Sáng 31/10, trong phiên thảo luận tại nghị trường về kinh tế- xã hội, các thành viên Chính phủ lần lượt đăng đàn giải trình các ý kiến đại biểu nêu.
Giải mã nghịch lý 80% tiền gửi là ngắn hạn
Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cho biết ông ghi nhận ý kiến của 11 đại biểu liên quan đến lĩnh vực ngân hàng. Ông cảm ơn sự chia sẻ của các đại biểu Quốc hội với những áp lực ngành ngân hàng đang gánh vác trong việc cung ứng vốn cho nền kinh tế, nhất là khi thị trường vốn chưa phát triển tương xứng.
Trả lời quan ngại của các đại biểu và chuyên gia quốc tế (World Bank, IMF) về tỷ lệ dư nợ trên GDP hay rủi ro thanh khoản khi dùng tiền gửi ngắn hạn cho vay trung và dài hạn, Thống đốc chỉ ra một đặc thù rất riêng của thị trường Việt Nam.
Theo đó, tiền gửi ngắn hạn hiện chiếm đến 80% tổng huy động, nhưng trên thực tế, người dân có thói quen quay vòng liên tục, khiến nguồn vốn này mang tính ổn định rất cao.
"Nhờ huy động vốn ngắn hạn với lãi suất thấp hơn, các ngân hàng thương mại mới có dư địa để quay ngược trở lại hỗ trợ, kéo giảm lãi suất cho vay", Thống đốc nói.
Ông cũng khẳng định, dòng tiền vẫn chảy mạnh vào ngân hàng vì người dân giữ niềm tin lớn vào hệ thống. Trong tương lai, khi thị trường vốn đủ hấp dẫn và an toàn, bài toán cân bằng này sẽ tự động được điều chỉnh.
Dòng vốn chảy vào sản xuất, biên độ lãi suất thu hẹp
Về điều hành vĩ mô, Thống đốc nhấn mạnh Ngân hàng Nhà nước đang nỗ lực tìm "điểm cân bằng" giữa việc kiềm chế lạm phát, ổn định tỷ giá và hỗ trợ tăng trưởng. Cơ quan này đang sử dụng linh hoạt các công cụ thị trường mở (OMO) và chuẩn bị triển khai gói tái cấp vốn dành riêng cho nhà ở xã hội.
Các số liệu thống kê cho thấy dòng vốn đang đi đúng hướng. Tín dụng toàn nền kinh tế đã tăng trưởng 12,27%. Đặc biệt, chênh lệch lãi suất đang được thu hẹp có lợi cho người vay, trong khi lãi suất huy động tăng 1,42% thì lãi suất cho vay chỉ tăng 0,99%.
Dòng vốn đổ vào bất động sản được kiểm soát chặt chẽ ở mức tăng thấp (9,84%), nhường chỗ cho sản xuất kinh doanh khi lĩnh vực này chiếm tới 77,44% trong tổng số hơn 20,8 triệu tỷ đồng dư nợ toàn nền kinh tế.
Thông điệp cứng rắn về minh bạch tài chính với doanh nghiệp nhỏ
Điểm nhấn đáng chú ý, ông Phạm Đức Ấn đã có những phân tích thẳng thắn về "nút thắt" tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME). Ông cho biết dù ngành ngân hàng đã dành ra hơn 4 triệu tỷ đồng dư nợ cho nhóm này và liên tục tìm cách tiếp cận qua dòng tiền thực tế, tỷ lệ hấp thụ vốn vẫn thấp.
Phân tích nguyên nhân gốc rễ, Thống đốc Phạm Đức Ấn chỉ rõ rào cản lớn nhất nằm ở quy mô nhỏ, sức chống chịu yếu và đặc biệt là sự thiếu minh bạch trong thông tin tài chính của chính các doanh nghiệp.
"Không có câu chuyện sẽ có hai bảng cân đối, một bảng dùng để thanh toán thuế, một bảng dùng để đi vay ngân hàng được," Thống đốc nhấn mạnh.
Ông yêu cầu các doanh nghiệp phải hoạt động minh bạch hơn để ngân hàng có cơ sở "bắt bệnh" và cấp vốn.
Nhắc lại nguyên tắc tối thượng của ngành, Thống đốc khẳng định ngân hàng là tổ chức trung gian tài chính, "phải làm thế nào để cho vay và thu hồi được tiền vay để trả nợ cho người dân".
Do đó, bên cạnh các cơ chế tháo gỡ khó khăn, cơ cấu lại nợ, sự minh bạch từ chính doanh nghiệp là điều kiện tiên quyết để tổ chức tín dụng yên tâm giải ngân, khơi thông nguồn lực cho nền kinh tế.
Vốn dài hạn ở đâu để đi đường dài?
Trước đó, phát biểu tại nghị trường chiều 30/10, đại biểu Lê Hoàng Anh (đoàn Gia Lai) đặt ra một câu hỏi cốt lõi cho nền kinh tế: "Vốn dài hạn ở đâu để đi đường dài?".
Thực tế hiện nay cho thấy nền kinh tế đang dựa gần như hoàn toàn vào tín dụng ngân hàng, với quy mô tín dụng lên tới khoảng 155% GDP. Đáng lo ngại hơn, gần 80% vốn huy động có kỳ hạn dưới 12 tháng, trong khi một nửa dư nợ lại là trung và dài hạn.
Từ thực trạng này, đại biểu thẳng thắn cảnh báo rằng đất nước "không thể đi đường dài bằng nguồn vốn ngắn hạn".
Ngoài ra, ông Lê Hoàng Anh cũng nêu một thực tế trớ trêu: Vốn trong dân rất dồi dào nhưng không chảy vào sản xuất. Tiền gửi dân cư đã vượt mốc 11,2 triệu tỷ đồng, người dân cất giữ khoảng 500 tấn vàng, xấp xỉ 12% GDP, trong khi thị trường trái phiếu doanh nghiệp vẫn chỉ ở mức 11% GDP.
