Liên quan vụ nữ bệnh nhân gặp biến chứng nặng sau phẫu thuật tại Bệnh viện Thanh Nhàn, dư luận đặt câu hỏi: Khi bệnh viện xác định đây là "tai biến y khoa", liệu cơ sở y tế có đương nhiên được miễn trách nhiệm?
Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLAW cho biết, Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 hiện không quy định khái niệm "tai biến y khoa không mong muốn", mà chỉ có khái niệm "tai biến y khoa".
Theo khoản 23 Điều 2 của luật này, tai biến y khoa là sự cố gây tổn hại đến sức khỏe, tính mạng người bệnh do hai nhóm nguyên nhân: Rủi ro xảy ra ngoài ý muốn dù người hành nghề đã tuân thủ đúng quy trình chuyên môn kỹ thuật hoặc sai sót chuyên môn kỹ thuật.
"Việc bệnh viện có phải chịu trách nhiệm hay không phụ thuộc vào kết quả xác định nguyên nhân của sự cố, chứ không phụ thuộc vào việc vụ việc được gọi là 'tai biến y khoa'", Luật sư Hà nhấn mạnh.
Ông phân tích, nếu cơ quan chuyên môn xác định người hành nghề đã tuân thủ đầy đủ quy trình kỹ thuật, chỉ định điều trị phù hợp với tình trạng bệnh và tai biến là nguy cơ chuyên môn không thể dự liệu hoặc không thể phòng tránh thì đây có thể được coi là rủi ro nghề nghiệp khách quan. Ngược lại, nếu có sai sót trong chỉ định, kỹ thuật, theo dõi hoặc xử trí, cơ sở khám chữa bệnh vẫn phải chịu trách nhiệm tương ứng.
Đồng quan điểm, Luật sư Trần Văn Tuấn, Đoàn Luật sư TP HCM cho rằng, về mặt pháp lý, thuật ngữ "tai biến y khoa" không đồng nghĩa với việc bệnh viện đương nhiên được miễn trừ trách nhiệm. Theo ông, khái niệm này bao gồm cả rủi ro khách quan và hành vi sai sót chuyên môn, do đó trách nhiệm pháp lý chỉ có thể được xác định sau khi làm rõ nguyên nhân của sự cố.
Kết luận phải dựa trên Hội đồng chuyên môn
Theo các luật sư, trong những trường hợp người bệnh gặp biến chứng nặng sau phẫu thuật hoặc gây mê, gây tê, không thể chỉ căn cứ vào hậu quả để kết luận cơ sở y tế có sai sót chuyên môn. Ngược lại, cũng không thể chỉ dựa trên giải trình của bệnh viện để khẳng định đây là tai biến khách quan.
Luật sư Nguyễn Thanh Hà cho biết, Điều 101 Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 quy định khi xảy ra tai biến y khoa có tranh chấp, theo đề nghị của người bệnh, người đại diện hoặc người hành nghề, cơ sở khám chữa bệnh phải thành lập Hội đồng chuyên môn để xác định có hay không sai sót chuyên môn kỹ thuật.
Hội đồng gồm các chuyên gia có chuyên môn phù hợp, bảo đảm tính khách quan, độc lập và không có xung đột lợi ích. Nếu các bên không đồng ý với kết luận của Hội đồng do bệnh viện thành lập hoặc bệnh viện không đủ điều kiện thành lập Hội đồng, vụ việc có thể được chuyển lên cơ quan quản lý trực tiếp hoặc Hội đồng chuyên môn do Bộ Y tế thành lập. Theo luật, kết luận của Hội đồng chuyên môn do Bộ Y tế thành lập là kết luận cuối cùng về việc có hay không có sai sót chuyên môn kỹ thuật.
Theo luật sư, khi đánh giá một vụ việc, Hội đồng sẽ xem xét toàn bộ quá trình khám chữa bệnh, từ chỉ định phẫu thuật, gây mê, gây tê; việc tuân thủ quy trình kỹ thuật; theo dõi, phát hiện và xử trí biến chứng; đến các yếu tố khách quan liên quan đến bệnh lý và nguy cơ biến chứng của người bệnh.
"Tức là ranh giới giữa tai biến y khoa khách quan và sai sót chuyên môn không được xác định dựa trên hậu quả mà người bệnh phải gánh chịu, mà dựa trên kết luận chuyên môn sau khi đánh giá toàn diện hồ sơ bệnh án, quy trình điều trị và các chứng cứ liên quan", ông Hà nói.
Không có lỗi thì không phát sinh trách nhiệm bồi thường
Theo Luật sư Nguyễn Thanh Hà, nếu cơ quan chuyên môn xác định tai biến xảy ra hoàn toàn khách quan và cơ sở khám chữa bệnh đã thực hiện đúng quy trình kỹ thuật thì về nguyên tắc sẽ không phát sinh trách nhiệm bồi thường theo Bộ luật Dân sự.
Dù vậy, trên thực tế nhiều bệnh viện vẫn chủ động hỗ trợ người bệnh bằng các hình thức như miễn, giảm viện phí, hỗ trợ chi phí điều trị, phục hồi chức năng hoặc hỗ trợ nhân đạo trên cơ sở thỏa thuận. Đây là chính sách hỗ trợ, không phải nghĩa vụ bồi thường theo quy định pháp luật.
Ngược lại, nếu xác định có sai sót chuyên môn, cơ sở khám chữa bệnh phải bồi thường các khoản thiệt hại theo Bộ luật Dân sự, gồm chi phí điều trị, phục hồi sức khỏe, thu nhập bị mất của người bệnh và người chăm sóc, chi phí chăm sóc lâu dài, khoản bù đắp tổn thất tinh thần; trường hợp người bệnh tử vong còn phát sinh chi phí mai táng, cấp dưỡng và các khoản bồi thường khác theo quy định.
Ngoài trách nhiệm dân sự, nếu sai sót chuyên môn có dấu hiệu vi phạm hành chính hoặc cấu thành tội phạm thì cá nhân, tổ chức liên quan còn có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật.
Người bệnh có nhiều kênh bảo vệ quyền lợi
Theo các luật sư, khi không đồng ý với kết luận ban đầu của bệnh viện, người bệnh trước hết có quyền yêu cầu cung cấp đầy đủ hồ sơ bệnh án để làm căn cứ đánh giá.
Sau đó, có thể gửi đơn khiếu nại đến bệnh viện hoặc cơ quan quản lý trực tiếp như Sở Y tế, Bộ Y tế; đề nghị thành lập Hội đồng chuyên môn; yêu cầu trưng cầu giám định tư pháp nếu vụ việc được giải quyết theo thủ tục tố tụng; hoặc khởi kiện yêu cầu bồi thường tại tòa án.
Đối với vụ việc xảy ra tại Bệnh viện Thanh Nhàn, Luật sư Trần Văn Tuấn cho biết, gia đình người bệnh có thể đề nghị Sở Y tế Hà Nội thành lập Hội đồng chuyên môn theo quy định. Nếu vẫn không đồng ý với kết luận này, các bên tiếp tục có quyền đề nghị Bộ Y tế thành lập Hội đồng chuyên môn để đưa ra kết luận kỹ thuật cuối cùng.
Theo các luật sư, trong quá trình giải quyết tranh chấp, hồ sơ bệnh án, hồ sơ gây mê, biên bản phẫu thuật, phiếu theo dõi điều trị, kết luận Hội đồng chuyên môn, kết luận giám định tư pháp và các tài liệu chứng minh thiệt hại là những chứng cứ quan trọng để xác định trách nhiệm của cơ sở khám chữa bệnh cũng như quyền lợi của người bệnh.
Tòa án sẽ không chỉ xem xét hậu quả cuối cùng mà đánh giá toàn bộ quá trình khám chữa bệnh, từ việc tuân thủ quy trình chuyên môn, nghĩa vụ giải thích, tư vấn đến việc theo dõi và xử trí biến chứng, trước khi đưa ra phán quyết về trách nhiệm pháp lý.
