Chiều 29/10, cuối phiên thảo luận về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã phát biểu giải trình trước Quốc hội về cơ chế rút lui khỏi thị trường, tạo điều kiện để người kinh doanh có thể khởi nghiệp lại sau thất bại.
Gần 2,8 triệu mã số thuế chưa được xử lý dứt điểm
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, bên cạnh việc tạo điều kiện cho doanh nghiệp gia nhập thị trường, cần tháo gỡ những khó khăn khi doanh nghiệp ngừng hoạt động và thực hiện thủ tục giải thể.
Hiện cả nước còn khoảng 2,8 triệu người nộp thuế có mã số thuế ở trạng thái 03 và 06. Trong đó, trạng thái 03 là đã dừng hoạt động kinh doanh, còn trạng thái 06 là không hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Số liệu này bao gồm khoảng 1,2 triệu mã số thuế của doanh nghiệp và chi nhánh doanh nghiệp.
Trong 8 tháng đầu năm 2026, dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, cơ quan chức năng đã đóng gần 600.000 mã số thuế. Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, để làm sạch được hàng triệu mã số thuế này, cần phải có chính sách đặc thù.
Bộ trưởng dẫn ví dụ một doanh nghiệp đã dừng hoạt động từ năm 2016 nhưng chưa hoàn tất thủ tục đóng mã số thuế. Sau 10 năm, riêng tiền thuế môn bài và tiền phạt chậm nộp có thể lên tới khoảng 60 triệu đồng, chưa kể các khoản phải nộp khác. Những khoản phát sinh này có thể trở thành trở ngại đối với doanh nghiệp muốn hoàn tất thủ tục giải thể.
Từ thực tế đó, Bộ trưởng cho biết Bộ Tài chính sẽ nghiên cứu, báo cáo Chính phủ xem xét trình Quốc hội các giải pháp đặc thù, trong đó có khả năng xem xét miễn tiền phạt, tiền chậm nộp hoặc xử lý nghĩa vụ thuế môn bài trong các trường hợp phù hợp. Chính phủ cũng đã có nghị quyết riêng nhằm triển khai việc làm sạch dữ liệu mã số thuế.
Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn thông tin thêm, sau cuộc gặp cộng đồng doanh nghiệp nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam 12/10, trên cơ sở đề xuất của Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Nguyễn Văn Thân, Bộ Tài chính đã chỉ đạo các cơ quan đăng ký doanh nghiệp đẩy nhanh việc giải quyết thủ tục giải thể hoặc đóng cửa doanh nghiệp đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính. Thời gian xử lý được đặt mục tiêu trong vòng 12 giờ.
Việc cắt giảm thủ tục hành chính được triển khai quyết liệt từ đầu nhiệm kỳ, giúp giảm 53% thời gian tuân thủ và 54% chi phí tuân thủ. Dự thảo Luật cũng chú trọng tiếp tục giảm thời gian, chi phí tuân thủ pháp luật cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo để doanh nghiệp tiếp cận thủ tục thuận lợi hơn.
Đề xuất cơ chế rút lui khỏi thị trường đơn giản
Trước đó, đóng góp ý kiến về dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Hải Long (Đoàn TP Đà Nẵng) cho rằng việc rút lui khỏi thị trường vẫn khó khăn hơn nhiều so với gia nhập, trong khi dự thảo Luật chưa có quy định riêng về vấn đề này.
Nêu số liệu năm 2025, đại biểu cho biết cả nước có hơn 195.000 doanh nghiệp thành lập mới, gần 77.000 doanh nghiệp ngừng hoạt động đang chờ giải thể, nhưng chỉ gần 36.000 doanh nghiệp hoàn tất giải thể.
Theo số liệu ngành thuế, đến tháng 7/2026, có gần 292.000 doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể.
Đại biểu nhận định người trẻ sau một lần khởi nghiệp thất bại có thể tiếp tục phải đối mặt với nghĩa vụ kê khai, tiền phạt kéo dài nhiều năm. Trong khi đó, doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể còn có nguy cơ bị lợi dụng để mua bán hóa đơn.
Dẫn kinh nghiệm quốc tế, đại biểu Nguyễn Hải Long cho biết một trong những ứng dụng tài chính lớn của Hàn Quốc, được thành lập bởi một nha sĩ sau tám lần khởi nghiệp thất bại. Đại biểu cũng viện dẫn quy định của Trung Quốc năm 2023 về thủ tục giải thể giản lược đối với công ty không có nợ.
Từ đó, đại biểu đề xuất nghiên cứu cơ chế chấm dứt hoạt động tự động đối với doanh nghiệp siêu nhỏ liên tục 12 tháng không có doanh thu, không xuất hóa đơn, không sử dụng lao động và không nợ thuế, bảo hiểm.
Cụ thể, doanh nghiệp sẽ được thông báo công khai. Nếu hết thời hạn mà chủ sở hữu không đề nghị duy trì hoạt động và không có ý kiến phản đối, doanh nghiệp được chấm dứt hoạt động, không bị phạt đối với thời gian không hoạt động.
Đại biểu cho rằng dữ liệu phục vụ việc xác định các điều kiện này đã có trong hệ thống hóa đơn điện tử, dữ liệu thuế và bảo hiểm xã hội. Vì vậy, có thể tận dụng dữ liệu sẵn có để đơn giản hóa thủ tục, giảm gánh nặng hành chính.
“Nếu việc đóng cửa doanh nghiệp mất nhiều năm, người khởi nghiệp sẽ khó có cơ hội bắt đầu lại. Một cơ chế rút lui gọn nhẹ sẽ giúp người trẻ yên tâm hơn khi thành lập doanh nghiệp, đồng thời, hạn chế tình trạng doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng vẫn tồn tại trên hệ thống”- đại biểu Long nhấn mạnh.
