Mưu sinh theo con nước trên lòng hồ Sê San
Giữa lòng hồ Sê San, thuộc làng Tăng, xã Ia O (Gia Lai) có một xóm chài nhỏ với 17 hộ/58 nhân khẩu đến từ các tỉnh Tây Nam Bộ. Nhiều năm về trước, họ lên đây mưu sinh bằng nghề chài lưới, đánh bắt thủy sản.
Nhưng theo thời gian, những chiếc thuyền tạm bợ tăng dần trở thành mái nhà, họ bắt đầu đưa người thân lên sinh sống, tạo nên một cộng đồng lênh đênh giữa sóng nước.
Do hoàn cảnh khó khăn, phần lớn các hộ dân vẫn sống trực tiếp trên thuyền, bám víu vào lòng hồ để tồn tại. Cuộc sống của họ gắn liền với con nước, bấp bênh theo từng mùa mưa nắng. Ngoài đánh bắt cá, người dân còn tận dụng mặt nước để nuôi thêm các loại thủy sản, tự cung cấp cho cuộc sống thường ngày. Giữa không gian sông nước, xóm chài ấy vẫn tĩnh lặng tồn tại.
Gia đình ông Lê Văn Tường (sinh năm 1965) có 10 con người thuộc 3 thế hệ đang sinh sống chen chúc trong căn nhà chưa đầy 25m2 trên lòng hồ Sê San.
Chia sẻ với PV, ông Tường kể lại: “Năm 1980, tôi sang Campuchia mưu sinh bằng nghề đánh bắt cá, đến năm 2019, mới trở về quê Tây Ninh làm công nhân. Do sức khỏe giảm sút, năm 2023 tôi theo các con lên Gia Lai lập nghiệp trên lòng hồ cho đến nay”.
Theo ông Tường, hàng ngày 3 đứa cháu được địa phương hỗ trợ gửi học tại ngôi trường gần xóm chài. Những người con khác thường đi đánh bắt cá và làm rẫy trên các đảo nổi giữa hồ. Cuộc sống người miền Tây đã quen với sông nước, chỉ lo mỗi lúc dông bão nguy hiểm cho con cháu. Vì thế, cả gia đình ông Tường đang nỗ lực làm ăn để gom góp, cất nhà trên bờ.
Tương tự, nhiều năm về trước anh Nguyễn Văn Hải (sinh năm 1983, quê Đồng Tháp) cùng một số người bạn rời quê lên lòng hồ Sê San đánh bắt cá. Nhận thấy nguồn thủy sản dồi dào, anh quyết định đưa vợ con lên cao nguyên Gia Lai lập nghiệp. Tuy nhiên vì đã quen với cuộc sống lênh đênh trên sông, chưa có điều kiện lên bờ nên cuộc sống của gia đình anh vẫn còn nhiều khó khăn, vất vả.
“Tính đến nay mình đã có hơn 12 năm gắn bó với lòng hồ Sê San rồi đấy. Nhờ sự giúp đỡ của địa phương và người dân, gia đình đã dựng được căn nhà nổi trên lòng hồ. Ở đây mọi người đều sống dựa hoàn toàn vào việc đánh bắt cá trên lòng hồ.
Nhiều đêm trăng sáng, may mắn thì bắt được những mẻ cá cơm lớn thu về tiền triệu. Nhưng cũng có lúc chỉ vớt được vài con, vừa đủ gia đình dùng qua ngày. Dù đã quen với cuộc sống lênh đênh trên sông nhưng vẫn nguy hiểm lắm, đặc biệt là việc đi lại học hành của mấy đứa nhỏ nên gia đình đang nỗ lực gom tiền để mua mảnh đất trên bờ”, anh Hải chia sẻ.
Khi mặt trời vừa ló rạng, những ngôi nhà kiêm chiếc thuyền của xóm chài lại lênh đênh khắp lòng hồ thủy điện Sê San, bắt đầu một ngày rong ruổi thả lưới, mưu sinh trên sóng nước. Đa phần 17 hộ dân ở xóm chài này đều sinh sống ngay trên lòng hồ Sê San để thuận tiện cho việc đánh bắt cá và nuôi thủy sản.
Theo đó, cứ vào khoảng 3h sáng, những ngư dân ở đây lại chèo thuyền ra giữa lòng hồ đánh bắt cá, đến gần trưa mới quay trở về. Với 70.000-90.000 đồng/kg cá cơm, trung bình một gia đình có thể thu về hơn 500.000 đồng/ngày. May mắn hơn những lúc bắt trúng được con cá lăng lớn từ 10-15kg, có thể thu về tiền triệu. Đây là nguồn thu chính của nhiều hộ gia đình, giúp mọi người duy trì cuộc sống giữa lòng hồ.
Ngoài đánh bắt cá tự nhiên, người dân xóm chài còn tận dụng lòng hồ Sê San để nuôi thủy sản, chủ yếu là cá lăng, cá lóc, diêu hồng... Những lồng cá được neo gần thuyền hoặc sát bờ để người dân tiện chăm sóc, dễ kiểm soát nguồn thức ăn.
Việc nuôi thủy sản không chỉ tăng thêm thu nhập mà còn giảm bớt rủi ro khi việc đánh bắt tự nhiên không đủ. Nhờ kết hợp cả đánh bắt, nuôi trồng, nhiều năm nay người dân xóm chài có thể duy trì cuộc sống trên lòng hồ Sê San.
Mong hết cảnh lênh đênh, được an cư lạc nghiệp trên đất liền
Nhiều năm nay, bà Nguyễn Thị Oanh (sinh năm 1965, quê Đồng Nai) sống cùng vợ chồng con trai trong căn nhà chật hẹp giữa lòng hồ Sê San. Trước đó, bà từng tha phương mưu sinh ở Campuchia rồi trở về quê. Đến năm 2017, bà đến xóm chài xã Ia O để trông cháu giúp các con đi làm.
“Do cuộc sống khó khăn, chật vật, con dâu tôi phải vào TP HCM làm công nhân. Giữa lòng hồ, tôi cùng con trai nuôi cá lồng và chăm các cháu. Sống trên sông riết rồi cũng quen, nhưng cực lắm, điện không ổn định, nước sạch cũng khó.
Mưa gió là thấp thỏm, chỉ mong có miếng đất nhỏ trên bờ để xây cái nhà, cho các cháu được ổn định học hành, không phải theo cha mẹ trôi nổi trên sông thôi”, bà Oanh trải lòng.
Cũng vì cuộc sống ở quê nhà khó khăn, anh Trần Văn Tuấn (sinh năm 1985) cùng vợ là chị Võ Thị Ngọc Liên rời quê nhà Tây Ninh lên Gia Lai lập nghiệp. Vốn đã quen và có kinh nghiệm trên sông nước nên họ chọn lòng hồ Sê San làm nơi trú ngụ. Hàng ngày, vợ chồng anh Tuấn cùng người dân ở xóm chài lênh đênh trên lòng hồ đánh bắt cá mưu sinh qua ngày.
“Có những ngày trúng mẻ cá nhưng có khi cả đêm lênh đênh giữa mặt nước, chỉ đổi lại vài con cá nhỏ. Gia đình tôi chỉ mong hết cảnh sống lênh đênh, có nhà trên đất liền để an cư lạc nghiệp thôi”, chị Liên bộc bạch.
Ông Phan Đình Thắm - Chủ tịch UBND xã Ia O cho hay: “Xóm chài ở làng Tăng chủ yếu là người dân từ khu vực Tây Nam Bộ di cư tự do đến lòng hồ Sê San để đánh bắt thủy hải sản. Đa số bà con còn khó khăn, chưa có đất nên việc xây dựng nhà vẫn gặp nhiều trở ngại.
Vì di cư tự do nên nhiều người còn thiếu giấy tờ tùy thân khiến việc quản lý nhân khẩu và hỗ trợ chính sách an sinh gặp nhiều khó khăn. Hiện địa phương đang phối hợp với ngành chức năng từng bước tháo gỡ các vấn đề ở xóm chài tự phát này. Bên cạnh đó, xã cũng hướng dẫn người dân tận dụng mặt nước để nuôi trồng thủy sản kết hợp phát triển du lịch sinh thái, tạo sinh kế bền vững”.
Nhiều năm lênh đênh trên lòng hồ, điều mà người dân xóm chài Sê San mong muốn nhất không phải là một mẻ cá đầy, mà là một nhà vững chãi trên đất liền. Mong muốn đơn giản của họ chỉ là được neo lại cuộc đời sau nhiều năm trôi dạt.
Một mảnh đất nhỏ có thể xây được một mái nhà kiên cố đủ để chấm dứt những tháng ngày phập phồng theo con nước và bắt đầu một hành trình mới, bình yên hơn trên đất liền.
