"Ông lớn" ngành giải trí hưởng lợi hàng tỷ đồng
Ngày 16/5, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã khởi tố 7 bị can trong 5 vụ án "Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan", theo Điều 225 Bộ luật Hình sự.
5 vụ án này “gọi tên” hàng loạt ông lớn và thương hiệu đình đám: từ đơn vị nắm bản quyền nhạc số hàng đầu (BH Media), các đơn vị tổ chức đêm nhạc trực tiếp (liveshow) lớn như Lululola Entertainment, Mây Sài Gòn, các mô hình tổ chức biểu diễn/check-in hot của giới trẻ tại Đà Lạt như Thông Zeo, Đồi Mặt Trời (thuộc 1900 Group), cho đến các kênh âm nhạc kỹ thuật số sở hữu hàng triệu lượt theo dõi như Trung tâm Giọng ca để đời.
7 bị can bị khởi tố gồm: Nguyễn Hải Bình - Tổng giám đốc Công ty BH Media; Võ Văn Nam - Giám đốc Công ty TNHH Lululola Entertainment; Nguyễn Minh Đức - chủ hộ kinh doanh Đồi Mặt trời; Ngô Thanh Tùng - chủ hộ kinh doanh Thông Zeo; Võ Hoàng Việt và Nguyễn Trung Trường Huy - Giám đốc Công ty TNHH Mây Sài Gòn; Diệp Văn Lập (ca sĩ Quang Lập) - chủ Trung tâm Giọng ca để đời.
Điều tra ban đầu xác định, bị can Bình với tư cách là người đại diện pháp luật của Công ty BH Media đã ký hợp đồng với nhiều phòng trà, đơn vị tổ chức các đêm nhạc.
BH Media sau đó thực hiện ghi âm, ghi hình tác phẩm âm nhạc và chỉnh sửa, sao chép rồi đăng tải trên các kênh YouTube. Tuy nhiên, việc sử dụng không được phép của tác giả cũng như chủ sở hữu.
Ca sĩ Quang Lập bị xác định vừa tổ chức biểu diễn, vừa ghi âm, ghi hình các ca sĩ hát ở trung tâm rồi chỉnh sửa, sao chép thành nhiều bản. Trung tâm này ký hợp đồng với Công ty BH Media để đăng tải các sản phẩm âm nhạc sai phạm này lên YouTube.
Bước đầu, cơ quan điều tra xác định Công ty BH Media và những người liên quan hưởng lợi khoảng 6 tỷ đồng.
Bản quyền không còn là câu chuyện vặt vãnh
Sự kiện 5 vụ án đồng loạt khởi tố là một "cú nổ lớn" chấn động giới giải trí, truyền thông và kinh doanh dịch vụ nghệ thuật tại Việt Nam.
Từ trước đến nay, các tranh chấp về bản quyền âm nhạc, biểu diễn tại Việt Nam phần lớn chỉ dừng lại ở việc xử phạt hành chính, thỏa thuận dân sự hoặc cùng lắm là khởi kiện tại tòa án dân sự. Việc "hồn nhiên" sử dụng tác phẩm không xin phép, hoặc "hát chùa" trong các liveshow từ phòng trà đến không gian mở ngoài trời vốn vẫn là chuyện thường tình. Các đơn vị tổ chức cứ vô tư biểu diễn, khi bị phát hiện thì mới "thương lượng" nộp phạt hoặc trả tiền sau.
Hành vi sử dụng chất xám của người khác để làm kinh tế thu lợi bất chính nhưng không thực hiện nghĩa vụ tác quyền một cách minh bạch chính là đích ngắm của đợt ra quân lần này.
Một chi tiết khá cay đắng trong đợt khởi tố này là trường hợp của bị can Nguyễn Hải Bình. Bản thân ông Bình từng giữ chức vụ Phó Chủ tịch Hiệp hội Bản quyền Việt Nam. Việc người đứng đầu một đơn vị truyền thông lớn, nắm giữ vị trí quan trọng trong tổ chức bảo vệ bản quyền lại bị khởi tố về tội "xâm phạm bản quyền" là một nghịch lý xót xa. Điều này phản ánh thực trạng nhập nhèm, lợi dụng kẽ hở quản lý tài sản số để trục lợi có thể xuất hiện ngay trong lòng những tổ chức mang danh nghĩa bảo vệ quyền lợi cho nghệ sĩ.
Việc Bộ Công an khởi tố hình sự cùng lúc 5 vụ án cho thấy một thông điệp đanh thép: Xâm phạm bản quyền không còn là tranh chấp dân sự vặt vãnh, mà là tội phạm hình sự. Tài sản trí tuệ đã chính thức được pháp luật bảo vệ bằng các chế tài nghiêm khắc nhất.
Một nền công nghiệp văn hóa quốc gia không thể cất cánh nếu tài sản trí tuệ bị đánh cắp một cách dễ dàng và công khai. Muốn thu hút dòng vốn đầu tư lớn, muốn khuyến khích các nghệ sĩ, nhà sản xuất dấn thân sáng tạo, thì việc tạo ra một môi trường pháp lý an toàn, nghiêm minh là điều tiên quyết.
Nhiều ý kiến cho rằng, việc siết chặt quản lý sở hữu trí tuệ sẽ tạo bệ phóng vững chắc cho hệ sinh thái kinh tế sáng tạo phát triển theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá Việt Nam. Các nghệ sĩ, nhà sáng tạo sẽ có thêm điểm tựa vững chắc để bảo vệ đứa con tinh thần của mình.
Đồng thời, các doanh nghiệp văn hóa, đơn vị tổ chức cũng cần nhận ra đã đến lúc phải chuyên nghiệp hóa, minh bạch hóa quy trình khai thác tác quyền, đưa chi phí bản quyền vào danh mục bắt buộc một cách nghiêm túc.
