Kỷ vật quý báu từ chiến trường
Bà Nguyễn Thị Hoa (61 tuổi) trú xã Đại Đồng (Nghệ An) là con gái của liệt sĩ Nguyễn Quang Số (sinh năm 1941, nhưng khi vào bộ đội hồ sơ ghi năm 1944). 61 năm qua, bà chưa một lần được thấy mặt cha. Bởi ngày cha lên đường nhập ngũ, bà chỉ là cô bé hơn 1 tuổi, đang chập chững tập đi.
Đó là năm 1966, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn ác liệt, ông Nguyễn Quang Số lên đường nhập ngũ. “Suốt những năm tháng chiến đấu, ông chỉ gửi về vỏn vẹn một lá thư ghi vội ít dòng, thông báo đang trên đường hành quân qua Tây Nguyên”, bà Nguyễn Thị Lục (85 tuổi, vợ liệt sĩ Số) nhớ lại.
“Ông ấy đi đánh Mỹ, nhưng làm nhiệm vụ gì, ở đâu gia đình không rõ. Năm 1971, tôi nhận giấy báo tử của chồng, ghi đơn vị NB, cấp bậc Trung đội trưởng. Theo giấy báo tử, ông ấy hy sinh ở Mặt trận phía Nam vào ngày 26/2/1969. Hiện lá thư duy nhất ông gửi về gia đình cũng không còn nữa”, bà Lục chia sẻ thêm.
Lớn lên trong sự khuyết thiếu tình phụ tử, bà Hoa chỉ biết mường tượng về cha qua lời kể cạn khô nước mắt của mẹ. Suốt nhiều năm đằng đẵng, khoảng trống về cha cứ thế nới rộng ra, cho đến khi kỷ vật vô giá của ông được trao trả về Việt Nam.
Nhớ lại ngày đặc biệt ấy, bà Hoa kể tối một ngày cuối tháng 3/2024, chuẩn bị đi ngủ, bà nhận được cuộc gọi từ con trai với giọng gấp gáp: “Mẹ ơi, hình như đây là cuốn nhật ký của ông ngoại”.
Bấm xem những bức ảnh được con gửi qua điện thoại, bà Hoa run lên khi những dòng chữ cũ hiện lên trên màn hình. “Nhật ký chiến tranh, tập 1, Thanh Chương. Gửi cho em tôi: Nguyễn Quang Đồng, thôn Nha Giáp, xã Thanh Lam, huyện Thanh Chương”, bìa cuốn nhật ký được khắc chữ rất đẹp kèm chữ ký.
Nguyễn Quang Đồng trùng với tên của em trai liệt sĩ Nguyễn Quang Số. Thôn Nha Giáp, xã Thanh Lam đúng là tên làng, tên xã của bà Hoa khi xưa, nay đổi thành xóm Lam Sơn, xã Ngọc Sơn, Thanh Chương.
Ảnh: Kim Long
Cả đêm đó, bà Hoa dường như thức trắng, đọc đi đọc lại từng dòng chữ. Nhìn thấy hai chữ “Hoa con!”, bà òa khóc và tự nhủ “đúng là cha rồi”. Đây là lần đầu tiên trong đời, người phụ nữ ở tuổi lục tuần được cha gọi tên mình, dù chỉ qua những nét chữ.
Cuốn sổ không đến với bà Hoa một cách tình cờ, mà bắt đầu từ phát hiện trong kho lưu trữ của Đại học Kỹ thuật Texas (Mỹ) - nơi lưu giữ những kỷ vật chiến tranh bị thu giữ từ hơn nửa thế kỷ trước. Sổ được quân đội Mỹ thu giữ sau trận đánh tại căn cứ Đồng Dù (Củ Chi) ngày 26/2/1969 - trùng với thời điểm liệt sĩ Nguyễn Quang Số hy sinh.
Thông tin đó được đăng lên trang kyvatkhangchien.com, diễn đàn chuyên về kỷ vật chiến tranh, rồi chuyển tư liệu cho anh Lê Viết Dũng (trú Nghệ An) - người nhiều năm hỗ trợ tìm kiếm hài cốt liệt sĩ - nhờ kết nối thân nhân. Được sự giúp đỡ của cán bộ chính sách địa phương, anh Dũng đã liên hệ được với con trai của bà Hoa (cháu liệt sĩ Số), xác nhận danh tính và chuyển lại bản chụp hình ảnh cuốn nhật ký để gia đình nhận diện.
Dẫu chỉ là di vật in ra từ bản chụp phim, nhưng với bà Hoa đó là món quà vô giá của người cha thân yêu đã hy sinh từ hơn nửa thế kỷ trước, nay trở về bên bà như một giấc mơ. Những giọt nước mắt của sự tủi thân, của nỗi nhớ thương và cả niềm hạnh phúc khi được nhận di vật của cha cứ thế tuôn rơi trên gương mặt người phụ nữ đã lên chức bà.
Hạnh phúc dù chỉ gặp cha qua trang nhật ký
Lật giở từng trang nhật ký của bố, bà Hoa không khỏi xúc động, đôi mắt nhạt nhòa. Trong trang nhật ký đề ngày 19/9/1968, liệt sĩ Nguyễn Quang Số trải lòng cùng con gái nhỏ: “Hôm nay, ba thấy cần phải tâm sự cùng con. Nếu như mai ngày thống nhất, ba trở về sẽ mang theo quyển nhật ký này, nó ở bên ba trong những ngày đánh Mỹ gian khổ, ác liệt về cho con xem. Nếu như ba có hy sinh thì Ban chính trị sẽ gửi về cho con xem. Qua đây, con sẽ hiểu biết phần nào về ba của con... Ba muốn sau này con sẽ tự hào với quyển lý lịch của con”.
Ảnh: Kim Long
Đọc đến những dòng tâm sự ấy, bà thấu hiểu lý tưởng, tình cảm và những trăn trở của cha. Điều bà tiếc nuối là phải mất tới 56 năm, hai cha con mới được “trò chuyện” cùng nhau.
Không chỉ hướng về con gái, người lính nơi tiền tuyến còn dành trọn nỗi nhớ thương cho người vợ trẻ nơi quê nhà. Trong một trang viết, ông cẩn thận dặn dò: “Nếu chẳng may anh ngã xuống, vợ đừng vì hai chữ thủy chung mà đánh đổi hạnh phúc của cả một đời”. Đó là nỗi giằng xé của một người đàn ông nặng lòng với gia đình, nhưng cũng ý thức quá rõ sự khốc liệt của chiến trận.
Không chỉ viết về nỗi nhớ cồn cào, da diết dành cho cha mẹ, cho vợ và con gái thân yêu, trong các trang nhật ký được viết trong khoảng thời gian từ ngày 30/12/1967 đến ngày 7/10/1968, liệt sĩ Nguyễn Quang Số còn dành phần lớn để viết về những trận đánh mà ông và đơn vị tham gia, về lý tưởng cách mạng. Ông cũng dành nhiều trang giấy để ghi chép những lời căn dặn và hình ảnh Bác Hồ, các bài thơ Cách mạng….
Chiến tranh đã lùi xa nửa thế kỷ, dù chỉ là bản in song những trang nhật ký của liệt sĩ Nguyễn Quang Số là di vật vô giá mang lại sự an ủi, động viên cho gia đình, người thân. Những trang nhật ký là cầu nối tinh thần, giúp xoa dịu nỗi đau mất mát và gìn giữ ký ức về người con, người cha đã khuất… của thân nhân liệt sĩ.
Đặc biệt, những trang nhật ký còn là chứng nhân của một thời kỳ chiến tranh khốc liệt, như ngọn lửa truyền cảm hứng. Đồng thời, nhắc nhở thế hệ mai sau luôn biết trân trọng giá trị của hòa bình và không quên những đau thương, sự hy sinh cao đẹp của những người lính đã ngã xuống cho đất nước độc lập, tự do, hạnh phúc hôm nay…
Ông Nguyễn Công Thắng, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Đại Đồng, cho biết bà Nguyễn Thị Lục là vợ của liệt sĩ Nguyễn Quang Số, hiện đang sinh sống tại địa phương. Cách đây không lâu, gia đình có nhận được kỷ vật là cuốn nhật ký của liệt sĩ của Nguyễn Quang Số. Mong rằng từ những thông tin có được, gia đình sớm tìm được nơi yên nghỉ của liệt sĩ.
