Người trẻ giúp đưa di sản đến gần công chúng bằng công nghệ
Trong bối cảnh mạng xã hội trở thành kênh truyền thông phổ biến, nhiều giá trị văn hóa truyền thống đang được giới trẻ tiếp cận và lan tỏa theo những cách thức mới.
Theo Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Tấn Phát, đây là tín hiệu rất tích cực bởi nếu trước đây văn hóa chủ yếu được giới thiệu qua sách báo, bảo tàng hay các hoạt động trực tiếp thì nay chỉ với một chiếc điện thoại và một video ngắn, hình ảnh của làng nghề, lễ hội hay những kỹ thuật thủ công truyền thống đã có thể tiếp cận hàng triệu người trong và ngoài nước.
Ông cho rằng điều đáng mừng nhất là người trẻ đang chủ động tìm đến văn hóa bằng chính "ngôn ngữ" của thế hệ mình. Điều đó chứng minh rằng di sản không hề xa cách, mà hoàn toàn có thể trở thành nguồn cảm hứng sáng tạo khi được tiếp cận đúng cách.
Theo nghệ nhân, các nền tảng số cũng góp phần xóa nhòa khoảng cách về không gian và thời gian. Một nghệ nhân ở một ngôi làng nhỏ vẫn có thể giới thiệu nghề truyền thống đến bạn bè quốc tế. Đồng thời, những tri thức nghề, câu chuyện lịch sử hay kỹ thuật thủ công có nguy cơ mai một cũng có cơ hội được lưu giữ dưới dạng tư liệu số, trở thành nguồn tài nguyên quý giá phục vụ công tác giáo dục và bảo tồn.
Bên cạnh những cơ hội, Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Tấn Phát cũng bày tỏ sự trăn trở trước xu hướng chạy theo lượt xem trên mạng xã hội. Theo ông, đặc trưng của các nền tảng số là đề cao tính nhanh, hấp dẫn và khả năng lan truyền. Điều này khiến một số người làm nội dung dễ rơi vào tình trạng cắt xén thông tin, thêm thắt yếu tố giật gân hoặc biến tấu quá mức để thu hút sự chú ý.
"Khi đó, giá trị cốt lõi của di sản có thể bị hiểu sai hoặc bị đánh mất. Sáng tạo là điều cần thiết, nhưng phải dựa trên nền tảng hiểu biết và sự tôn trọng. Không nên đánh đổi tính chân thực của di sản chỉ để đổi lấy sự nổi tiếng nhất thời", ông nhấn mạnh.
Theo nghệ nhân, văn hóa truyền thống không chỉ được tiếp nhận qua hình ảnh hay màn hình điện thoại. Với những nghề thủ công như sơn mài, người học cần trực tiếp trải nghiệm, kiên nhẫn thực hiện từng công đoạn mới có thể cảm nhận được tinh thần và chiều sâu của nghề.
Vì vậy, ông luôn khuyến khích các bạn trẻ kết hợp việc tìm hiểu trên nền tảng số với những chuyến đi thực tế đến làng nghề, gặp gỡ nghệ nhân và trực tiếp thực hành để có cái nhìn đầy đủ hơn về di sản.
Người trẻ có thể trở thành 'đại sứ văn hóa' trong thời đại số
Theo Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Tấn Phát, để lan tỏa văn hóa truyền thống một cách đúng đắn trên mạng xã hội, người sáng tạo nội dung cần ghi nhớ ba nguyên tắc.
Trước hết là tìm hiểu kỹ nguồn tư liệu và kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ. Tiếp đó là sáng tạo trong cách kể chuyện chứ không thay đổi bản chất của di sản.
Người làm nội dung hoàn toàn có thể sử dụng góc quay mới, âm nhạc hiện đại hay cách dẫn chuyện gần gũi với giới trẻ, nhưng nội dung cốt lõi phải bảo đảm tính chính xác. Cuối cùng là luôn giữ thái độ tôn trọng lịch sử, cộng đồng và những người đang gìn giữ các giá trị truyền thống.
Ông cũng đánh giá cao vai trò của sự kết nối giữa nghệ nhân và người trẻ trong công cuộc bảo tồn văn hóa. Nếu nghệ nhân là người lưu giữ tri thức, kỹ thuật và ký ức văn hóa thì thế hệ trẻ lại có lợi thế về công nghệ, truyền thông và khả năng tiếp cận công chúng. Khi hai thế hệ đồng hành, những giá trị truyền thống sẽ được truyền tải bằng ngôn ngữ hiện đại nhưng vẫn bảo đảm tính nguyên bản.
Gửi gắm thông điệp đến thế hệ trẻ, Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Tấn Phát cho rằng mỗi người đều có thể trở thành một "đại sứ văn hóa" trong thời đại số.
"Tuy nhiên, trước khi trở thành người kể chuyện hay, hãy trở thành người biết lắng nghe và học hỏi. Hãy dành thời gian tìm hiểu, gặp gỡ nghệ nhân, đến với các làng nghề, các di tích và trải nghiệm thực tế. Khi đã hiểu và yêu di sản, các bạn sẽ biết cách kể những câu chuyện chân thực, truyền cảm hứng và có trách nhiệm", ông chia sẻ.
Theo nghệ nhân, di sản không chỉ là ký ức của quá khứ mà còn là nền tảng để sáng tạo cho tương lai. Nếu thế hệ trẻ biết kết hợp tri thức truyền thống với công nghệ hiện đại, văn hóa Việt Nam sẽ tiếp tục lan tỏa mạnh mẽ và bền vững trên không gian số.
