Huy động các nguồn lực phục vụ cho đầu tư phát triển nền kinh tế
Trong những năm qua, kinh tế Việt Nam đã duy trì được đà tăng trưởng tích cực và ổn định. Giai đoạn 2021–2025, tăng trưởng GDP bình quân ước đạt khoảng 6,3%/năm, thuộc nhóm cao trong khu vực.
Năm 2025, lần đầu tiên trong lịch sử, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam vượt mốc 900 tỷ USD, cùng với đó, quy mô nền kinh tế không ngừng được mở rộng, môi trường đầu tư kinh doanh tiếp tục được cải thiện.
Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng mới đây đã đặt ra mục tiêu tăng trưởng cao, bình quân GDP giai đoạn 2026–2031 đạt trên 10%. Đây là mục tiêu phản ánh kỳ vọng về một giai đoạn bứt phá của nền kinh tế Việt Nam.
Để đạt được mục tiêu này, nhu cầu vốn cho đầu tư phát triển trong những năm tới sẽ tiếp tục gia tăng mạnh mẽ, đặc biệt là nguồn vốn trung và dài hạn cho các dự án sản xuất, phát triển hạ tầng, chuyển đổi số, đổi mới công nghệ và các lĩnh vực động lực của nền kinh tế.
Tuy nhiên, cấu trúc nguồn vốn của nền kinh tế hiện nay vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng, trong khi thị trường vốn và các kênh huy động vốn dài hạn khác vẫn còn nhiều dư địa để phát triển.
Tại Hội thảo “Huy động hiệu quả nguồn vốn phục vụ mục tiêu tăng trưởng 2 con số” do Báo Lao động tổ chức vào ngày 12/3, ông Nguyễn Đức Chi, Thứ trưởng Bộ Tài chính cho biết: Mục tiêu tăng trưởng 2 con số từ năm 2026 là rất tham vọng, không phải chỉ trong thời gian ngắn, mà kéo dài trong nhiều năm.
Đặc biệt, mục tiêu này đặt ra nhiều thách thức trong bối cảnh địa chính trị và kinh tế thế giới, khu vực đầy biến động như hiện nay, đòi hỏi trong giai đoạn 2026 – 2030, Việt Nam phải huy động nguồn lực lớn phục vụ cho đầu tư phát triển kinh tế.
Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi nhận định, vừa qua kinh tế Việt Nam ghi nhận tăng trưởng tích cực, tuy nhiên có thể vẫn còn rất nhiều khó khăn, thách thức phía trước. Nhu cầu vốn cho đầu tư phát triển giai đoạn tới rất lớn, đặc biệt là nguồn vốn cho các dự án hạ tầng chiến lược, kết nối Bắc - Nam, kết nối khu vực và quốc tế.
Bản thân các doanh nghiệp cũng cần nguồn lực lớn để vừa giữ vững hoạt động trong bối cảnh biến động, vừa đầu tư, nghiên cứu, mở rộng sản xuất kinh doanh.
“Trong khi đó, quy mô thị trường vốn trong nước còn khiêm tốn, hệ thống các nhà đầu tư tổ chức chuyên nghiệp chưa đa dạng cả về loại hình và năng lực tài chính, các quỹ đầu tư chứng khoán, quỹ hưu trí hoạt động chưa tương xứng với tiềm năng, việc thu hút nguồn vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài còn một số hạn chế”, Thứ trưởng phân tích.
Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi cho biết, Đảng, Chính phủ đã chỉ đạo quyết tâm khơi thông các điểm nghẽn, giải phóng mọi nguồn lực để phát triển nền kinh tế, góp phần thực hiện thành công mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong giai đoạn 2026-2030.
Để đạt được các mục tiêu này, theo Thứ trưởng, song song với những giải pháp ổn định kinh tế vĩ mô, Bộ Tài chính đặt trọng tâm vào việc huy động các nguồn lực phục vụ cho đầu tư phát triển nền kinh tế.
Không thể dựa vào nguồn vốn từ Ngân sách Nhà nước
Bà Phạm Thị Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính (Bộ Tài chính), cho biết để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn 2026–2030, Việt Nam cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng để đầu tư toàn xã hội, cao gấp đôi so với giai đoạn 2021 - 2025 (khoảng 17,4 triệu tỷ đồng). Như vậy, vốn đầu tư phải tăng bình quân 16% mỗi năm, nâng tỷ lệ đầu tư/GDP từ khoảng 33% lên khoảng 40%.
Trong những năm gần đây, tổng vốn đầu tư của Việt Nam duy trì ở mức 32–34% GDP, tương đối cao đối với một nền kinh tế đang phát triển. Tuy nhiên, nếu so với các quốc gia từng tăng trưởng mạnh như Hàn Quốc, Singapore hay Trung Quốc, mức đầu tư này vẫn chưa đủ tạo ra bước bứt phá, đặc biệt khi hiệu quả sử dụng vốn còn hạn chế.
Vì vậy, bên cạnh việc tăng quy mô vốn đầu tư, Việt Nam cần cải thiện rõ rệt hiệu quả sử dụng vốn. Chính phủ đặt mục tiêu giảm hệ số ICOR từ khoảng 6,3 xuống 4,8 trong giai đoạn 2026–2030, tức chỉ cần 4,8 đồng vốn để tạo ra 1 đồng GDP tăng thêm, thay vì 6,3 đồng như trước.
Theo cơ cấu dự kiến, vốn đầu tư nhà nước cần tăng khoảng 22%/năm, khu vực ngoài nhà nước tăng 20%/năm và vốn FDI tăng khoảng 18%/năm. Điều này cho thấy mục tiêu tăng trưởng hai con số không thể chỉ dựa vào ngân sách nhà nước, mà cần sự bứt phá của khu vực tư nhân và dòng vốn đầu tư nước ngoài chất lượng cao.
“Trong suốt những năm vừa qua, Ngân sách Nhà nước đã đóng vai trò rất quan trọng trong việc huy động và phân bổ nguồn lực cho đầu tư phát triển kinh tế xã hội, tuy nhiên trong thời gian tới, yêu cầu đa dạng hóa nguồn lực và phát huy tối đa vai trò khu vực tư nhân giữ vai trò rất quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số”, bà Phạm Thị Thanh Tâm nhấn mạnh.
Về giải pháp, bà Phạm Thị Thanh Tâm cho rằng, Việt Nam cần củng cố nền tảng thu ngân sách nhà nước nhằm bảo đảm an toàn tài khóa và tạo dư địa cho đầu tư phát triển. Trọng tâm là hiện đại hóa quản lý thu, mở rộng cơ sở thuế và bảo đảm tính công bằng, trung lập của hệ thống thuế.
Đồng thời, cần triển khai hiệu quả Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về kinh tế nhà nước, trong đó theo dõi và đánh giá việc thực hiện các chỉ tiêu tăng trưởng sản lượng, doanh thu và đóng góp ngân sách của các tập đoàn, tổng công ty và doanh nghiệp nhà nước, nhằm bảo đảm mục tiêu thu ngân sách hằng năm của Chính phủ.
Ở chiều chi ngân sách, cần cơ cấu lại theo hướng tăng tỷ trọng chi cho đầu tư phát triển, kiểm soát chặt chi thường xuyên, đẩy mạnh cơ chế tự chủ đối với các đơn vị sự nghiệp công lập. Việc phân bổ vốn cần gắn với kết quả đầu ra, đồng thời tăng cường giám sát và đánh giá sau đầu tư để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công.
Trong bối cảnh nhu cầu vốn cho hạ tầng giao thông, năng lượng và hạ tầng số ngày càng lớn, bà Tâm cho rằng hợp tác công – tư (PPP) cần trở thành công cụ quan trọng để huy động nguồn lực ngoài ngân sách.
Điều này đòi hỏi cơ chế chia sẻ rủi ro minh bạch, ổn định và đủ hấp dẫn, đặc biệt là cơ chế chia sẻ rủi ro về doanh thu. Bên cạnh đó, cần chuẩn hóa hợp đồng, nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án và bảo đảm lựa chọn nhà đầu tư công khai, cạnh tranh để củng cố niềm tin của khu vực tư nhân.
Theo bà Tâm, thị trường vốn sẽ đóng vai trò quyết định trong việc huy động và phân bổ nguồn lực cho nền kinh tế. Do đó, cần tiếp tục phát triển thị trường chứng khoán và thị trường trái phiếu theo hướng an toàn, minh bạch, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư, đồng thời cung cấp nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.
