Những đề xuất này ngay lập tức tạo ra nhiều luồng ý kiến trái chiều từ giới chuyên gia.
Siết xét học bạ, đặt “sàn” 16 điểm
Theo dự thảo, tổ hợp xét tuyển bằng học bạ sẽ sử dụng điểm trung bình chung kết quả học tập 6 học kỳ (lớp 10, 11, 12) của tối thiểu 3 môn, trong đó bắt buộc có Toán hoặc Ngữ văn với trọng số không thấp hơn 1/3 tổng điểm theo thang 30.
Đáng chú ý, thí sinh sử dụng phương thức này phải có tổng điểm 3 môn thi tốt nghiệp THPT tương ứng tổ hợp xét tuyển (hoặc Toán, Ngữ văn và một môn khác) đạt tối thiểu 16/30 điểm.
Lý giải về ngưỡng 16 điểm, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT) cho rằng, đây là mức mà phần lớn thí sinh có thái độ học tập nghiêm túc đều có thể đạt được, đồng thời bảo đảm chất lượng đầu vào cho các trường.
Tuy nhiên, không ít chuyên gia băn khoăn về tính hợp lý của một “mốc cứng” được ấn định trước kỳ thi.
TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ GD&ĐT) cho rằng, đề thi tốt nghiệp THPT hiện nay chưa được chuẩn hóa hoàn toàn giữa các năm.
Mỗi mùa thi đều có tranh luận về độ khó, độ phân hóa. Vì vậy, việc ấn định một ngưỡng sàn cố định trước khi có phổ điểm là thiếu căn cứ khoa học.
Theo ông Vinh, muốn đặt ngưỡng điểm hợp lý, trước hết đề thi cần được chuẩn hóa qua nhiều vòng thử nghiệm thực tế để đánh giá độ khó, độ tin cậy và tính hợp lệ. Khi đó, việc lựa chọn mức 16 hay 17 điểm mới có cơ sở.
Đồng quan điểm, thạc sĩ Lê Hoài Việt, giảng viên Trường Đại học Mở TP HCM cho rằng, ngưỡng 16 điểm chỉ nên sử dụng như một mốc tham chiếu kỹ thuật sau khi có phổ điểm từng năm, thay vì quy định cứng áp dụng cho mọi bối cảnh.
“Khi chưa có phổ điểm mà ấn định con số cố định, nguy cơ co hẹp nguồn tuyển là có thật, buộc chính sách phải điều chỉnh ngược lại”, ông Việt phân tích.
Bên cạnh đó, nhiều ý kiến cho rằng nếu siết xét học bạ, cần đồng thời kiểm soát chặt việc đánh giá, cho điểm tại các trường THPT, tránh tình trạng “lạm phát” điểm số hoặc những biểu hiện tiêu cực như ép học thêm để làm đẹp học bạ.
Tranh luận gay gắt quanh việc cộng điểm IELTS
Một nội dung khác trong dự thảo cũng gây nhiều chú ý là quy định điểm cộng trong xét tuyển, bao gồm điểm thưởng giải quốc gia, Olympic quốc tế; điểm xét thưởng thành tích đặc biệt và điểm khuyến khích với thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ hoặc chứng chỉ quốc tế. Tổng mức cộng tối đa 3 điểm/30, mỗi loại không quá 1,5 điểm.
TS Hoàng Ngọc Vinh thẳng thắn đề xuất không nên cộng điểm chứng chỉ IELTS, dù chỉ 0,25 điểm.
Theo ông, một kỳ thi chỉ thực sự công bằng khi cơ hội của mọi thí sinh là như nhau. Việc cộng điểm IELTS có thể tạo ra lợi thế cho nhóm thí sinh có điều kiện học tập tốt hơn, trong khi nhiều học sinh vùng khó khăn không có cơ hội tiếp cận các kỳ thi quốc tế đắt đỏ.
“Ở nhiều nước, không có chuyện cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ vào điểm xét tuyển như vậy. Nếu coi trọng tiếng Anh, có thể miễn học phần ngoại ngữ ở đại học cho thí sinh đạt chuẩn, hoặc dùng IELTS làm điều kiện đầu vào cho ngành đào tạo bằng tiếng Anh. Điều đó hợp lý và phù hợp thông lệ quốc tế hơn”, ông Vinh nêu quan điểm.
Ông Vinh cũng cho rằng cần bỏ quy định quy đổi điểm IELTS sang điểm thi tốt nghiệp THPT, bởi hai bài thi có tính chất hoàn toàn khác nhau.
IELTS đánh giá đủ 4 kỹ năng nghe, nói, đọc, viết; trong khi bài thi tốt nghiệp chủ yếu kiểm tra đọc - viết. Nếu có quy đổi, phải dựa trên dữ liệu thống kê nhiều năm và chỉ nên quy đổi những kỹ năng tương đồng.
Dù ủng hộ việc hoàn thiện quy chế tuyển sinh, các chuyên gia đều nhấn mạnh tính ổn định của chính sách là yếu tố đặc biệt quan trọng. Tuyển sinh đại học không chỉ là câu chuyện của một kỳ thi, mà ảnh hưởng đến kế hoạch học tập dài hạn của hàng triệu học sinh.
Chỉ một thay đổi nhỏ trong quy chế cũng có thể khiến toàn bộ hệ thống từ trường THPT đến đại học phải điều chỉnh phương án, phát sinh chi phí và tâm lý bất an.
Theo TS Hoàng Ngọc Vinh, trong bối cảnh chính sách còn đang được hoàn thiện, thí sinh không nên quá lo lắng.
“Chỉ cần nắm vững kiến thức cơ bản, học thật, thi thật, các em hoàn toàn có thể vượt qua kỳ thi thuận lợi”, ông Vinh nhắn nhủ.
Mùa tuyển sinh 2026 vì thế được xem là phép thử lớn đối với nỗ lực cân bằng giữa nâng cao chất lượng đầu vào, bảo đảm công bằng và giữ ổn định hệ thống.
Những điều chỉnh lần này, nếu được cân nhắc kỹ lưỡng và dựa trên dữ liệu khoa học, có thể mở ra một giai đoạn tuyển sinh minh bạch và thực chất hơn.
