Từ những lớp học nhỏ lẻ, phong trào dạy trước chương trình đã trở thành một “thị trường kinh tế giáo dục” sôi động, nơi phụ huynh sẵn sàng chi hàng chục, thậm chí gần trăm triệu đồng mỗi năm để con “không thua bạn bè”.
Gồng mình đầu tư trước vạch xuất phát
Chị Hoàng Ly (Ba Đình, Hà Nội) cho biết gia đình đã chi gần 100 triệu đồng trong năm cuối mầm non để chuẩn bị cho con vào lớp 1.
“Nghe nhiều phụ huynh có kinh nghiệm nói nếu trẻ không biết trước học vần, không viết được, không làm toán cơ bản thì sẽ khó theo kịp lớp. Tôi rất lo!”, chị nói.
Con chị Ly theo học một trung tâm chuyên dạy tiền tiểu học, mỗi tuần 1-2 buổi, học phí trọn gói gần 50 triệu đồng một năm. Bên cạnh đó là hai buổi tiếng Anh mỗi tuần tại một trung tâm lớn ở Hà Nội, mỗi buổi kéo dài hai tiếng.
Tổng thu nhập của vợ chồng chị đều là công chức hơn 20 triệu đồng mỗi tháng.
“Thực sự phải chắt chiu từng đồng. Nhưng nghĩ đến tương lai của con, chúng tôi vẫn cố”, chị Ly bộc bạch.
Câu chuyện của chị Ly không phải cá biệt. Trên nhiều diễn đàn phụ huynh, những bảng “chi phí tiền tiểu học” được chia sẻ công khai: Học đọc – viết, toán tư duy, tiếng Anh giao tiếp, kỹ năng vào lớp 1… Tất cả được đóng gói thành lộ trình bài bản, quảng cáo “giúp trẻ tự tin, không bỡ ngỡ ngày đầu đi học”.
Hội nhóm tiền tiểu học “nở rộ”
Song song với các trung tâm, các hội nhóm “tiền tiểu học” trên mạng xã hội phát triển mạnh. Nhiều nhóm có 30.000-60.000 thành viên, mỗi ngày hàng chục bài đăng tìm gia sư, mở lớp, chia sẻ tài liệu.
Chị Nguyễn Thị Mai (Bắc Ninh) cho biết con sẽ vào lớp 1 tháng 9 tới. Thấy nhiều phụ huynh trong khu phố lập nhóm 4-5 trẻ thuê giáo viên dạy trước chương trình, chị không khỏi sốt ruột.
“Không cho con học thì sợ thua thiệt. Hai tháng nay tôi thuê gia sư kèm chữ và toán hai buổi tối mỗi tuần. Có hôm cả nhà như “đánh vật” với mấy con chữ”, chị nói. Những tối không có gia sư, vợ chồng chị lại thay nhau ngồi học cùng con.
Theo chị Mai, từ nay đến tháng 9, gia đình dự định tăng số buổi học để con “đọc thông viết thạo” trước khi vào lớp 1.
Không ít phụ huynh thừa nhận họ có thể tự dạy con tại nhà qua sách vở, video trực tuyến. Tuy nhiên, việc gửi con đến trung tâm hoặc thuê gia sư vẫn khiến họ yên tâm hơn vì “có lộ trình rõ ràng” và “bám sát chương trình tiểu học”.
Tâm lý chung là: Nếu con mình không học trước, trong khi nhiều bạn khác đã biết đọc, biết viết, thì đứa trẻ sẽ ở thế bất lợi ngay từ vạch xuất phát.
Cảnh báo về tác động ngược
PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (ĐHQG Hà Nội) cho rằng, việc dạy trước chương trình lớp 1 là quan điểm chưa phù hợp với quy luật phát triển tự nhiên của trẻ.
Theo ông, ở tuổi 5, trẻ có thể nhận biết mặt chữ, con số, nhưng hệ vận động tinh – đặc biệt là cơ tay chưa hoàn thiện để viết trong thời gian dài. Việc ép luyện viết sớm có thể ảnh hưởng đến phát triển thể chất.
Quan trọng hơn là yếu tố tâm lý. “Nếu bị ép học sớm, trẻ dễ hình thành cảm xúc tiêu cực với việc học, cảm thấy căng thẳng và mất hứng thú”, ông Nam nói.
Khi vào lớp 1, nếu phần lớn nội dung đã được học trước, trẻ có thể nhàm chán, mất tập trung, thậm chí bị “dán nhãn” nghịch ngợm, thiếu hợp tác.
Theo các chuyên gia, điều cần chuẩn bị trước khi vào lớp 1 không phải là đọc thông viết thạo, mà là sự sẵn sàng về tâm lý, kỹ năng tự phục vụ, khả năng giao tiếp, hợp tác và niềm vui học tập.
Chỉ thị đã có song thực tế vẫn nóng
Từ năm 2013, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Chỉ thị 2325 yêu cầu chấn chỉnh tình trạng dạy học trước chương trình lớp 1, nghiêm cấm giáo viên tổ chức hoặc tham gia dạy trước.
Tuy nhiên, hơn một thập kỷ trôi qua, thực tế cho thấy phong trào này không những chưa giảm mà còn biến tướng đa dạng hơn: Dạy dưới dạng kỹ năng, dạy ngoài trường học, dạy theo nhóm nhỏ tại nhà riêng, hoặc gắn mác “làm quen chữ cái”.
Câu hỏi đặt ra là trách nhiệm quản lý ở đâu khi việc dạy trước chương trình vẫn diễn ra công khai, quảng bá rầm rộ trên mạng xã hội? Việc thanh tra, kiểm tra các trung tâm, lớp học tự phát đã được thực hiện đến đâu?
Một số chuyên gia cho rằng nguyên nhân không chỉ nằm ở phía phụ huynh, mà còn từ áp lực thành tích và thực tế giảng dạy trong trường tiểu học. Không ít giáo viên thừa nhận lớp học có sự chênh lệch lớn: Có em đã đọc thông viết thạo, có em mới chỉ nhận biết chữ cái. Điều này vô hình trung tạo áp lực khiến phụ huynh càng muốn con “chạy trước”.
Trong bối cảnh cạnh tranh giáo dục ngày càng cao, việc phụ huynh đầu tư cho con là điều dễ hiểu. Nhưng khi số tiền bỏ ra vượt quá khả năng chi trả, khi những buổi tối của trẻ 5 tuổi kín lịch học thêm, câu chuyện không còn đơn thuần là chuẩn bị hành trang, mà là cuộc đua căng thẳng ngay từ tuổi mầm non.
Liệu trẻ thực sự được lợi khi bước vào lớp 1 với tâm thế mệt mỏi, đã “học trước” gần hết nội dung? Hay đó chỉ là cách người lớn giải tỏa nỗi lo của mình?
Khi “tiền tiểu học” trở thành xu hướng phổ biến, câu chuyện không chỉ dừng ở lựa chọn cá nhân của mỗi gia đình, mà đòi hỏi sự vào cuộc mạnh mẽ hơn từ cơ quan quản lý. Bởi nếu không có giải pháp đồng bộ từ kiểm soát dạy trước chương trình, điều chỉnh cách dạy lớp 1 đến truyền thông thay đổi nhận thức, vòng xoáy này sẽ còn tiếp diễn.
Và mỗi mùa tựu trường, trước cổng lớp 1, thay vì niềm háo hức của trẻ thơ, sẽ vẫn là nỗi thấp thỏm của người lớn: Con mình đã học đủ chưa, đã theo kịp bạn bè chưa?
