Thị trường năng lượng toàn cầu đã trải qua những biến động mạnh mẽ trong 2 tháng qua. Từ trạng thái dư thừa khiến Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ OPEC phải cắt giảm sản lượng để giữ giá thì hiện nay thị trường đang rơi vào tình trạng khủng hoảng nghiêm trọng.
Việc đóng cửa eo biển Hormuz đã khiến gần 1/5 sản lượng dầu toàn cầu bị gián đoạn. Dù một phần thiếu hụt đã được bù đắp bởi các đường ống dẫn dầu từ vùng Vịnh ra bên ngoài và sự gia tăng khai thác tại các cường quốc năng lượng mới nhưng khoảng trống nguồn cung vẫn là rất lớn.
Trong bối cảnh khan hiếm đẩy giá dầu thô lên mức cao nhất kể từ thời điểm căng thẳng tại Ukraine năm 2022 thì mọi thùng dầu đều trở nên quý giá. Trước đây thị trường thường có thuật ngữ đơn vị lưu trữ nổi để chỉ những con tàu đầy hàng nhưng chưa có điểm đến do thiếu người mua hoặc chờ giá tốt. Thông thường các tàu này chỉ neo đậu khoảng 1 tuần nhưng hiện nay vai trò của chúng đã thay đổi hoàn toàn.
Trước thời điểm Mỹ và Israel tấn công Iran vào ngày 28/2 thì các tàu lưu trữ nổi chỉ chiếm một phần nhỏ trên thị trường với khoảng 100 triệu thùng dầu. Tuy nhiên hiện nay các kho dự trữ nổi này đang đóng vai trò kép vô cùng quan trọng. Tại vùng Vịnh các quốc gia vẫn tiếp tục đưa dầu lên tàu dù eo biển bị phong tỏa nhằm giải phóng các kho chứa trên đất liền vốn đã gần hết công suất.
Dữ liệu từ đơn vị chuyên trách Kpler cho thấy lượng dự trữ nổi tại khu vực này đã tăng gấp 3 lần sau 2 tháng phong tỏa và vượt ngưỡng 130 triệu thùng trong khi chờ đợi một thỏa thuận giữa chính quyền Tổng thống Donald Trump và phía Iran.
Ở phía bên ngoài eo biển những lô hàng từng bị ngó lơ nay lại trở nên đắt giá hơn bao giờ hết. Theo phân tích từ ngân hàng JP Morgan thì trong cuộc khủng hoảng này các kho dự trữ đã trở thành cơ chế điều tiết thị trường chính thay vì năng lực sản xuất dư thừa.
Tại Tây Phi lượng dầu thô chưa có người mua đã giảm một nửa kể từ khi Hormuz bị đóng cửa. Đặc biệt dầu Nga vốn chịu các lệnh trừng phạt từ Mỹ nay cũng ghi nhận lượng tồn kho nổi giảm 25% do nhu cầu cấp thiết từ các quốc gia phương Tây nhằm kìm giữ giá xăng dầu trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ vào ngày 3/11 tới.
Tình hình tương tự cũng diễn ra tại Mỹ Latinh khi lượng dầu thô trên các tàu chờ người mua đã giảm 20% kể từ cuối tháng 2. Đáng chú ý lượng dầu không rõ nguồn gốc đã tăng gấp đôi lên mức 12 triệu thùng. Một phần trong số này đến từ đội tàu bóng đêm chuyên ngụy trang nguồn gốc để lách các lệnh trừng phạt quốc tế.
Điển hình là tàu Kylo từng bị Mỹ và Anh trừng phạt đã thực hiện thành công 2 chuyến hàng qua eo biển Hormuz vào cuối tháng 3 và đầu tháng 4 trước khi mất tín hiệu định vị tại Singapore khi đang trên đường tới Trung Quốc.
Ngoài dầu thô thì các sản phẩm tinh chế như xăng, dầu diesel và nhiên liệu bay hiện chiếm 15% lượng hàng trên các tàu lưu trữ nổi. Tổng lượng dự trữ các loại nhiên liệu này đã tăng từ 25 triệu thùng lên 30 triệu thùng vào cuối tháng 4 chủ yếu do các tàu bị kẹt tại Trung Đông.
Trong đó dầu diesel chiếm tỷ trọng lớn nhất với hơn 15,5 triệu thùng được lưu trữ trên biển. Riêng tại châu Âu lượng dự trữ dầu diesel đã tăng gấp 4 lần lên hơn 800.000 thùng dù con số này vẫn còn nhỏ so với các khu vực như Biển Đen hay Nga.
Đối với nhiên liệu hàng không thì Cơ quan Năng lượng Quốc tế IEA đã đưa ra cảnh báo về nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng tại châu Âu vào mùa hè này khi nhu cầu du lịch tăng cao.
Lượng dự trữ kerosene trên các tàu nổi đã tăng lên mức 2,4 triệu thùng nhưng phần lớn lại đang mắc kẹt phía trong eo biển Hormuz khiến thị trường không thể tiếp cận. Câu hỏi lớn nhất hiện nay là liệu các bên liên quan có sớm tìm được tiếng nói chung để giải phóng nguồn năng lượng thiết yếu này hay không.
