Theo dự thảo, doanh nghiệp được chủ động hơn ở khâu đưa sản phẩm ra thị trường, thay vì phải mất nhiều thời gian, chi phí cho các thủ tục kiểm soát ban đầu. Đổi lại, cơ quan quản lý sẽ tập trung nguồn lực kiểm tra thực tế, nhất là với nhóm thực phẩm có nguy cơ mất an toàn.
Đáng chú ý, Điều 57 dự thảo luật quy định riêng về hậu kiểm, từ đối tượng, nguyên tắc, biện pháp đến trách nhiệm của đoàn kiểm tra và tần suất kiểm tra. Cơ quan chức năng có thể lấy mẫu thực phẩm đang lưu thông để thử nghiệm, giám sát thị trường, truy xuất nguồn gốc và phát hiện vi phạm.
Dự thảo cũng bổ sung nhiều công cụ xử lý như thu hồi hồ sơ công bố sản phẩm, giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm và thực phẩm không bảo đảm an toàn. Các tổ chức thử nghiệm của Nhà nước được tham gia lấy mẫu giám sát; Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức xã hội, hiệp hội ngành hàng và người dân cũng được khuyến khích tham gia giám sát hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm.
Một điểm đáng chú ý khác là quy định doanh nghiệp chỉ bị thanh tra, kiểm tra tối đa một lần trong năm, nhằm tránh chồng chéo, gây phiền hà và phù hợp với chủ trương phát triển kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, giới hạn này không áp dụng cứng nhắc. Cơ quan chức năng vẫn có thể kiểm tra nhiều lần nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm, có sự cố an toàn thực phẩm hoặc căn cứ kết quả đánh giá nguy cơ, dữ liệu thử nghiệm và lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp.
Đối với hành vi sản xuất thực phẩm giả, sử dụng chất cấm hoặc vi phạm nghiêm trọng, doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với các chế tài theo quy định pháp luật, từ xử phạt hành chính, tước giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm đến truy cứu trách nhiệm hình sự nếu có dấu hiệu tội phạm.
Việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm được kỳ vọng vừa tháo gỡ rào cản cho doanh nghiệp, vừa nâng cao hiệu quả kiểm soát thực phẩm trên thị trường. Tinh thần của chính sách là giảm kiểm soát hình thức ở đầu vào nhưng không buông lỏng trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm.
