Tọa đàm diễn ra trong bối cảnh văn học thiếu nhi đang đứng trước nhiều thay đổi của đời sống đương đại, từ nhu cầu tiếp nhận của độc giả nhỏ tuổi đến cách tiếp cận đề tài, ngôn ngữ và cảm quan sáng tác của người viết trẻ.
Đây cũng là dịp để nhìn lại vai trò của văn học thiếu nhi trong đời sống tinh thần hôm nay, đồng thời tìm kiếm những hướng đi mới cho dòng sách vốn luôn được Nhà xuất bản Kim Đồng chú trọng suốt gần 70 năm hình thành và phát triển.
Phát biểu khai mạc tọa đàm, PGS.TS Đặng Hồng Sơn - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn nhấn mạnh, mỗi nhà văn đều là người dẫn dắt độc giả bước vào thế giới riêng của mình, trong đó văn học thiếu nhi giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự hình thành tâm hồn và nhân cách trẻ em.
Theo ông, các tác phẩm dành cho thiếu nhi không chỉ giúp trẻ khám phá thế giới, nuôi dưỡng ước mơ, niềm tin và khát vọng sống đẹp, mà còn góp phần bồi đắp trí tuệ, nhân cách cho thế hệ tương lai. Vì vậy, văn học thiếu nhi luôn là một bộ phận quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của mỗi dân tộc.
"Với triết lý giáo dục “văn hiến, hiện đại và khai phóng”, nhà trường không chỉ là trung tâm đào tạo, nghiên cứu mà còn là cầu nối lan tỏa tri thức giữa các nhà khoa học, nhà giáo với cộng đồng và các tổ chức xã hội. Theo ông, tọa đàm lần này là minh chứng cho tinh thần gắn kết học thuật với thực tiễn đời sống, thể hiện trách nhiệm phục vụ cộng đồng của nhà trường", PGS.TS Đặng Hồng Sơn cho biết.
Chia sẻ tại tọa đàm, bà Vũ Thị Quỳnh Liên - Phó Giám đốc, Tổng Biên tập Nhà xuất bản Kim Đồng cho biết, văn học thiếu nhi luôn cần những tiếng nói mới, phù hợp với tâm tư, suy nghĩ, khát vọng của trẻ em hôm nay. Bà Liên mong muốn tọa đàm có thể trở thành không gian mở ra đối thoại giữa các chuyên gia, người viết trẻ và bạn đọc, góp những góc nhìn đa chiều, gợi mở cho những sáng tác văn học thiếu nhi hấp dẫn, thú vị, được các độc giả trẻ yêu thích, đón nhận trong thời gian tới.
"Trên thực tế, trẻ em hiện nay có quá ít khoảng trống thời gian, khoảng lặng tinh thần để có thể hoàn toàn đắm mình vào không gian của văn học. Giữa guồng quay của học tập chính khóa, học thêm và sức hấp dẫn của các thiết bị giải trí điện tử… cuốn sách đôi khi trở thành một món đồ xa xỉ. Muốn phát triển văn hóa đọc, cần có các chính sách cụ thể đi vào thực tế. Khuyến đọc không chỉ là câu chuyện của riêng ngành giáo dục, mà cần một hệ sinh thái thúc đẩy đồng bộ, nuôi dưỡng từ sự thấu hiểu và tạo điều kiện tối đa để trẻ tìm thấy niềm vui trong mỗi con chữ", bà Vũ Thị Quỳnh Liên nhấn mạnh.
Theo Tiến sĩ Trịnh Đặng Nguyên Hương, Viện Văn học, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, văn học thiếu nhi là một địa chỉ kép nơi cả trẻ em và người lớn đều có thể tìm về. Vì vậy, văn học thiếu nhi luôn có một sức nặng và chỗ đứng riêng. Qua những tác phẩm văn học thiếu nhi kinh điển, không khó để nhận thấy, các tác phẩm này chứa đựng lớp lang những giá trị văn hoá tinh thần, những gì tốt đẹp mà thế hệ trước gửi gắm cho thế hệ sau. Đây là cách giáo dục, trao truyền giá trị văn hoá cho thế hệ sau một cách tự nhiên nhất.
"Tọa đàm là cơ hội để nhìn lại đời sống văn học thiếu nhi hiện nay, về vị trí, vai trò của văn học thiếu nhi trong đời sống đương đại, và cách người viết trẻ hiện nay tiếp cận thế giới tâm hồn trẻ thơ. Từ những góc nhìn học thuật, từ những kinh nghiệm sáng tác thực tiễn, chương trình kỳ vọng sẽ góp phần gợi mở những cách nhìn mới, những lối kể mới và những cảm quan thẩm mỹ mới trong những tác phẩm viết cho trẻ em ngày nay", Tiến sĩ Trịnh Đặng Nguyên Hương nói.
Trong khi đó, nhà phê bình văn học Bùi Việt Thắng cho rằng, văn học thiếu nhi hiện vẫn còn nhiều dư địa phát triển. Theo ông, để thúc đẩy sáng tác cho thiếu nhi cần có những chính sách văn hóa thiết thực, tạo sự quan tâm và đầu tư bài bản hơn đối với lĩnh vực này.
Ở góc độ người viết, các tác giả trẻ cho rằng văn học thiếu nhi đòi hỏi sự quan sát và khả năng tiếp cận gần gũi với đời sống trẻ em hiện nay. Tác giả Giáp Thị Thùy Dương (tác giả đoạt giải Nhì Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ nhất) chia sẻ, chị đến với văn học thiếu nhi từ cảm xúc và sự yêu thích thế giới tuổi thơ.
Trong khi đó, tác giả Nguyễn Hoàng Diệu Thủy cho biết chị bắt đầu viết khá muộn, nhưng việc đọc sách và tích lũy trải nghiệm sống đã giúp chị có thêm chất liệu khi viết văn học thiếu nhi.
Trong không khí đối thoại cởi mở, các chuyên gia đã đưa ra những chia sẻ từ nhiều góc nhìn học thuật cũng như kinh nghiệm sáng tác thực tiễn, xoay quanh câu chuyện người viết trẻ hôm nay tiếp cận thế giới trẻ thơ như thế nào, làm sao để văn học thiếu nhi vừa gần gũi với đời sống hiện đại, vừa giữ được chiều sâu nhân văn và giá trị giáo dục.
Điều đó đòi hỏi người viết trẻ không chỉ đổi mới cách kể chuyện mà còn cần thấu hiểu đời sống tinh thần của độc giả nhỏ tuổi để tạo nên những tác phẩm hấp dẫn, giàu tính đồng cảm.
Trong khuôn khổ tọa đàm, Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ hai cũng chính thức được giới thiệu như một động lực thúc đẩy sáng tác trong lĩnh vực này. Ra đời năm 2023, giải thưởng đã ghi nhận 11 tác phẩm ở mùa đầu tiên (2023 - 2025), tạo cơ hội cho các cây bút chuyên và không chuyên gửi gắm sáng tác tới bạn đọc nhỏ tuổi.
Thông qua giải thưởng, Nhà xuất bản Kim Đồng kỳ vọng phát hiện thêm những gương mặt tiềm năng, đồng thời khuyến khích các thử nghiệm nghệ thuật mới, đưa những bản thảo chất lượng đến gần hơn với độc giả.
Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ hai (2025 - 2027) sẽ mở rộng đối tượng độc giả từ nhi đồng, thiếu niên đến thanh niên, với hai hệ thống giải thưởng dành cho tác phẩm viết cho thiếu nhi và cho người trẻ.
