Động cơ diesel ra đời từ những năm 1890 và đã gắn bó với ngành vận tải thương mại cũng như xe du lịch hơn 100 năm qua. Nhờ độ bền cao và khả năng tiết kiệm nhiên liệu vượt trội, động cơ diesel vẫn giữ được sức hút, đặc biệt trong bối cảnh giá xăng thường xuyên biến động.
Động cơ diesel. Ảnh: Shutterstock
Lợi thế tiêu thụ nhiên liệu của diesel đến từ mật độ nhiên liệu cao hơn xăng, cho phép tạo ra nhiều năng lượng hơn khoảng 20 đến 35% trên mỗi gallon. Thay vì dùng bugi đánh lửa, động cơ diesel đốt cháy hỗn hợp nhiên liệu không khí nhờ nhiệt sinh ra từ quá trình nén không khí trong xi lanh.
Bên cạnh đó, dầu diesel còn có tác dụng bôi trơn các chi tiết bên trong động cơ, góp phần tạo nên danh tiếng bền bỉ cho loại máy này. Từng có một chiếc Mercedes Benz 240D ghi nhận gần 3 triệu dặm vận hành khi làm taxi tại Hy Lạp trước khi được đưa vào bảo tàng của hãng. Tuy vậy, động cơ diesel cũng tồn tại những hạn chế nhất định và đòi hỏi người sử dụng phải quan tâm nhiều hơn trong quá trình vận hành lâu dài.
Một trong những vấn đề phổ biến nhất là nhiên liệu bị nhiễm bẩn. Mật độ cao giúp diesel tiết kiệm nhiên liệu nhưng cũng khiến nó dễ bị lẫn tạp chất như nước, muội than hoặc glycol. Những chất này không chỉ làm giảm hiệu quả đốt cháy mà còn có thể gây hư hại các chi tiết bên trong động cơ.
Lọc nhiên liệu có thể loại bỏ phần lớn tạp chất nhưng không đạt hiệu quả tuyệt đối và sẽ suy giảm theo thời gian. Vì vậy, việc thay lọc nhiên liệu định kỳ đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hiệu suất và tuổi thọ động cơ. Ngoài ra, diesel còn có nguy cơ bị nhiễm vi sinh, đặc biệt khi nhiên liệu chứa thành phần sinh học hoặc khi hơi ẩm xâm nhập vào thùng chứa không kín.
Một rủi ro khác là hiện tượng oxy hóa dầu động cơ. Khi xe ít được sử dụng trong thời gian dài, bọt khí có thể hình thành trong dầu bôi trơn, làm thay đổi độ nhớt và khiến dầu trở nên đặc hơn mức cần thiết. Khi đó, khả năng bôi trơn giảm sút, làm tăng nguy cơ mài mòn. Tình trạng này từng được ghi nhận trên một số dòng động cơ diesel của Mercedes Benz, Volkswagen và Ford.
Giải pháp đơn giản là khởi động xe định kỳ và để động cơ hoạt động vài phút, ngay cả khi không có nhu cầu di chuyển. Nếu xe đã để lâu không sử dụng, thay dầu và lọc dầu trước khi vận hành lại được xem là biện pháp phòng ngừa hiệu quả, giúp tránh những hư hỏng tốn kém.
Khó khởi động cũng là hiện tượng thường gặp, nhất là trong điều kiện thời tiết lạnh hoặc khi xe để lâu ngày. Nguyên nhân phổ biến liên quan đến bugi sấy hoạt động kém, bởi động cơ diesel cần đủ nhiệt sinh ra từ quá trình nén để đốt cháy nhiên liệu.
Ngoài ra, sự suy giảm áp suất nén do mòn xi lanh, hỏng gioăng quy lát, xéc măng mòn hoặc hệ thống van gặp trục trặc cũng có thể khiến việc khởi động trở nên khó khăn. Nhiên liệu bị đông đặc trong thời tiết lạnh, lọc nhiên liệu tắc nghẽn, kim phun bẩn hoặc các vấn đề điện như ắc quy yếu và mô tơ đề trục trặc đều là những yếu tố cần được kiểm tra.
Tiếng ồn lớn là đặc điểm khó tránh của động cơ diesel, ngay cả khi xe được bảo dưỡng tốt. Khi động cơ bắt đầu xuống cấp, mức độ ồn còn tăng lên rõ rệt. Nguyên nhân đến từ tỷ số nén cao hơn nhiều so với động cơ xăng, có thể đạt 15 đến 18 lần so với khoảng 10 lần ở máy xăng.
Nhiều chi tiết phát ra tiếng ồn lớn như kim phun, xupap và cơ cấu truyền động thường nằm phía trên nắp xi lanh, khiến âm thanh dễ lọt ra ngoài. Trên các xe tải lớn, máy nén khí phục vụ hệ thống phanh khí nén cũng góp phần làm tăng tiếng ồn tổng thể.
Cuối cùng là hiện tượng khói đen từ ống xả. Trên các xe tải hạng nặng, khói đen có thể xuất hiện ở mức độ nhất định, nhưng với xe diesel chở khách, đây thường là dấu hiệu bất thường. Khói đen cho thấy hỗn hợp nhiên liệu và không khí quá đậm hoặc hệ thống nạp xả gặp trục trặc.
Những nguyên nhân phổ biến gồm van tuần hoàn khí thải hoạt động không đúng, bộ tăng áp hoặc bơm cao áp gặp sự cố, lọc gió bị tắc hoặc kim phun bẩn. Nếu không được xử lý sớm, tình trạng này không chỉ làm tăng mức tiêu hao nhiên liệu mà còn có nguy cơ khiến xe không đạt tiêu chuẩn khí thải.
Nhìn chung, động cơ diesel vẫn là lựa chọn đáng tin cậy nhờ độ bền và hiệu quả kinh tế, song người sử dụng cần hiểu rõ những vấn đề đặc thù để có kế hoạch bảo dưỡng phù hợp. Việc phát hiện sớm và xử lý kịp thời các dấu hiệu bất thường sẽ giúp kéo dài tuổi thọ động cơ và giảm đáng kể chi phí sửa chữa về lâu dài.
