Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026: Đổi mới sáng tạo để giữ độc giả và phát triển kinh tế báo chí

Tham dự phiên thảo luận rất được quan tâm này có ông Lê Quốc Minh, Uỷ viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam; nhà báo Ngô Việt Anh, Giám đốc Trung tâm Phát triển truyền thông (Báo Nhân Dân) trong vai trò điều phối; nhà báo Đồng Mạnh Hùng, Trưởng Ban Thư ký - Biên tập, Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV); nhà báo Phùng Công Sưởng, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong; nhà báo Nhật Hoa, Phó Trưởng ban Chuyên đề - Khoa giáo, Đài Truyền hình Việt Nam; ông Nguyễn Đăng Ngọc, Phó Tổng Giám đốc Công ty VCCorp; tiến sĩ Ngô Bích Ngọc, Trưởng khoa Truyền thông Đa phương tiện, Đại học Swinburne Việt Nam; nhà báo Nguyễn Bá Kiên - Tổng Biên tập Tạp chí Viettimes.

Phát biểu đề dẫn và khai mạc phiên thảo luận diễn đàn, nhà báo Ngô Việt Anh - Giám đốc Trung tâm Phát triển truyền thông (Báo Nhân Dân), nhấn mạnh sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) và mạng xã hội đang làm thay đổi toàn diện cách thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin.

Điều này đặt báo chí trước những thách thức chưa từng có nhưng cũng mở ra cơ hội lớn để đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng nội dung và phát triển kinh tế báo chí.

Theo nhà báo Ngô Việt Anh, chuyển đổi số không chỉ là đầu tư công nghệ mà còn là quá trình đổi mới tư duy quản trị, mô hình tổ chức, quy trình sản xuất và phương thức tiếp cận công chúng. Trong bối cảnh đó, báo chí cần kết hợp giữa bản lĩnh chính trị, trách nhiệm xã hội với năng lực công nghệ để giữ vững vai trò định hướng thông tin.

Báo chí thế giới đối mặt khủng hoảng niềm tin và làn sóng AI

Trình bày tham luận về "Xu hướng đổi mới sáng tạo của báo chí thế giới", Tiến sĩ Ngô Bích Ngọc, Trưởng khoa Truyền thông Đa phương tiện, Đại học Swinburne Việt Nam, cho biết báo chí toàn cầu đang chịu tác động mạnh từ sự suy giảm lòng tin của công chúng, sự thống trị của các nền tảng công nghệ và sự phát triển của AI tạo sinh.

Theo các nghiên cứu quốc tế, lòng tin của công chúng đối với tin tức hiện chỉ còn khoảng 37%, trong khi gần một nửa người dùng chủ động né tránh tin tức do cảm giác quá tải thông tin. Đáng chú ý, lần đầu tiên lượng người tiếp cận tin tức qua mạng xã hội và nền tảng video đã vượt các kênh truyền thống như truyền hình hay website báo chí.

Đối với nhóm dưới 35 tuổi, mạng xã hội đã trở thành “cổng vào” chính để tiếp cận thông tin. Trong khi đó, thói quen truy cập trực tiếp vào các thương hiệu báo chí ngày càng suy giảm.

AI tạo sinh cũng đang thay đổi mạnh mẽ quy trình sản xuất và tiêu thụ tin tức. Nhiều tòa soạn trên thế giới đã ứng dụng AI trong tra cứu, biên tập, chuyển đổi định dạng nội dung và cá nhân hóa trải nghiệm người dùng. Đồng thời, ngày càng nhiều công chúng sử dụng chatbot AI để tìm kiếm thông tin thay vì truy cập trực tiếp vào cơ quan báo chí.

Theo Tiến sĩ Ngô Bích Ngọc, trong bối cảnh dư thừa thông tin, giá trị cốt lõi mà báo chí chuyên nghiệp cần khẳng định không phải là tốc độ mà là khả năng xác thực, kiểm chứng và giúp công chúng hiểu đúng các vấn đề xã hội.

Chia sẻ về chủ đề truyền thông đa phương tiện phục vụ công chúng trẻ (Gen Z), nhà báo Phùng Công Sưởng, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, cho rằng báo chí đang đứng trước những thay đổi mang tính căn bản về công nghệ, hành vi tiếp nhận thông tin và mô hình phát triển.

Theo ông, Gen Z là thế hệ lớn lên cùng internet và công nghệ số, tiếp cận thông tin chủ yếu qua mạng xã hội, chịu tác động mạnh từ thuật toán và có nhu cầu tương tác liên tục. Họ không chỉ muốn đọc thông tin mà còn muốn tham gia vào quá trình tạo ra nội dung, chia sẻ quan điểm và xây dựng cộng đồng.

“Chúng ta đang sống trong một thế giới dư thừa thông tin nhưng lại thiếu niềm tin”, nhà báo Phùng Công Sưởng nhận định.

Theo Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, báo chí không thể cạnh tranh với mạng xã hội bằng tốc độ hay khả năng lan truyền. Thay vào đó, lợi thế cốt lõi của báo chí nằm ở khả năng xác minh, kiểm chứng, phân tích và đặt thông tin vào đúng bối cảnh.

Ông cho rằng các tòa soạn cần chuyển từ tư duy “cung cấp những gì mình có” sang “sản xuất những gì công chúng cần”; từ phát hành nội dung sang xây dựng cộng đồng độc giả; từ truyền thông một chiều sang đối thoại và tương tác.

Bên cạnh đó, các cơ quan báo chí cũng cần quan tâm hơn tới vấn đề bảo vệ bản quyền nội dung trong môi trường số nhằm bảo vệ nguồn lực và động lực sáng tạo của tòa soạn.

Dữ liệu độc giả là tài sản mới của báo chí

Một trong những tham luận thu hút nhiều sự quan tâm tại phiên thảo luận là phần trình bày ông Nguyễn Đăng Ngọc, Phó Tổng Giám đốc Công ty VCCorp về khai thác dữ liệu phục vụ phát triển kinh tế báo chí.

Theo ông Ngọc, nhiều cơ quan báo chí hiện sở hữu lượng truy cập rất lớn nhưng doanh thu chưa tương xứng. Nguyên nhân là chưa hiểu đầy đủ hành vi và nhu cầu của độc giả. “View nhiều chưa chắc doanh thu cao. Điều quan trọng là phải biết chuyển hóa dữ liệu độc giả thành giá trị kinh doanh”, ông nhấn mạnh.

Ông cho rằng dữ liệu không chỉ là tên, email hay số điện thoại mà quan trọng hơn là dữ liệu hành vi: độc giả quan tâm nội dung gì, đọc vào thời điểm nào, tương tác ra sao trên các nền tảng. Từ những dữ liệu này, tòa soạn có thể phân loại độc giả, cá nhân hóa nội dung, dự báo xu hướng, tối ưu quảng cáo và phát triển các sản phẩm truyền thông phù hợp.

Theo đại diện VCCorp, quá trình chuyển đổi số cần bắt đầu từ việc xác định các điểm chạm với độc giả trên website, ứng dụng, mạng xã hội, bản tin điện tử, sự kiện hay khảo sát. Sau đó là thu thập, phân loại, gắn nhãn và phân tích dữ liệu để hiểu rõ từng nhóm công chúng.

Ông Nguyễn Đăng Ngọc cho rằng nếu trước đây nội dung là tài sản cốt lõi thì trong thời đại số, “nội dung cộng dữ liệu” mới là tài sản thực sự của tòa soạn. Đây cũng là nền tảng quan trọng để báo chí phát triển các nguồn thu mới ngoài quảng cáo truyền thống.

Chia sẻ kinh nghiệm về "Sản xuất nội dung giáo dục đa nền tảng: Chinh phục cộng đồng khán giả đích để thu hút nguồn lực đồng hành", nhà báo Nhật Hoa, Phó Trưởng ban Chuyên đề - Khoa giáo, Đài Truyền hình Việt Nam, cho rằng vấn đề quan trọng nhất không phải là làm sao có nhiều lượt xem mà là xác định đúng cộng đồng khán giả mà mình phục vụ.

Theo chị, quan niệm cho rằng nội dung giáo dục khó hấp dẫn và khó thu hút tài trợ là chưa chính xác. Minh chứng là chương trình "Những bông hoa nhỏ - Vườn Tween" đạt hơn 122 triệu lượt xem trên các nền tảng chỉ sau 6 tháng phát sóng, trong đó có những video đạt hàng chục triệu lượt xem chỉ trong vài ngày.

Nhà báo Nhật Hoa cho rằng, thành công của các sản phẩm giáo dục không đến từ chiêu thức câu view mà đến từ việc xây dựng hệ giá trị rõ ràng, tạo ra những câu chuyện chân thực và giàu cảm xúc. “Nội dung tạo nên cộng đồng, cộng đồng tạo nên niềm tin và niềm tin tạo ra nguồn lực để phát triển bền vững”, chị nhấn mạnh.

Nói về vấn đề báo chí cần tìm giá trị khác biệt và được hỗ trợ mạnh hơn về hạ tầng công nghệ, nhà báo Nguyễn Bá Kiên - Tổng Biên tập Tạp chí Viettimes, cho rằng trong bối cảnh AI phát triển mạnh, các cơ quan báo chí cần xác định rõ giá trị cốt lõi và lựa chọn hướng đi riêng thay vì chạy theo lượng truy cập.

Theo ông, tin tức ngày càng trở nên phổ biến và dễ tiếp cận, vì vậy lợi thế cạnh tranh của báo chí nằm ở khả năng tạo ra những nội dung chuyên sâu, khác biệt và có giá trị đối với nhóm công chúng mục tiêu.

Ông cũng kiến nghị Nhà nước có cơ chế hỗ trợ mạnh hơn cho các cơ quan báo chí trong quá trình chuyển đổi số, đặc biệt là đầu tư hạ tầng công nghệ và các nền tảng dữ liệu dùng chung.

Bên cạnh đó, các cơ quan quản lý cần tăng cường minh bạch và chủ động cung cấp thông tin cho báo chí. Theo ông, chỉ khi tiếp cận được nguồn thông tin đầy đủ, chính xác và kịp thời, báo chí mới có thể tạo ra những sản phẩm có giá trị và giữ vững niềm tin của công chúng.

Báo chí phải đổi mới sáng tạo để giữ vị thế trong kỷ nguyên số

Phát biểu chỉ đạo tại phiên thảo luận, nhà báo Lê Quốc Minh, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, nhấn mạnh đổi mới sáng tạo là yêu cầu sống còn đối với các cơ quan báo chí trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi mạnh mẽ hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng.

Theo nhà báo Lê Quốc Minh, thời gian chú ý của người dùng ngày càng ngắn. Nếu trước đây công chúng dành khoảng 8 giây để quyết định có tiếp tục theo dõi một nội dung hay không, thì hiện nay chỉ còn khoảng 3 giây. Thế hệ trẻ ngày càng quen với việc tiếp nhận thông tin ngắn, nhanh trên các nền tảng số, dẫn tới xu hướng giảm khả năng đọc sâu và tiếp nhận những nội dung dài.

Tuy nhiên, ông cho rằng báo chí không thể chạy theo mạng xã hội bằng cách chỉ sản xuất các nội dung ngắn hoặc giật gân. Điều quan trọng là phải tìm ra những cách thể hiện mới, hấp dẫn hơn để truyền tải các vấn đề lớn, các chủ trương, chính sách và những giá trị tích cực của xã hội. “Báo chí ngày nay cần có tư duy sản phẩm. Không thể chỉ dừng lại ở việc sản xuất tin, bài theo cách truyền thống mà phải tạo ra những sản phẩm truyền thông phù hợp với nhu cầu và thói quen tiếp nhận của công chúng”, ông nói.

Chia sẻ kinh nghiệm từ Báo Nhân Dân, nhà báo Lê Quốc Minh cho biết tòa soạn đã triển khai nhiều sản phẩm báo chí đa phương tiện, ứng dụng công nghệ mới nhằm đưa những nội dung chính luận, chính trị đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ.

Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cũng cho rằng đổi mới sáng tạo không nhất thiết phải bắt đầu từ những dự án lớn. Mỗi cơ quan báo chí cần tạo môi trường khuyến khích phóng viên, biên tập viên mạnh dạn thử nghiệm ý tưởng mới, chấp nhận rủi ro và xem thất bại là một phần của quá trình sáng tạo.

“Không có thành công nào đến từ việc lặp lại chính mình. Báo chí muốn giữ được vị thế và sức ảnh hưởng thì phải liên tục đổi mới, dám bước ra khỏi vùng an toàn”, nhà báo Lê Quốc Minh nhấn mạnh.

Khép lại phiên thảo luận, các đại biểu thống nhất rằng trong kỷ nguyên AI và truyền thông số, đổi mới sáng tạo không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với các cơ quan báo chí. Để giữ vững vị thế và phát triển bền vững, báo chí cần kết hợp hài hòa giữa nội dung chất lượng, ứng dụng công nghệ, khai thác hiệu quả dữ liệu độc giả, xây dựng cộng đồng công chúng trung thành và đa dạng hóa nguồn thu.

Đây cũng được xem là những yếu tố then chốt để phát triển kinh tế báo chí, nâng cao năng lực cạnh tranh và khẳng định vai trò của báo chí chuyên nghiệp trong môi trường truyền thông số đang thay đổi nhanh chóng.