Sáp nhập không phải việc gộp các cơ quan báo chí, mà là xử lý bài toán con người, tài chính và văn hóa tòa soạn

Chiều 20/6, trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026, phiên thảo luận số 6 với chủ đề “Sắp xếp hoạt động của các cơ quan báo chí - Góc nhìn người trong cuộc” đã thu hút sự quan tâm của đông đảo lãnh đạo cơ quan báo chí, nhà quản lý và những người làm báo trên cả nước.

Phiên thảo luận có sự tham gia của các diễn giả: Ông Trần Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam; ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí - Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch; PGS.TS Nguyễn Thành Lợi, Phó Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội; ông Lê Trường Giang, Tổng Biên tập Báo và Phát thanh, Truyền hình Lào Cai.

Điều phối phiên thảo luận là TS Nguyễn Thị Thu Hà, Trưởng ban Khoa giáo Chuyên đề, Đài Truyền hình Việt Nam.

Ba nhóm thách thức lớn mà nhiều đơn vị đang phải đối mặt sau sáp nhập

Tại phiên thảo luận, ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh việc sắp xếp, tổ chức lại các cơ quan báo chí là chủ trương lớn, nhất quán của Đảng và Nhà nước nhằm xây dựng nền báo chí cách mạng tinh gọn, chuyên nghiệp, hiện đại; đồng thời tạo ra những cơ quan báo chí có năng lực cạnh tranh cao hơn trong bối cảnh chuyển đổi số và truyền thông đa nền tảng.

Theo ông, từ Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII đến Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí toàn quốc theo Quyết định số 362/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, định hướng sắp xếp báo chí đã được xác lập rõ ràng. Tuy nhiên, từ chủ trương đến thực tiễn vận hành của các tòa soạn vẫn còn không ít khoảng cách.

Theo Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, qua quá trình theo dõi hoạt động của các cơ quan báo chí thời gian qua, có thể nhận diện ba nhóm thách thức lớn mà nhiều đơn vị đang phải đối mặt sau sáp nhập.

Trước hết là bài toán về tổ chức bộ máy và nguồn nhân lực. Theo ông, việc hợp nhất từ hai đến nhiều cơ quan báo chí thành một đơn vị mới không chỉ dẫn tới tình trạng dôi dư nhân sự ở một số vị trí mà còn tạo ra sự khác biệt về tư duy làm báo, phương thức tác nghiệp và văn hóa nghề nghiệp giữa các loại hình báo chí.

"Đáng ngại hơn là sự vênh nhau về tư duy tác nghiệp", ông nói.

Ông đặt câu hỏi: Làm thế nào để một phóng viên vốn chỉ quen viết báo in truyền thống có thể nhanh chóng thích ứng với môi trường làm báo số, làm phát thanh, truyền hình đa phương tiện trong một tòa soạn hội tụ? Làm thế nào để dung hòa những văn hóa nghề nghiệp khác nhau trong cùng một cơ quan báo chí mới?

Theo ông Trần Trọng Dũng, bên cạnh những thay đổi về tổ chức còn là những tác động không nhỏ đến tâm lý người làm báo. Việc thay đổi vị trí công tác, môi trường làm việc, phương thức sản xuất nội dung hay thậm chí quãng đường đi làm đều có thể tạo ra tâm tư, dao động trong đội ngũ cán bộ, phóng viên.

"Sự khủng hoảng tâm lý, tâm tư dao động của người lao động khi thay đổi vị trí việc làm là bài toán quản trị nhân sự vô cùng nan giải", ông nhận định.

Bên cạnh câu chuyện con người là áp lực về kinh tế báo chí. Theo ông Trần Trọng Dũng, trong khi yêu cầu tự chủ tài chính ngày càng cao, nhiều cơ quan báo chí sau sáp nhập lại chưa kịp hình thành những nguồn thu mới phù hợp với mô hình hoạt động mới. Việc sáp nhập làm thay đổi các mô hình kinh doanh truyền thống, trong khi cơ chế đặt hàng truyền thông chính sách tại nhiều địa phương vẫn triển khai chậm, khiến không ít đơn vị gặp khó khăn về nguồn lực tài chính.

Một thách thức khác được ông nhấn mạnh là sự thiếu đồng bộ về hạ tầng công nghệ. Nhiều cơ quan báo chí đã hoàn thành việc sắp xếp về mặt tổ chức nhưng hệ thống công nghệ, dữ liệu và quy trình quản trị vẫn tồn tại theo mô hình cũ.

Theo đó, chuyển đổi số - mục tiêu quan trọng của quá trình sắp xếp báo chí - ở một số nơi đang gặp trở ngại ngay từ bên trong bộ máy vận hành.

"Nhiều đơn vị sáp nhập nhưng hạ tầng công nghệ vẫn manh mún, 'mạnh ai nấy làm', chưa có được một hệ sinh thái dữ liệu chung, dẫn đến việc chuyển đổi số bị nghẽn mạch ngay từ bên trong", ông Trần Trọng Dũng nhấn mạnh.

Từ những vấn đề trên, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng cần nhìn nhận quá trình sắp xếp báo chí không đơn thuần là việc giảm đầu mối hay hợp nhất tổ chức. Điều quan trọng hơn là phải tạo ra những cơ quan báo chí có mô hình quản trị mới, năng lực cạnh tranh mới và sức mạnh truyền thông mới.

"Sáp nhập không phải để co cụm. Sáp nhập không phải là gộp cơ học các cơ quan báo chí nhằm giảm đầu mối một cách hình thức. Mục tiêu tối thượng là tạo ra năng lực cạnh tranh mới và vị thế mới cho cơ quan báo chí", ông khẳng định.

Đây cũng là những vấn đề trọng tâm được các đại biểu tiếp tục trao đổi tại phiên thảo luận nhằm tìm kiếm những giải pháp thực chất cho quá trình phát triển của các cơ quan báo chí trong giai đoạn mới.

Thách thức lớn nhất là văn hóa tòa soạn

Những thách thức mà ông Trần Trọng Dũng nêu ra ngay lập tức được minh họa bằng những trải nghiệm thực tế từ chính quá trình hợp nhất tại Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội.

Chia sẻ tại phiên thảo luận, PGS, TS Nguyễn Thành Lợi, Phó Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội cho biết đơn vị vừa trải qua quá trình sắp xếp theo Quy định 373 của Trung ương với nhiều thay đổi lớn về cơ cấu tổ chức, nhân sự và mô hình vận hành.

Theo ông, một trong những thay đổi quan trọng nhất là việc tổ chức lại các phòng chuyên môn. Nếu trước đây các cơ quan báo chí vận hành theo từng loại hình tương đối độc lập thì sau sắp xếp, mô hình mới được thiết kế theo hướng hội tụ, lấy nội dung làm trung tâm.

"Các loại hình không còn được phân chia rạch ròi như trước. Nội dung được tổ chức sản xuất từ đầu vào, sau đó phân phối sang nhiều nền tảng khác nhau", ông cho biết.

Theo PGS.TS Nguyễn Thành Lợi, điều này tạo ra thách thức rất lớn đối với công tác biên tập, tổ chức sản xuất và quản trị nội dung. Tuy nhiên, mặt tích cực là những người có năng lực làm báo đa phương tiện có thể thích ứng khá nhanh với môi trường mới.

Ông cho biết mặc dù quá trình tinh gọn diễn ra với cường độ cao nhưng Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội vẫn bảo đảm hoạt động thông suốt, không để gián đoạn các sản phẩm báo chí phục vụ công chúng.

Bên cạnh câu chuyện tổ chức bộ máy, công nghệ cũng là một trong những thách thức lớn nhất sau hợp nhất.

Theo ông Nguyễn Thành Lợi, sáu cơ quan báo chí trước đây sử dụng những hệ thống công nghệ và nền tảng quản trị nội dung khác nhau. Mỗi hệ thống có những tính năng, tiện ích riêng, khiến việc tích hợp thành một hệ sinh thái thống nhất gặp nhiều khó khăn.

"Có những hệ thống CMS phải thay thế hoàn toàn. Đây là quá trình cần rất nhiều thời gian và nguồn lực để tổ chức lại", ông nói.

Không chỉ dừng ở việc hội tụ nội dung, bài toán chuyển đổi số còn liên quan tới việc quản lý, vận hành và phân phối nội dung trên hệ sinh thái số quy mô lớn.

Hiện đơn vị đang quản lý tổng cộng 24 nền tảng truyền thông khác nhau, từ website, Facebook, YouTube, TikTok đến Zalo và nhiều kênh số chuyên biệt khác.

"Mỗi nền tảng có một nhóm công chúng riêng, một cơ chế vận hành riêng và cả mô hình doanh thu riêng. Làm thế nào để tích hợp, quản trị hiệu quả toàn bộ hệ sinh thái đó là thách thức rất lớn", ông chia sẻ.

Tuy nhiên, theo PGS, TS Nguyễn Thành Lợi, thách thức lớn nhất sau sắp xếp không nằm ở công nghệ hay nguồn thu, mà nằm ở câu chuyện con người và văn hóa tòa soạn.

Ông cho biết trước khi hợp nhất, sáu cơ quan báo chí có khoảng 60 phòng, ban chuyên môn. Sau sắp xếp, toàn bộ hệ thống chỉ còn 7 đơn vị đầu mối. Nếu trước đây có hơn 130 cán bộ giữ vị trí trưởng thì hiện nay chỉ còn khoảng 36 vị trí quản lý tương đương.

"Gần 100 cán bộ không còn giữ vị trí quản lý như trước. Đây là bài toán rất khó trong công tác tổ chức cán bộ và quản trị nhân sự", ông nói.

Theo ông, khó khăn lớn nhất là dung hòa sự khác biệt về nhận thức, văn hóa nghề nghiệp và phương thức làm báo giữa các loại hình báo chí vốn tồn tại nhiều năm trong những môi trường làm việc khác nhau.

"Xung đột về nhận thức, văn hóa tòa soạn mới thực sự là thách thức lớn nhất của quá trình sắp xếp", ông nhấn mạnh.​

Ông cho rằng, suy cho cùng thành công của quá trình sắp xếp không được đo bằng số đầu mối giảm đi hay số phòng ban được hợp nhất, mà bằng khả năng tạo ra một cơ quan báo chí vận hành hiệu quả hơn, thích ứng tốt hơn với môi trường truyền thông số và phát huy được sức mạnh của đội ngũ sau hợp nhất.