Từ ngày 1/7/2026, Luật Viên chức số 129/2025/QH15 chính thức có hiệu lực thi hành, thay thế Luật Viên chức năm 2010 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2019). Luật mới được đánh giá là bước cải cách quan trọng, đổi mới toàn diện cơ chế tuyển dụng, sử dụng và quản lý đội ngũ viên chức theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và gắn với hiệu quả công việc.
Một trong những thay đổi đáng chú ý là quy định về nguồn chi trả tiền lương. Nếu trước đây viên chức chỉ hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập thì theo luật mới, tiền lương còn có thể được chi trả từ các nguồn thu hợp pháp khác theo quy định của pháp luật. Quy định này tạo cơ sở pháp lý để các đơn vị tăng cường tự chủ tài chính, đồng thời mở rộng khả năng chi trả thu nhập tăng thêm theo hiệu quả công việc.
Luật mới cũng chuyển mạnh phương thức quản lý viên chức theo vị trí việc làm. Theo đó, việc tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức sẽ căn cứ vào vị trí việc làm và hợp đồng làm việc, thay vì chủ yếu dựa trên biên chế như trước.
Bên cạnh đó, Luật Viên chức năm 2025 bổ sung một số nghĩa vụ mới đối với viên chức. Cụ thể, viên chức phải trung thành với Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; bảo vệ danh dự Tổ quốc và lợi ích quốc gia, dân tộc. Đồng thời, có trách nhiệm ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Đáng chú ý, Điều 10 của luật mở rộng các hành vi viên chức không được thực hiện. Theo đó, viên chức không được đăng tải, phát tán hoặc phát ngôn thông tin sai lệch làm ảnh hưởng đến hình ảnh, uy tín của đất nước, địa phương và đơn vị nơi công tác.
Luật mới cũng mở rộng quyền của viên chức trong hoạt động nghề nghiệp và kinh doanh. Ngoài việc được góp vốn như quy định trước đây, viên chức còn được ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ với cơ quan, tổ chức, đơn vị khác nếu pháp luật chuyên ngành không cấm và không phát sinh xung đột lợi ích.
Đặc biệt, viên chức được phép tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp, hợp tác xã, bệnh viện, cơ sở giáo dục hoặc tổ chức nghiên cứu khoa học ngoài công lập, trừ những trường hợp bị hạn chế theo quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng hoặc pháp luật chuyên ngành.
Về tuyển dụng, Luật Viên chức năm 2025 bổ sung hình thức tiếp nhận vào làm viên chức không thông qua thi tuyển. Cơ chế này áp dụng đối với chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng đặc biệt, người có nhiều kinh nghiệm phù hợp hoặc người đang làm việc theo hợp đồng tại đơn vị sự nghiệp công lập.
Một điểm mới khác là luật quy định rõ ba loại hợp đồng có thể được áp dụng trong đơn vị sự nghiệp công lập gồm hợp đồng làm việc, hợp đồng lao động và hợp đồng dịch vụ.
Trong đó, hợp đồng làm việc được ký giữa viên chức với người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập để xác lập các nội dung về vị trí việc làm, tiền lương, chế độ đãi ngộ, quyền và nghĩa vụ của các bên. Ngoài ra, đơn vị sự nghiệp công lập được phép ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ đối với chuyên gia, nhà khoa học, doanh nhân tiêu biểu, người có trình độ chuyên môn cao hoặc để thực hiện các công việc thuộc vị trí hỗ trợ.
Liên quan đến xử lý kỷ luật, Luật Viên chức năm 2025 siết chặt hơn so với quy định hiện hành. Theo đó, thời hiệu xử lý kỷ luật đối với hành vi bị khiển trách được nâng từ 2 năm lên 5 năm; đối với các hành vi vi phạm khác tăng từ 5 năm lên 10 năm.
Đáng chú ý, luật cũng quy định rõ việc xử lý trách nhiệm đối với viên chức đã nghỉ việc hoặc nghỉ hưu. Theo đó, mọi hành vi vi phạm xảy ra trong thời gian công tác nếu được phát hiện sau khi nghỉ việc, nghỉ hưu vẫn sẽ bị xem xét xử lý theo quy định của pháp luật.
Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, người vi phạm có thể bị xử lý hình sự, xử phạt hành chính hoặc áp dụng các hình thức kỷ luật như khiển trách, cảnh cáo hoặc xóa tư cách chức vụ đã đảm nhiệm, kèm theo các hệ quả pháp lý tương ứng.
Việc Luật Viên chức năm 2025 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7 được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý mới trong quản lý đội ngũ viên chức, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, đồng thời tăng cường trách nhiệm, tính minh bạch và hiệu quả trong thực thi công vụ.
