Bà Nguyễn Thu Trang, đại diện GreenU, cho biết khoảng 80% rác thải nhựa đại dương có nguồn gốc từ đất liền, được vận chuyển qua hệ thống sông ngòi, kênh rạch, vốn được ví như “băng chuyền” đưa chất thải từ đô thị, khu công nghiệp và khu sản xuất ra các hệ sinh thái ven biển.
Hiện nay, ô nhiễm nhựa tại Việt Nam đang diễn ra trên diện rộng và có xu hướng gia tăng. Vi nhựa đã được phát hiện phổ biến trong nhiều môi trường như sông, cửa sông, rừng ngập mặn, bãi triều, rạn san hô và trầm tích ven bờ, cho thấy mức độ lan rộng và tích tụ đáng báo động.
Áp lực ô nhiễm tiếp tục gia tăng do quá trình đô thị hóa nhanh, hệ thống quản lý chất thải còn hạn chế, cùng với sự phát triển mạnh của du lịch ven biển và nuôi trồng thủy sản. Ước tính mỗi ngày có khoảng 1.531 tấn rác thải nhựa bị thất thoát ra môi trường, tương đương hơn 558.000 tấn mỗi năm.
Đáng chú ý, vi nhựa đã xâm nhập sâu vào chuỗi thực phẩm, được phát hiện trong nhiều loài thủy sản phổ biến như nhuyễn thể, tôm và cá, qua đó làm gia tăng nguy cơ phơi nhiễm đối với con người.
Ô nhiễm nhựa không phân bố đồng đều mà tập trung tại các “điểm nóng”, nơi có lượng phát sinh lớn, mức độ phơi nhiễm cao và hệ sinh thái nhạy cảm. Các khu vực rủi ro cao gồm Đồng bằng sông Hồng, vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, Đồng bằng sông Cửu Long và dải ven biển miền Trung. Đặc biệt, các khu bảo tồn ở hạ lưu sông lớn hoặc vùng cửa sông phải chịu áp lực kép từ nguồn thải tại chỗ và rác trôi từ thượng nguồn.
Về tác động sinh thái, rác thải nhựa gây ra nhiều hệ lụy như sinh vật bị mắc kẹt, nuốt phải, ảnh hưởng hóa học và làm biến đổi sinh cảnh. Đáng lưu ý, san hô tiếp xúc với rác nhựa có nguy cơ mắc bệnh cao gấp gần 20 lần, trong khi rừng ngập mặn suy giảm khả năng hấp thụ carbon do nhựa tích tụ trong trầm tích.
Trước thực trạng này, bà Nguyễn Thu Trang, đại diện GreenU cho biết, báo cáo “Đánh giá Ô nhiễm Nhựa - Đa dạng sinh học” đã đề xuất ba trụ cột hành động nhằm kiểm soát ô nhiễm nhựa gắn với bảo tồn đa dạng sinh học. Cụ thể, cần kiểm soát nguồn phát thải ngay từ đầu nguồn; thúc đẩy chuyển đổi xanh trong các ngành kinh tế biển như ngư nghiệp và du lịch; đồng thời tăng cường bảo tồn, phục hồi hệ sinh thái dựa trên cơ sở khoa học và sự tham gia của cộng đồng.
