Thu phí bản quyền âm nhạc từ 1/7: Chủ quán cà phê, nhà hàng cần lưu ý gì để tránh bị xử phạt?

Từ ngày 1/7, việc điều chỉnh biểu phí bản quyền âm nhạc đối với các quán cà phê, nhà hàng và nhiều cơ sở kinh doanh dịch vụ tiếp tục thu hút sự quan tâm của dư luận. Không ít chủ cơ sở vẫn còn băn khoăn về căn cứ pháp lý, đơn vị có quyền thu phí, cơ quan nào được kiểm tra cũng như mức xử phạt nếu phát nhạc khi chưa hoàn thành nghĩa vụ bản quyền.

Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, TS kinh tế, luật sư, nhạc sĩ Lê Bá Thường (Đoàn Luật sư TP.HCM), Giám đốc Công ty Luật TNHH MTV Dân Luật Tín Thành đã phân tích những điểm quan trọng mà các cơ sở kinh doanh cần đặc biệt lưu ý.

Biểu phí được điều chỉnh theo mức lương cơ sở

Theo ông Lê Bá Thường, nghĩa vụ xin phép và trả tiền bản quyền khi sử dụng tác phẩm âm nhạc tại các cơ sở kinh doanh đã được quy định tại Khoản 1 Điều 26 và Điều 33 Luật Sở hữu trí tuệ (SHTT) sửa đổi năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/4/2026.

Riêng việc điều chỉnh biểu phí áp dụng từ ngày 1/7 được thực hiện theo Phụ lục I Nghị định số 134/2026/NĐ-CP (sửa đổi Nghị định 17/2023/NĐ-CP). Mức phí được tính trên cơ sở mức lương cơ sở 2,53 triệu đồng nhân với hệ số điều chỉnh tương ứng.

Theo đó, hệ số được xây dựng dựa trên nhiều tiêu chí như diện tích mặt bằng, số lượng chỗ ngồi và phân loại đô thị, nhằm đảm bảo sự công bằng giữa các loại hình kinh doanh, tránh việc áp dụng một mức phí chung cho mọi cơ sở.

Ông cũng lưu ý, các quán cà phê, nhà hàng cần hoàn tất việc thỏa thuận và thanh toán tiền bản quyền trong thời hạn tối đa 90 ngày kể từ khi bắt đầu sử dụng tác phẩm âm nhạc. Nếu quá thời hạn này mà chưa hoàn thành nghĩa vụ, cơ sở phải dừng phát nhạc để tránh các rủi ro pháp lý phát sinh.

Một trong những thắc mắc phổ biến của nhiều chủ cơ sở kinh doanh là cơ quan nào có quyền kiểm tra việc thực hiện nghĩa vụ bản quyền âm nhạc.

Theo luật sư Lê Bá Thường, hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm được thực hiện theo cơ chế phối hợp liên ngành. Căn cứ Điều 200 Luật SHTT sửa đổi năm 2025 cùng các quy định tại Nghị định 131/2013/NĐ-CP, nhiều cơ quan đều có thẩm quyền xử lý.

Cụ thể, Thanh tra Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Thanh tra Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, lực lượng Quản lý thị trường và UBND các cấp đều có quyền lập biên bản vi phạm hành chính, ban hành quyết định xử phạt cũng như áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả đối với các cơ sở vi phạm trên địa bàn quản lý.

Điều này đồng nghĩa với việc hoạt động kiểm tra không chỉ do một cơ quan duy nhất thực hiện mà được triển khai theo cơ chế phối hợp nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền tác giả.

Phát nhạc khi chưa trả phí có thể bị phạt đến 30 triệu đồng

Theo phân tích của luật sư Lê Bá Thường, nếu cơ sở kinh doanh sử dụng âm nhạc phục vụ khách hàng nhưng chưa ký hợp đồng hoặc chưa thanh toán tiền bản quyền thì có thể bị xử lý vi phạm hành chính.

Theo quy định hiện hành, cá nhân vi phạm có thể bị phạt từ 10 đến 15 triệu đồng. Đối với các cơ sở hoạt động dưới hình thức doanh nghiệp hoặc tổ chức, mức xử phạt tăng gấp đôi, từ 20 đến 30 triệu đồng.

Không chỉ dừng ở xử phạt tiền, cơ sở vi phạm còn phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả như chấm dứt ngay hành vi vi phạm, dừng phát nhạc và truy nộp đầy đủ số tiền bản quyền tương ứng với toàn bộ thời gian đã khai thác, sử dụng tác phẩm mà chưa được phép.

Theo ông Thường, đây là quy định nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh công bằng trong hoạt động kinh doanh.

Thực tế, nhiều chủ cơ sở cho rằng chỉ khi tác giả hoặc đơn vị đại diện quyền tác giả gửi đơn khiếu nại thì cơ quan chức năng mới tiến hành kiểm tra. Tuy nhiên, ông Lê Bá Thường khẳng định đây là cách hiểu chưa chính xác.

Theo quy định của Luật Thanh tra năm 2022 và Luật SHTT sửa đổi năm 2025, cơ quan quản lý nhà nước hoàn toàn có quyền chủ động tiến hành thanh tra, kiểm tra theo kế hoạch hoặc kiểm tra đột xuất khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.

Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số, việc quản lý bản quyền ngày càng được số hóa. Các cơ quan chức năng có thể khai thác dữ liệu điện tử, kết nối các hệ thống quản lý để phục vụ công tác hậu kiểm và phát hiện vi phạm mà không nhất thiết phải chờ đơn thư phản ánh từ chủ sở hữu quyền.

Điều này cũng đặt ra yêu cầu đối với các cơ sở kinh doanh phải chủ động tuân thủ pháp luật thay vì chỉ thực hiện nghĩa vụ khi có yêu cầu hoặc phát sinh tranh chấp. Một vấn đề khác cũng được nhiều chủ quán quan tâm là làm thế nào để tránh tình trạng thu phí chồng chéo hoặc gặp phải các tổ chức không đủ thẩm quyền.

Theo luật sư Lê Bá Thường, trước khi ký hợp đồng hoặc thanh toán, chủ cơ sở kinh doanh có quyền yêu cầu đơn vị thu phí xuất trình quyết định cấp phép hoạt động của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Bên cạnh đó, các cơ sở nên chủ động tra cứu thông tin trên hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên ngành về quyền tác giả để đối chiếu danh mục tác phẩm mà tổ chức đại diện đang được các tác giả hoặc chủ sở hữu quyền ủy quyền quản lý. Nếu tác phẩm không thuộc phạm vi được ủy quyền của tổ chức thu phí thì cơ sở có quyền từ chối thanh toán nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp của mình.

Minh bạch hóa quy trình thu phí bằng công nghệ số

Theo luật sư Lê Bá Thường, xu hướng quản lý bản quyền trong thời gian tới sẽ được đẩy mạnh theo hướng số hóa toàn diện.

Các tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả cần công khai biểu phí, số hóa hợp đồng, cung cấp hệ thống tra cứu trực tuyến và triển khai thanh toán điện tử để giảm thủ tục hành chính cũng như hạn chế phát sinh tranh chấp.

Một quy trình minh bạch sẽ giúp chủ quán dễ dàng kiểm tra danh mục tác phẩm được cấp phép, ký kết hợp đồng điện tử, thanh toán trực tuyến và nhận chứng nhận quyền sử dụng dưới dạng điện tử.

Theo ông, đây là hướng đi vừa bảo vệ quyền lợi của người sáng tạo, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ sở kinh doanh thực hiện đúng quy định của pháp luật.

Từ góc độ pháp lý, luật sư Lê Bá Thường khuyến nghị các quán cà phê, nhà hàng nên thực hiện nguyên tắc "xin phép và hoàn thành nghĩa vụ trước khi sử dụng".

Các cơ sở nên chủ động liên hệ với những tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả được cấp phép hợp pháp để ký hợp đồng sử dụng âm nhạc theo năm. Đồng thời, cần kiểm tra kỹ danh mục bài hát được cấp quyền, ưu tiên sử dụng các playlist đã được xác định rõ tình trạng bản quyền.

Bên cạnh đó, toàn bộ hợp đồng, hóa đơn và chứng từ thanh toán cần được lưu trữ đầy đủ dưới dạng giấy hoặc điện tử để làm căn cứ chứng minh việc thực hiện nghĩa vụ khi cơ quan chức năng tiến hành thanh tra, kiểm tra.

Theo ông Lê Bá Thường, việc tuân thủ đầy đủ quy định về bản quyền không chỉ giúp các cơ sở kinh doanh tránh các chế tài xử phạt mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh văn minh, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và bảo đảm quyền lợi chính đáng của những người sáng tạo nghệ thuật.