Bổ sung nhiều quy định mới về hiến, lấy mô, tạng
Sáng 21/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).
Dự thảo Luật gồm 7 chương, 39 điều, tập trung vào 4 nhóm chính sách lớn, trong đó đáng chú ý là mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội được ghép cho người bệnh và bảo vệ quyền lợi của người hiến.
Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, dự thảo bổ sung quy định cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến khi có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện và của chính người đó. Bên cạnh quy định lấy mô, bộ phận cơ thể từ người chết não như hiện hành, dự thảo bổ sung quy định cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể từ người chết tuần hoàn.
Một điểm đáng chú ý khác là cho phép hiến bộ phận cơ thể bị tổn thương hoặc mắc bệnh lý, chẳng hạn các đoạn chân, tay bị tai nạn không thể nối lại, để lấy những mô như gân, xương phục vụ ghép cho người bệnh khác.
Dự thảo cũng quy định cụ thể việc hiến mô tái sinh như tế bào gốc, máu, huyết tương; không cho phép hiến các loại mô không tái sinh như võng mạc, củng mạc, van tim. Theo đó, người từ đủ 18 tuổi trở lên được hiến mô tái sinh. Người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi có thể hiến mô tái sinh cho thành viên gia đình khi không có người hiến khác phù hợp, với đầy đủ điều kiện bảo vệ người chưa thành niên. Đối với người dưới 15 tuổi, việc hiến mô tái sinh chỉ áp dụng cho cha đẻ, mẹ đẻ, anh chị em ruột khi không có người hiến phù hợp khác và phải đáp ứng các điều kiện bảo vệ người chưa thành niên.
Ngoài ra, dự thảo bổ sung quy định cho phép người vợ nhận tinh trùng của người chồng đã chết, chết não hoặc chết tuần hoàn, hoặc sử dụng phôi của chính hai vợ chồng để sinh con; cho phép lấy tinh trùng, noãn, mô tinh hoàn, mô buồng trứng của người dưới 18 tuổi nhằm bảo tồn khả năng sinh sản.
Đối với người đã chết nhưng chưa đăng ký hiến, dự thảo cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể nếu người đó có nguyện vọng hiến trước khi chết và được thành viên gia đình hoặc người đại diện đồng ý bằng văn bản theo quy định. Điều kiện đăng ký chờ ghép cũng được mở rộng đối với người nước ngoài cư trú hợp pháp tại Việt Nam.
Siết kiểm soát, ngăn chặn mua bán mô, tạng
Để ngăn chặn hành vi trục lợi, dự thảo quy định người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người không phải thành viên gia đình phải từ đủ 25 tuổi trở lên. Đồng thời, bổ sung yêu cầu xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người được ghép; bảo đảm tính độc lập trong đánh giá điều kiện hiến, tư vấn lấy và ghép, đặc biệt đối với người dưới 18 tuổi.
Dự thảo bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên; tạo phôi để lấy tế bào; lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai và tổ chức đưa người Việt Nam ra nước ngoài hiến, ghép bộ phận cơ thể trái quy định.
Một nội dung quan trọng khác là quy định về Hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn, bảo đảm độc lập với hoạt động điều trị, vận động hiến và lấy, ghép. Một người chỉ được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn khi tất cả thành viên chuyên môn của Hội đồng cùng kết luận.
Dự thảo đồng thời quy định bắt buộc điều phối qua Hệ thống điều phối quốc gia đối với bộ phận cơ thể người và mô không tái sinh, nhằm bảo đảm công bằng, minh bạch, khách quan và phòng, chống mua bán.
Tạo điều kiện phát triển y học tái tạo, bảo đảm quyền lợi người hiến
Về quản lý mô, tế bào, dự thảo cho phép hoạt động vì mục đích thương mại đối với việc sản xuất, bảo quản, cung ứng tế bào, bao gồm tế bào gốc, tế bào miễn dịch trị liệu, các loại tế bào khác và sản phẩm từ tế bào, huyết tương phục vụ chữa bệnh, nghiên cứu khoa học.
Dự thảo cũng cho phép bảo quản tinh trùng, noãn, phôi, mô tinh hoàn và mô buồng trứng để bảo tồn khả năng sinh sản; bổ sung cơ chế quản lý mô, tế bào và các sản phẩm từ mô, tế bào xuyên suốt toàn bộ chuỗi, bảo đảm truy xuất nguồn gốc, chất lượng, an toàn và kiểm soát nguy cơ phản ứng bất lợi.
Cùng với đó, Chính phủ đề xuất quy định cụ thể các nội dung do ngân sách nhà nước bảo đảm; làm rõ quyền lợi của người hiến mô, gồm chăm sóc sức khỏe, ưu tiên ghép mô, hỗ trợ chi phí hoặc quà tặng tùy theo loại mô, số lần và số lượng hiến.
Dự thảo cũng quy định xây dựng hệ thống thông tin quản lý mô, bộ phận cơ thể người thuộc Cơ sở dữ liệu quốc gia về y tế, đồng thời thể chế hóa chủ trương cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền và lồng ghép thủ tục với các quy định của pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh.
