Chiều 30/10, thảo luận tại nghị trường về kinh tế - xã hội, các đại biểu Quốc hội cùng chung một nỗi trăn trở về bài toán khơi thông nguồn lực, mở đường dẫn vốn và tháo gỡ triệt để những điểm nghẽn pháp lý.
Muốn nền kinh tế phát triển bền vững, vươn tới những mục tiêu cao hơn, đất nước không chỉ cần vốn mà còn cần một niềm tin dài hạn vào thể chế, để những thành quả tăng trưởng thực sự bám rễ trên sân nhà.
Nghịch lý khát vốn dài hạn và rủi ro từ nợ vay
Bước vào năm bản lề 2027 với nhiều mục tiêu lớn, đại biểu Lê Hoàng Anh (đoàn Gia Lai) đặt ra một câu hỏi cốt lõi cho nền kinh tế: "Vốn dài hạn ở đâu để đi đường dài?".
Thực tế hiện nay cho thấy nền kinh tế đang dựa gần như hoàn toàn vào tín dụng ngân hàng, với quy mô tín dụng lên tới khoảng 155% GDP. Đáng lo ngại hơn, gần 80% vốn huy động có kỳ hạn dưới 12 tháng, trong khi một nửa dư nợ lại là trung và dài hạn.
Từ thực trạng này, đại biểu thẳng thắn cảnh báo rằng đất nước "không thể đi đường dài bằng nguồn vốn ngắn hạn".
Cùng chung góc nhìn về rủi ro dòng tiền, đại biểu Trần Quốc Tuấn (đoàn Vĩnh Long) lưu ý tín dụng 9 tháng đầu năm đã tăng 11,7%, cao hơn mức tăng huy động vốn là 10,7%.
Theo đại biểu, điều này đòi hỏi Chính phủ cần giám sát sát sao xem dòng vốn đó đã đi vào đâu, có tạo ra năng lực sản xuất và dòng tiền trả nợ thực chất hay không, bởi tăng trưởng bền vững phải dựa vào dự án tạo ra sản phẩm và năng suất.
Áp lực không chỉ ở khối doanh nghiệp mà còn đè nặng lên ngân sách nhà nước. Phân tích về bức tranh tài khóa, đại biểu Hoàng Quang Hàm (đoàn Tây Ninh) chỉ ra rằng dự toán năm 2027 ghi nhận tổng mức vay của ngân sách nhà nước lên tới gần 1,28 triệu tỷ đồng, tăng 30,8%.
Đại biểu cảnh báo rủi ro huy động vốn là rất lớn khi thanh khoản ngân hàng không dồi dào, lãi suất toàn cầu có xu hướng tăng, và đặc biệt là 42% số tiền vay trong năm 2027 chỉ để trả nợ cũ.
Thế nhưng, giữa bối cảnh bế tắc ấy lại tồn tại một nghịch lý trớ trêu: Vốn trong dân rất dồi dào nhưng không chảy vào sản xuất. Tiền gửi dân cư đã vượt mốc 11,2 triệu tỷ đồng, người dân cất giữ khoảng 500 tấn vàng, xấp xỉ 12% GDP, trong khi thị trường trái phiếu doanh nghiệp vẫn chỉ ở mức 11% GDP.
Doanh nghiệp "ly hương" vì ách tắc thể chế
Chỉ ra căn nguyên của sự bế tắc dòng tiền, đại biểu Lê Hoàng Anh đúc kết: "Cái thiếu không phải là vốn, mà là đường dẫn vốn". Chính việc thiếu vắng những đường dẫn mạch lạc ở trong nước đã khiến dòng tiền tìm đường ra nước ngoài.
Đại biểu đoàn Gia Lai cho hay không ít doanh nghiệp công nghệ do người Việt sáng lập, phục vụ khách hàng Việt Nam, nhưng lại phải đặt công ty mẹ ở nước ngoài. Hệ quả là mỗi lần gọi vốn thành công, giá trị gia tăng lại được ghi nhận ở nước ngoài.
"Chúng ta giữ được nhà máy, nhưng vốn và quyền quyết định lại đặt ở nơi khác", ông Lê Hoàng Anh nói.
Cũng theo đại biểu, sự "ly hương" này không xuất phát từ bài toán ưu đãi thuế, bởi khi thuế tối thiểu toàn cầu được áp dụng, cạnh tranh từ nay chính là cạnh tranh về thể chế pháp luật. Vốn dài hạn chỉ đi theo niềm tin dài hạn, và niềm tin ấy trước hết là niềm tin vào pháp luật.
Khẳng định quyền cơ bản của doanh nghiệp phải được bảo đảm bằng luật thay vì những văn bản hướng dẫn dễ thay đổi, đại biểu Lê Hoàng Anh nhấn mạnh: "Luật ban hành nhanh để tháo gỡ; luật ổn định mới giữ được vốn".
Đồng tình với nhận định pháp lý là điểm nghẽn lớn nhất cản trở tăng trưởng, đại biểu Trần Quốc Tuấn dẫn chứng cả nước hiện còn 1.131 dự án tồn đọng với tổng mức đầu tư khoảng 779 nghìn tỷ đồng đã có phương án nhưng chưa hoàn tất tháo gỡ.
Sự lúng túng, thiếu thống nhất trong áp dụng pháp luật khiến các khoản chi phí chờ đợi, chi phí tuân thủ của doanh nghiệp ngày càng phình to.
Đặt ra một yêu cầu thực dụng đối với công tác lập pháp, đại biểu Trần Quốc Tuấn khẳng định: "Thước đo của cải cách chính là thời gian và chi phí tuân thủ mà người dân, doanh nghiệp thực sự tiết kiệm được".
Ngay cả nguồn lực công cũng đang chịu cảnh "kẹt xe" pháp lý và thủ tục. Đại biểu Hoàng Quang Hàm chỉ rõ ngân sách trung ương chưa phân bổ hết kéo dài nhiều năm, dự kiến năm 2027 số tiền chưa phân bổ lên tới 486 nghìn tỷ đồng, chiếm khoảng 20% tổng chi ngân sách trung ương.
Các nhiệm vụ mòn mỏi chờ hướng dẫn, vốn chờ dự án đã làm giảm hiệu quả sử dụng ngân sách, đẩy áp lực lên khâu điều hành vay của quốc gia.
Mở đường dẫn vốn, kiến tạo niềm tin dài hạn
Để giải phóng mọi nguồn lực, các đại biểu đề xuất cần thay đổi tư duy quản lý bằng những quyết sách đột phá.
Đại biểu Lê Hoàng Anh kiến nghị khẩn trương cụ thể hóa chủ trương cho vay theo dữ liệu dòng tiền, hóa đơn điện tử thay vì lệ thuộc vào tài sản thế chấp là đất. Cùng với đó, Chính phủ cần sớm ban hành cơ chế để các công ty mẹ tại trung tâm tài chính quốc tế đầu tư thông suốt về nước, đồng thời thiết lập các quỹ hưu trí, quỹ mở, nghiên cứu thí điểm chứng chỉ vàng nhằm nối khoản tiết kiệm khổng lồ của người dân với doanh nghiệp.
Nhằm khơi thông nguồn vốn bế tắc, đại biểu Trần Quốc Tuấn đề nghị các cơ quan có thẩm quyền phải phân loại rõ hàng nghìn dự án tồn đọng, giao đúng cơ quan xử lý và ấn định thời hạn hoàn thành cụ thể, đi kèm với giải pháp mở rộng bảo lãnh tín dụng, đẩy nhanh hoàn thuế cho khối doanh nghiệp.
Ở góc độ điều hành vĩ mô, đại biểu Hoàng Quang Hàm đề nghị siết chặt kỷ luật ngân sách, quy định giới hạn thời gian phân bổ vốn, kiên quyết hủy dự toán để giảm bội chi nếu quá hạn, đồng thời đảm bảo tốc độ tăng chi thường xuyên không cao hơn tốc độ tăng trưởng kinh tế.
Để sự tăng trưởng ấy mang tính tự cường bền vững, đại biểu Lê Hoàng Anh gửi gắm thông điệp: "Doanh nghiệp của người Việt, vốn của người Việt, thì giá trị gia tăng phải ở lại Việt Nam".
