nhận diện số phục vụ giải quyết thủ tục hành chính và dịch vụ công trực tuyến. Tuy nhiên, thực tiễn vận hành bộc lộ nhiều vướng mắc do khung pháp lý cấp Nghị định chưa đủ thẩm quyền điều chỉnh các vấn đề mới phát sinh.
Đáng chú ý, tình trạng tội phạm công nghệ cao lợi dụng tài khoản ngân hàng ảo, SIM "rác" và công nghệ giả mạo tiên tiến để lừa đảo chiếm đoạt tài sản diễn biến phức tạp, gây thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm.
Bên cạnh đó, yêu cầu hội nhập quốc tế đòi hỏi Việt Nam phải có hệ thống định danh tương thích với các tiêu chuẩn toàn cầu như "Hộ chiếu sản phẩm kỹ thuật số" (DPP) của Liên minh Châu Âu (EU) hoặc các quy chuẩn về tài sản số. Vì vậy, việc nâng cấp quy định lên tầm Luật là yêu cầu cấp thiết.
Theo dự thảo Luật, Bộ Công an là đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về định danh và xác thực điện tử. Nguyên tắc cốt lõi là mỗi đối tượng chỉ sở hữu một danh tính điện tử duy nhất, chính xác, đầy đủ và được cập nhật kịp thời; không thu thập lại dữ liệu đã có trong các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành.
Dự thảo Luật nghiêm cấm các hành vi: giả mạo, chiếm đoạt, mua bán, cho thuê, cho mượn danh tính điện tử; thu thập, sử dụng, chia sẻ trái phép dữ liệu định danh; can thiệp, phá hoại Hệ thống định danh và xác thực điện tử quốc gia; sử dụng sinh trắc giả hoặc hình ảnh giả tạo bằng công nghệ.
Đối tượng định danh điện tử được mở rộng bao gồm: cơ quan, tổ chức, cá nhân; sản phẩm, hàng hóa, thiết bị, tài sản; dữ liệu, tài nguyên số, tên miền, ứng dụng, phần mềm, dịch vụ số, quyền tài sản, tài sản số; hoạt động, sự kiện, giao dịch, tương tác; địa điểm và không gian.
Siết chặt quy định với sinh trắc giả và Deepfake
Trước làn sóng tội phạm lạm dụng công nghệ Deepfake và sinh trắc học giả, dự thảo Luật đã bổ sung các chế tài nghiêm khắc cùng yêu cầu kỹ thuật bắt buộc đối với hệ thống Trí tuệ nhân tạo (AI).
Theo Khoản 6 Điều 5, Luật nghiêm cấm sử dụng sinh trắc giả, hình ảnh giả tạo hoặc gian lận công nghệ khác để tạo lập danh tính, thực hiện xác thực điện tử.
Điều 44 quy định rõ: Tổ chức cung cấp dịch vụ định danh và xác thực điện tử có sử dụng AI phải duy trì giải pháp kỹ thuật phòng chống giả mạo sinh trắc học và hình ảnh giả theo tiêu chuẩn do cơ quan thẩm quyền ban hành; đồng thời liên tục cập nhật theo các phương thức tấn công mới. Khi xảy ra sự cố xác thực sai do bị tấn công bằng AI, đơn vị cung cấp dịch vụ phải thông báo ngay cho cơ quan quản lý và người dùng bị ảnh hưởng.
Đặc biệt, hệ thống AI phục vụ định danh phải được kiểm thử, đánh giá độc lập về độ chính xác và khả năng chống tấn công trước khi vận hành; bảo đảm tính minh bạch và lưu vết đầy đủ nhật ký quyết định để phục vụ công tác kiểm tra, đối soát của các cơ quan chức năng, VKSND hay TAND khi cần thiết.
Bên cạnh các quy định quản lý, dự thảo Luật cũng mang lại nhiều tiện ích cho người dân: cung cấp miễn phí dịch vụ chứng thực chữ ký số công cộng trên ứng dụng VNeID để thực hiện giao dịch hành chính công; tích hợp liên kết tài khoản thanh toán, ví điện tử phục vụ chi trả an sinh xã hội và dịch vụ công an toàn, tiện lợi.
Dự án Luật Định danh và xác thực điện tử dự kiến sẽ trình Quốc hội khóa XVI cho ý kiến và thông qua tại Kỳ họp thứ 2.
