Những quyết sách lịch sử về thể chế
Ngày 2/6, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã tổ chức Hội thảo công bố Báo cáo Dòng chảy Pháp luật Kinh doanh 2025.
Báo cáo năm nay được xây dựng với chủ đề “Hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực trong kỷ nguyên mới”.
Theo ông Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch VCCI, năm 2025 ghi dấu một giai đoạn chuyển động mạnh mẽ của nền kinh tế và hệ thống thể chế Việt Nam.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tiếp tục nhiều biến động, Việt Nam vẫn duy trì mức tăng trưởng GDP ấn tượng (đạt khoảng 8,02%) thuộc nhóm cao nhất khu vực.
Động lực quan trọng cho kết quả này đến từ các nỗ lực cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân.
“Năm 2025 cũng chứng kiến sự ra đời của ‘bộ tứ Nghị quyết chiến lược’ do Bộ Chính trị ban hành gồm: Nghị quyết 57 về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế; Nghị quyết 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật và Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân.
Đánh giá của VCCI, các Nghị quyết này đã tạo ra chuyển biến rõ nét trong tư duy phát triển từ quản lý sang kiến tạo, từ tư duy kiểm soát sang thúc đẩy đổi mới sáng tạo và khơi thông nguồn lực”, ông Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh.
Đặc biệt Nghị quyết 206/2025/QH15 của Quốc hội về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật được xem là một dấu mốc quan trọng trong hoạt động lập pháp và điều hành.
Lần đầu tiên, Chính phủ được trao cơ chế để ban hành các Nghị quyết có nội dung khác với quy định của luật hiện hành nhằm xử lý ngay các điểm nghẽn cấp bách.
Chỉ trong chưa đầy 8 tháng, Chính phủ đã ban hành 15 Nghị quyết theo cơ chế này, bao phủ nhiều lĩnh vực trọng yếu như quy hoạch, đất đai, khoáng sản, đầu tư, thủ tục hành chính,...
Nhiều chuyển biến tích cực trong cải cách hành chính nhưng vẫn còn vướng mắc
Các nỗ lực cải cách của Chính phủ đã mang lại kết quả định hướng rõ rệt khi có tới 3.085 quy định kinh doanh được cắt giảm, đơn giản hóa, giúp tiết kiệm hơn 29.300 ngày giải quyết thủ tục.
Cộng đồng doanh nghiệp đánh giá rất tích cực về sự chuyển dịch sang môi trường điện tử khi 89,69% doanh nghiệp nhận định thủ tục trực tuyến dễ dàng thực hiện; 89,34% ghi nhận tiết kiệm thời gian và 91,18% khẳng định tiết kiệm chi phí so với cách làm truyền thống.
Tính liên thông giữa các cơ quan cũng có bước tiến lớn khi hơn 80% doanh nghiệp cho biết không cần đi lại nhiều lần hay liên hệ nhiều cơ quan khác nhau để giải quyết cùng một thủ tục.
Một trong những nội dung quan trọng khác là bức tranh về tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý trong hoạt động đầu tư kinh doanh.
Từ kết quả rà soát hơn 2.088 phản ánh, kiến nghị của doanh nghiệp trên phạm vi toàn quốc, các bộ, ngành và địa phương đã tiếp nhận, phân loại và xử lý với tinh thần lắng nghe, cầu thị chưa từng có.
Khoảng 38% (tương đương 787 phản ánh) được công nhận là vướng mắc thực sự cần xử lý, các phản ánh còn lại được trả lời, giải thích minh bạch trên cổng thông tin điện tử.
Điển hình Tập đoàn Than và Khoáng sản Việt Nam (TKV) đề nghị sửa đổi quy định liên quan đến cải tạo xe tải hạng nặng chuyên dụng hoạt động trong mỏ. Việc giải quyết bế tắc của doanh nghiệp cần đi xa hơn câu chữ của Thông tư, hướng tới điều chỉnh ở tầng Luật để gỡ vướng tận gốc.
Đáng chú ý, phần lớn vướng mắc lại nằm ở cấp Luật (323 vướng mắc) và Nghị định (277 vướng mắc) cho thấy dư địa cải cách thể chế trong giai đoạn tới là rất rộng mở.
Ví dụ như vòng lặp thủ tục trong giao khu vực biển cho dự án điện gió ngoài khơi, tình huống “không thể tuân thủ” trong kinh doanh xăng dầu khi chứng chỉ đào tạo bảo vệ môi trường không còn cơ chế cấp hay sự thiếu thống nhất giữa Luật Điện lực 2025 và Nghị định hướng dẫn Luật Đấu thầu trong lựa chọn nhà đầu tư dự án điện gió ngoài khơi.
Nỗ lực cải cách thể chế cần thực chất hơn nữa
Điểm mới đáng chú ý của Báo cáo năm nay là lần đầu tiên đề cập đến vấn đề “kinh tế tầm thấp”, một xu hướng phát triển đang được nhiều quốc gia quan tâm trong bối cảnh công nghệ số, thông minh và các mô hình kinh doanh mới phát triển nhanh chóng.
Để khai phá lĩnh vực này, Việt Nam cần sớm xây dựng các khung khổ pháp lý phù hợp, tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo, thử nghiệm công nghệ mới và phát triển các mô hình kinh doanh mới.
Theo VCCI, những chuyển động mạnh mẽ của năm 2025 đã tạo dựng niềm tin đáng kể cho cộng đồng doanh nghiệp về một môi trường đầu tư kinh doanh ngày càng minh bạch, thuận lợi và cởi mở.
Cải cách thể chế là một quá trình lâu dài và liên tục, để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh thuộc nhóm đầu ASEAN theo tinh thần Nghị quyết 66, các nỗ lực cần tiếp tục được thúc đẩy theo hướng thực chất hơn nữa.
Đặc biệt giảm mạnh chi phí tuân thủ, nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật, tăng cường tính ổn định, khả thi và dự báo của chính sách.
Đồng thời bảo đảm sự tham gia thực chất của cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình xây dựng pháp luật.
