Kinh tế yếu kém vì nhiều nguyên do
Theo quan chức kinh tế hàng đầu của Liên hợp quốc trong khu vực, việc đầu tư yếu kém, năng suất thấp và giáo dục không đầy đủ đã khiến Mỹ Latinh rơi vào thời kỳ suy thoái kinh tế thậm chí còn tồi tệ hơn cả “thập kỷ mất mát” của những năm 1980.
Theo tờ Financial Times, ông José Manuel Salazar-Xirinachs, người đứng đầu mới của Ủy ban Kinh tế Liên hợp quốc về Mỹ Latinh và Caribe (ECLAC), cho biết tình trạng trì trệ trong thập kỷ qua không chỉ đi sau mức tăng trưởng 5,9% hàng năm của những năm 1970 mà còn chưa bằng mức 2% đạt được vào những năm 1980, một thập kỷ đầy biến động đối với Mỹ Latinh, đặc trưng bởi làn sóng khủng hoảng nợ.
“Điều này thật tồi tệ, đây thực sự là một dấu hiệu cảnh báo lớn,” ông Salazar-Xirinachs nói về việc rơi vào tình trạng trì trệ, với tốc độ tăng trưởng kinh tế trung bình hàng năm trong thập kỷ đến năm 2023 chỉ ở mức 0,8%. Ông nhấn mạnh: “Thách thức là làm thế nào để quay trở lại mức 5,9%/năm”.
Ông José Manuel Salazar-Xirinachs nói: "Chúng ta đang đầu tư quá ít vào cơ sở hạ tầng và chúng ta có một hệ thống giáo dục không mang lại những tài năng mà chúng ta cần". (Nguồn: Elvis Gonzalez/EPA/Shutterstock)
Ông Salazar-Xirinachs cũng kêu gọi 3 nhà lãnh đạo cánh tả mới nhất của khu vực Mỹ Latinh ưu tiên tăng trưởng hơn là mong muốn chia sẻ của cải. Brazil, Colombia và Chile đều đã bầu ra các Tổng thống cánh tả trong năm qua.
Nhà kinh tế học người Costa Rica cho biết: “Nói chung, những người tiến bộ ở Mỹ Latinh đã xoay quanh việc phân phối chứ không phải việc tạo ra của cải. Chúng tôi cần cả hai và chúng phải đi đôi với nhau”.
Mỹ Latinh đã phát triển chậm hơn hầu hết các khu vực khác trên thế giới trong thập kỷ qua. Khu vực này bị ảnh hưởng nặng nề bởi đại dịch, chiếm hơn 1/4 tổng số ca tử vong do Covid-19 được ghi nhận, mặc dù chỉ có 8,4% dân số thế giới.
Ông Salazar-Xirinachs cho biết hoạt động kém hiệu quả là do thiếu đầu tư và giáo dục kém, cả hai đều ảnh hưởng đến năng suất. Ông nói: “Chúng ta đang đầu tư quá ít vào cơ sở hạ tầng và chúng ta có một hệ thống giáo dục không mang lại những tài năng mà chúng ta cần về số lượng và cả chất lượng”.
Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng chi nhiều tiền hơn cho giáo dục không nhất thiết là câu trả lời, đồng thời lưu ý rằng quê hương của ông, Costa Rica đã thúc đẩy chi tiêu giáo dục đáng kể như thế nào nhưng không đạt được kết quả như mong đợi.
"Chúng ta đang ở mức khoảng 7% GDP nhưng điểm Pisa rất tệ”, ông Salazar-Xirinachs nói, đề cập đến tiêu chuẩn của OECD về trình độ học vấn. “Có những quốc gia có mức GDP 4,5% nhưng sở hữu hệ thống giáo dục tốt hơn nhiều. Vấn đề là, trong ngành giáo dục của chúng ta, chất lượng đã bị phớt lờ”, ông nói thêm.
Đẩy mạnh chuỗi sản xuất khu vực
ECLAC, thường được biết đến với tên viết tắt tiếng Tây Ban Nha là CEPAL, từ lâu đã gắn liền với “thuyết phụ thuộc” - ý tưởng cho rằng các nhà sản xuất nguyên liệu thô bị mắc kẹt trong một hệ thống kinh tế toàn cầu không công bằng khiến họ không thể tiến lên trong chuỗi giá trị - và trước đây đã ủng hộ công nghiệp hóa do nhà nước lãnh đạo.
Nhưng ông Salazar-Xirinachs, người trước đây làm việc tại Tổ chức Lao động Quốc tế và Tổ chức các Quốc gia Châu Mỹ, cho biết ông rất muốn khu vực này thoát khỏi tình trạng trì trệ kinh tế bằng cách áp dụng cái mà ông gọi là “phát triển năng suất”.
Điều này có nghĩa là khai thác ngân sách công và tư nhân để phát triển hàng hóa có giá trị gia tăng cao và dịch vụ hỗ trợ công nghệ trong các lĩnh vực như thiết bị y tế, xe điện, năng lượng xanh và dược phẩm. Điều này đạt được tốt nhất bằng cách tạo ra các “khu phức hợp” gần các trường đại học và viện nghiên cứu.
Salazar-Xirinachs cho biết vùng Basque của Tây Ban Nha đã sử dụng thành công mô hình này nhưng nó chỉ được sử dụng lẻ tẻ ở Mỹ Latinh, ví dụ như ở vùng Bogotá của Colombia hoặc trong lĩnh vực ô tô ở Mexico.
“Nó cần phải trở thành một chính sách chặt chẽ hơn và gạt sang một bên những cuộc tranh luận về việc đó là sở hữu nhà nước hay thị trường. Trọng tâm là khu phức hợp đó là một cách cộng tác rất thực tế”, ông Salazar-Xirinachs nói.
William Maloney, nhà kinh tế trưởng khu vực Mỹ Latinh và Caribe tại Ngân hàng Thế giới, đồng ý rằng đầu tư thấp và năng suất kém là nguyên nhân chủ yếu của các vấn đề kinh tế. Ông nói: “Khu vực này đang tìm cách giải quyết vấn đề tăng trưởng năng suất và việc làm thấp và có rất nhiều điểm chung để giải quyết với CEPAL”.
Ông Maloney cho biết thêm, các ưu tiên khác bao gồm cải thiện hiệu quả chi tiêu của Chính phủ, làm cho hệ thống thuế lũy tiến hơn và tăng nguồn cung cấp kỹ thuật viên, kỹ sư và nhà quản lý cấp trung được đào tạo. Ông nói: “Khu vực này rất yếu kém về năng lực kỹ thuật”.
Các nước Mỹ Latinh giao dịch với nhau ít hơn bất kỳ khu vực nào khác, với nền kinh tế của họ thay vào đó hướng đến xuất khẩu nguyên liệu thô sang Mỹ, châu Âu và Trung Quốc.
Ông Salazar-Xirinachs cho biết muốn thấy sự tập trung nhiều hơn vào các biện pháp thiết thực để tạo thuận lợi cho thương mại liên khu vực, bao gồm thương mại dịch vụ, thay vì các tuyên bố chính trị vĩ đại vốn là đặc điểm của những nỗ lực hội nhập Mỹ Latinh trong quá khứ.
Các cuộc đàm phán thương mại đã mang lại những thỏa thuận phức tạp với Mỹ hoặc châu Âu nhưng không phải là những thỏa thuận tốt trong khu vực.
Ông nói: “Trong quá khứ, hội nhập khu vực được coi là một giải pháp thay thế cho việc hội nhập vào nền kinh tế thế giới. Bây giờ rõ ràng là cần bổ sung thêm. Để Mỹ Latinh thành công trở thành một phần của chuỗi giá trị toàn cầu, khu vực này cần có các chuỗi sản xuất khu vực”.
Hồng Vân (Theo Financial Times)
