Trước đó, Báo Nhà báo và Công luận có nhận được phản ánh của tập thể 36 giáo viên tiểu học và THCS tại tỉnh Hưng Yên về đến việc bổ nhiệm, chuyển xếp chức danh nghề nghiệp và xếp lương theo quy định hiện hành cho các giáo viên Tiểu học hạng II cũ mã số V.07.03.07 và giáo viên hạng III cũ mã số V.07.03.08.
Để làm rõ những vấn đề đang được giáo viên và dư luận quan tâm, ông Vũ Minh Đức, Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục (Bộ Giáo dục và Đào tạo), đã trao đổi với phóng viên để làm rõ các nội dung liên quan.
Việc bổ nhiệm lại không xóa bỏ hay phủ nhận quá trình công tác của nhà giáo
+Nhiều giáo viên tiểu học tại Hưng Yên cho biết họ được tuyển dụng theo đúng đề án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt, hoàn thành tập sự, được bổ nhiệm chức danh nghề nghiệp hạng II hoặc hạng III, hưởng lương và đóng bảo hiểm xã hội theo các quyết định hợp pháp suốt hơn 10 năm qua. Tuy nhiên, khi rà soát theo Thông tư 08/2023, một số trường hợp lại bị yêu cầu bổ nhiệm xuống hạng III mới và tính lại lương từ hệ số khởi điểm 1,86.
Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục có cho rằng việc áp dụng như vậy phù hợp với tinh thần của Thông tư 08 hay không? Nếu đúng, cơ sở pháp lý nào cho phép thay đổi các quyền lợi đã được xác lập hợp pháp và ổn định trong nhiều năm?
- Việc các cơ quan có thẩm quyền tại địa phương tổ chức rà soát, xây dựng phương án và thực hiện bổ nhiệm lại đối với các trường hợp giáo viên đã được bổ nhiệm vào hạng chức danh nghề nghiệp cao chưa thông qua thi hoặc xét thăng hạng theo trình độ đào tạo là phù hợp với quy định tại khoản 12 Điều 5 Thông tư số 08/2023/TT-BGDĐT. Đây không phải là việc áp dụng thêm một chính sách mới mà là địa phương thực hiện trách nhiệm khắc phục những bất cập trong quá trình thực thi chính sách, đảm bảo việc bổ nhiệm chức danh nghề nghiệp, xếp lương đối với giáo viên thống nhất, đúng tiêu chuẩn và điều kiện theo quy định của pháp luật về viên chức.
Thực tế có tình trạng giáo viên được bổ nhiệm ngay vào hạng chức danh nghề nghiệp cao căn cứ vào trình độ đào tạo, chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn khác của vị trí việc làm và chưa thực hiện quy trình thăng hạng theo quy định ở một số giai đoạn trước đây. Hệ quả là khi thực hiện chuyển xếp lương theo quy định tại các Thông tư số 01,02,03/2021/TT-BGDĐT ngày 02/02/2021 phát sinh những trường hợp giáo viên mới được tuyển dụng hoặc có thời gian công tác ngắn lại được hưởng chế độ tiền lương tương đương, thậm chí cao hơn những giáo viên có thời gian công tác dài hơn và đã trải qua quá trình phấn đấu, tích lũy kinh nghiệm nghề nghiệp theo lộ trình thông thường.
Tình trạng này dẫn đến nhiều ý kiến phản ánh về tính công bằng trong thực hiện chính sách trong giai đoạn năm 2021 – 2022. Vì vậy, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư số 08/2023/TT-BGDĐT để sửa đổi các Thông tư số 01,02,03/2021/TT-BGDĐT, trong đó có quy định về việc bổ nhiệm lại đúng chức danh nghề nghiệp cho một số trường hợp (khoản 12 Điều 5 Thông tư số 08/2023/TT-BGDĐT).
Việc bổ nhiệm lại nhằm xác lập chức danh nghề nghiệp trên cùng một nguyên tắc, cùng một điểm xuất phát về tiêu chuẩn đối với các nhà giáo thuộc cùng đối tượng, qua đó bảo đảm tính thống nhất và công bằng trong thực hiện chính sách. Việc bổ nhiệm lại không xóa bỏ hay phủ nhận quá trình công tác của nhà giáo. Quá trình công tác, kết quả thực hiện nhiệm vụ, thành tích và những đóng góp của nhà giáo trong hoạt động nghề nghiệp được ghi nhận đầy đủ theo quy định.
+ Thực tế đang tồn tại nghịch lý khi cùng là giáo viên có trình độ đại học, cùng thời điểm tuyển dụng, cùng quá trình công tác nhưng quyền lợi lại khác nhau giữa các địa phương, thậm chí khác nhau ngay trong cùng một tỉnh. Nơi thì giáo viên được chuyển ngang sang hạng tương ứng để bảo đảm quyền lợi, nơi lại bị hạ hạng, hạ lương và kéo dài thời gian nâng lương.
Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục có đánh giá đây là dấu hiệu của sự thiếu thống nhất trong việc hiểu và thực thi chính sách hay không? Bộ sẽ có giải pháp gì để bảo đảm nguyên tắc một chính sách phải được áp dụng thống nhất trên toàn quốc?
- Qua phản ánh của giáo viên và thông tin từ báo chí, Bộ Giáo dục và Đào tạo ghi nhận trong quá trình triển khai việc rà soát, bổ nhiệm lại chức danh nghề nghiệp giáo viên theo quy định tại khoản 12 Điều 5 Thông tư số 08/2023/TT-BGDĐT, một số địa phương có cách thức xử lý khác nhau đối với các trường hợp cụ thể dẫn đến việc áp dụng chế độ, chính sách đối với nhà giáo còn tình trạng chưa thống nhất giữa các địa phương, làm phát sinh những băn khoăn, kiến nghị từ đội ngũ giáo viên. Nguyên nhân chủ yếu do tính chất phức tạp từ thực tiễn của quá trình rà soát, bổ nhiệm lại và sự đa dạng của tình huống cụ thể, không phải do quy định của chính sách thiếu đồng bộ, thống nhất.
Có thể xác định một số nguyên nhân như sau: Việc rà soát, bổ nhiệm lại theo quy định chuyển tiếp tại Thông tư số 08/2023/TT-BGDĐT chưa có tiền lệ trong quá trình thực hiện các quy định về chức danh nghề nghiệp giáo viên trước đây; quá trình triển khai liên quan đến nhiều yếu tố lịch sử và pháp lý khác nhau (quá trình công tác của mỗi cá nhân, căn cứ pháp lý được áp dụng ở từng thời kỳ…); tiến độ rà soát, bổ nhiệm lại giữa các địa phương thiếu đồng nhất, có nơi đã hoàn thành, có nơi đến nay vẫn đang tiếp tục thực hiện.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ghi nhận phản ánh của giáo viên về sự chênh lệch trong bổ nhiệm chức danh nghề nghiệp giữa các nhóm giáo viên được tuyển dụng vào cùng vị trí việc làm; đa số được bổ nhiệm đúng theo lộ trình quy định, nhưng cũng có những giáo viên khác được bổ nhiệm ngay vào hạng cao hơn, tạo ra sự khác biệt về hạng và hệ số lương được hưởng. Tình trạng này đặt ra yêu cầu cần phải tiếp tục rà soát, đánh giá toàn diện việc thực hiện chính sách để tiếp tục có các giải pháp phù hợp nhằm bảo đảm chính sách được hiểu và thực thi đồng bộ, thống nhất đối với cùng đối tượng.
Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định việc đảm bảo tính thống nhất, công bằng, minh bạch trong thực hiện chế độ, chính sách đối với nhà giáo có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong công tác xây dựng và phát triển đội ngũ. Vì vậy, việc bổ nhiệm chức danh nghề nghiệp đúng quy định không chỉ là yêu cầu về mặt quản lý nhà nước, là nguyên tắc đảm bảo quyền lợi chính đáng của nhà giáo, mà còn góp phần quan trọng trong củng cố niềm tin, tạo động lực cho đội ngũ nhà giáo trong hoạt động nghề nghiệp.
Hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang phối hợp với các địa phương tổ chức rà soát thực trạng bổ nhiệm chức danh và xếp lương tại các địa phương trên toàn quốc; qua đó sẽ có cơ sở tổng hợp, đánh giá đầy đủ những khó khăn, vướng mắc và bất cập phát sinh trong quá trình thực thi chính sách (trong đó có trường hợp thuộc đối tượng bổ nhiệm lại theo quy định tại khoản 12 Điều 5 Thông tư số 08/2023/TT-BGDĐT).
Từ kết quả rà soát thực tiễn, tiếp thu thông tin, kiến nghị, phản ánh từ đội ngũ giáo viên trên cả nước (trong đó có giáo viên tỉnh Hưng Yên), Bộ sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, xác định các giải pháp chính sách nhằm bảo đảm việc bổ nhiệm chức danh nghề nghiệp và xếp lương giáo viên được thực hiện thống nhất, đúng quy định, công bằng và minh bạch.
+ Nhiều giáo viên phản ánh việc bổ nhiệm lại không chỉ làm giảm thu nhập hiện tại mà còn ảnh hưởng dây chuyền đến quá trình đóng bảo hiểm xã hội, lộ trình nâng lương, cơ hội thăng hạng và cả quyền lợi khi nghỉ hưu trong tương lai.
Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục đã có đánh giá tác động đầy đủ đối với nhóm giáo viên bị ảnh hưởng bởi Khoản 12 Điều 5 Thông tư 08/2023 hay chưa? Nếu việc áp dụng dẫn tới giảm quyền lợi của hàng nghìn giáo viên trên cả nước, Bộ có tính đến phương án chuyển tiếp để bảo đảm nguyên tắc không làm thiệt thòi người lao động hay không?
- Trong quá trình xây dựng Thông tư số 08/2023/TT-BGDĐT, Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục đã thực hiện đầy đủ các bước đánh giá kết quả thi hành pháp luật và đánh giá tác động của chính sách theo quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật; đồng thời, đã tổ chức lấy ý kiến rộng rãi của Bộ, ngành, địa phương, cơ quan quản lý, cơ sở giáo dục và đội ngũ nhà giáo.
Việc lấy ý kiến góp ý được thực hiện theo từng nội dung chính sách dự kiến quy định, trong đó có nội dung về bổ nhiệm lại đối với các trường hợp đã bổ nhiệm chức danh nghề nghiệp hạng cao không qua thăng hạng với một bộ phận giáo viên có trình độ đào tạo cao hơn trình độ quy định. Nội dung này đã nhận được sự nhất trí của các địa phương, sự đồng thuận của đa số giáo viên tham gia ý kiến góp ý trực tiếp trên hệ thống TEMIS.
Mục tiêu của quy định chuyển tiếp tại khoản 12 Điều 5 Thông tư số 08/2023/TT-BGDĐT là bảo đảm việc bổ nhiệm chức danh nghề nghiệp giáo viên được thực hiện thống nhất, đúng tiêu chuẩn theo quy định của pháp luật về viên chức. Ngay từ giai đoạn xây dựng chính sách, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng nhận thức rõ việc bổ nhiệm lại về đúng hạng chức danh nghề nghiệp có thể tác động đến quá trình hưởng các chế độ, chính sách của một bộ phận giáo viên.
Vì vậy, trong quá trình hướng dẫn triển khai, để tránh thiệt thòi cho giáo viên, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã lưu ý các địa phương xem xét đầy đủ quá trình công tác có đóng bảo hiểm xã hội của giáo viên, các mốc nâng lương thường xuyên, nâng lương trước thời hạn, các mốc chuyển xếp chức danh nghề nghiệp và chủ động có các giải pháp để bảo đảm quyền lợi cho đội ngũ nhà giáo.
Theo thông tin cung cấp từ các địa phương, trong thực tế triển khai, có nhiều giáo viên được ưu trội hơn về lương do được tính đến quá trình công tác có đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc trước khi tuyển dụng; song ở một số nơi, do không quy định hệ số chênh lệch bảo lưu nên hệ số lương của một số giáo viên bị giảm, ảnh hưởng đến tổng thu nhập và quá trình đóng bảo hiểm xã hội. Những bất cập này sẽ tiếp tục được đánh giá toàn diện để có giải pháp xử lý phù hợp trong thời gian tới.
Nếu có bất cập trong quá trình tổ chức thực hiện chính sách, trách nhiệm trước hết thuộc về cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân với thẩm quyền theo luật định
+ Một vấn đề được nhiều giáo viên đặc biệt băn khoăn là nếu cơ quan quản lý cho rằng việc bổ nhiệm chức danh nghề nghiệp trước đây chưa phù hợp thì trách nhiệm thuộc về ai, khi các quyết định tuyển dụng, bổ nhiệm, nâng lương đều do cơ quan có thẩm quyền ban hành và đã được duy trì, kiểm tra, thanh tra trong suốt hơn một thập kỷ?
Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục có quan điểm như thế nào về nguyên tắc viên chức không phải gánh chịu hậu quả từ những sai sót trong quá trình thực thi chính sách của cơ quan quản lý nhà nước?
- Ban hành các quyết định bổ nhiệm chức danh nghề nghiệp giáo viên trong thực thi pháp luật về viên chức và pháp luật về nhà giáo là trách nhiệm của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Giáo viên là đối tượng thụ hưởng, chịu sự tác động của các quyết định đó, mặc dù có tham gia góp ý trong quá trình xây dựng chính sách nhưng không phải là chủ thể có thẩm quyền xây dựng, thẩm định, phê duyệt hoặc ban hành. Cho nên nếu có bất cập trong quá trình tổ chức thực hiện chính sách, trách nhiệm trước hết thuộc về cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân với thẩm quyền theo luật định.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tiến hành rà soát, nắm bắt thực trạng bổ nhiệm chức danh nghề nghiệp hạng cao không qua thăng hạng với một bộ phận giáo viên có trình độ đào tạo cao hơn trình độ theo định chuẩn và xác định một số nguyên nhân chủ yếu của tình trạng này là:
Thứ nhất, hệ thống tiền lương theo Nghị định số 204/2004/NĐ-CP được thực hiện trong thời gian dài đã tạo nên nhận thức và thói quen gắn việc xếp lương với trình độ đào tạo. Vì vậy, trong một số giai đoạn, mặc dù Luật Viên chức năm 2010 và các quy định về tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp đã được ban hành, việc bổ nhiệm chức danh nghề nghiệp và xếp lương tại một số nơi vẫn chịu ảnh hưởng của cách tiếp cận trước đây.
Thứ hai, việc nghiên cứu, quán triệt và tổ chức thực hiện các quy định của pháp luật về chức danh nghề nghiệp tại một số cơ quan, đơn vị có thời điểm còn chưa đầy đủ, dẫn đến những cách hiểu và cách áp dụng chưa thống nhất trong quá trình bổ nhiệm chức danh nghề nghiệp và xếp lương giáo viên.
Thứ ba, công tác hướng dẫn, kiểm tra, giám sát việc thực hiện các quy định về chức danh nghề nghiệp giáo viên ở một số thời điểm chưa thỏa mãn với yêu cầu của thực tiễn. Việc phát hiện, chấn chỉnh và xử lý các vướng mắc phát sinh tại địa phương chưa kịp thời, dẫn đến một số quy định sau khi ban hành chưa được triển khai đồng bộ và thống nhất trên phạm vi toàn quốc.
Để giải quyết triệt để những vấn đề trên, các cơ quan quản lý giáo dục các cấp cần tăng cường phối hợp để khẩn trương rà soát, xử lý những vướng mắc, bất cập còn tồn tại; nội dung nào thực hiện chưa đúng quy định thì phải được kịp thời chấn chỉnh, khắc phục, vướng mắc phát sinh ở khâu nào thì tập trung tháo gỡ ngay ở khâu đó, đảm bảo việc áp dụng pháp luật được thống nhất, phù hợp với thực tiễn.
Mục tiêu xuyên suốt là đảm bảo tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của đội ngũ nhà giáo, không để giáo viên phải chịu thiệt thòi do những bất cập, hạn chế trong quá trình tổ chức thực hiện chính sách. Theo dõi, đánh giá việc thực thi chính sách nhằm nhận diện chính xác những hạn chế, bất cập, từ đó nâng cao trách nhiệm, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời nghiên cứu sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện chính sách, pháp luật là chu trình thường xuyên, liên tục.
+ Trong bối cảnh ngành giáo dục đang đối mặt với áp lực thiếu giáo viên, khó thu hút người giỏi vào nghề và cần giữ chân đội ngũ có kinh nghiệm.
Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục nhìn nhận thế nào về tâm tư của những giáo viên có trình độ đại học, thạc sĩ, nhiều năm đạt danh hiệu giáo viên giỏi nhưng lại đứng trước nguy cơ bị hạ hạng, hạ lương? Liệu điều này có đi ngược với mục tiêu tôn vinh, tạo động lực và nâng cao vị thế nhà giáo mà ngành giáo dục đang theo đuổi hay không?
- Bộ Giáo dục và Đào tạo có cơ chế quản lý để luôn tiếp nhận được những tâm tư của đội ngũ nhà giáo, đặc biệt là những nhà giáo có năng lực, trình độ đào tạo cao, có nhiều năm cống hiến với những đóng góp, thành tích cao trong hoạt động giảng dạy đã được ghi nhận. Những ý kiến, tâm tư của nhà giáo liên quan đến các tác động có thể phát sinh trong quá trình rà soát, bổ nhiệm lại chức danh nghề nghiệp là chính đáng, cần được quan tâm, giải quyết. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang tiến hành nghiên cứu, rà soát thận trọng, để kịp thời có những giải pháp căn cơ, triệt để nhất.
Khi xây dựng Luật Nhà giáo, một trong những nguyên tắc đã được tuân thủ xuyên suốt và cụ thể hóa là nhà giáo phải được đánh giá, sử dụng tương xứng với trình độ, năng lực chuyên môn, nghiệp vụ và chất lượng của hoạt động nghề nghiệp.
Như vậy, việc rà soát, bổ nhiệm lại chức danh nghề nghiệp đối với trường hợp tại khoản 12 Điều 5 Thông tư số 08/2023/TT-BGDĐT không làm giảm vị thế, hay sự tôn vinh đối với đội ngũ nhà giáo mà chính là chủ trương, giải pháp bền vững hướng đến xây dựng và vận hành hệ thống chức danh nghề nghiệp bảo đảm công bằng, minh bạch, phù hợp với vị trí việc làm, năng lực chuyên môn và yêu cầu nghề nghiệp của giáo viên.
+ Trân trọng cảm ơn ông!
