UBND xã Nga My, tỉnh Nghệ An vừa tổ chức lễ đón nhận Chứng nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đối với “Lễ đón tiếng sấm của người Ơ Đu” và kỷ niệm 20 năm thành lập bản Văng Môn - nơi sinh sống tập trung đông dân cư nhất của đồng bào Ơ Đu.
Trong tâm thức của người Ơ Đu, khi có tiếng sấm đầu tiên vang lên đó là thời khắc bắt đầu năm mới. Tiếng sấm đầu tiên của năm là dấu hiệu đất trời “thức dậy” sau mùa khô, đánh dấu sự chuyển mùa: mùa mưa sắp đến, cây cối bắt đầu sinh trưởng, chuẩn bị bước vào vụ sản xuất mới. Đồng bào Ơ Đu sẽ tổ chức lễ đón tiếng sấm đầu năm (Lễ Chăm Phtrong), làm lễ tạ ơn thần linh, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, con cái khỏe mạnh, bản làng yên vui.
Sáng sớm hôm sau, họ mang các vật dụng sinh hoạt như nồi niêu, mâm bát, dao, gùi… ra suối để thực hiện nghi thức “rửa xui”. Ý nghĩa của việc này là dòng nước thanh mát của suối thiêng sẽ cuốn trôi những điều phiền muộn của năm cũ, mang lại sự may mắn và bình an cho năm mới.
Trong nhiều vật dụng gắn với đời sống sinh hoạt, lao động hằng ngày được mang ra rửa, kỳ cọ, lau chùi tại bờ suối không thể thiếu những quả trứng gà đã luộc chín. Theo già làng Lo Thanh Bình, người dân Ơ Đu rửa trứng gà luộc là để cầu mong sự sinh sôi, phát triển, mùa màng bội thu, chim chóc, muông thú, cây cối trên rừng cũng dồi dào.
Không chỉ đồ dùng, người dân còn rửa mặt, chân tay, vuốt nước lên tóc với mong muốn sức khỏe dồi dào, tinh thần tươi mới. Phụ nữ rửa những quả trứng gà bằng nước suối để cầu mong sự sinh sôi, phát triển; đàn ông lội ngược dòng nước với ước vọng có sức khỏe bền bỉ để lao động, lên nương, đi rừng.
Sau nghi thức “rửa xui” ở suối thiêng, dân bản tập trung tổ chức các nghi thức cúng, gồm: Cúng thần Sấm để tri ân đến vị thần cho mưa gió thuận hòa, giúp mùa màng tốt tươi, vạn vật không bị khô hạn; Cúng tổ tiên và cúng vía cho dân bản để tưởng nhớ đến các thế hệ tiền nhân đã có công khai phá đất đai, tạo lập bản làng từ buổi sơ khai….
Ngày nay, đồng bào Ơ Đu sinh sống tập trung tại bản Văng Môn, xã Nga My với hơn 100 hộ dân. Dù trải qua nhiều biến động và sống cộng cư lâu năm với các dân tộc khác, người Ơ Đu vẫn lưu giữ nhiều phong tục, nghi lễ mang đậm dấu ấn văn hóa riêng.
Trước đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã đưa Tập quán xã hội và tín ngưỡng Lễ đón tiếng sấm của người Ơ Đu ở xã Nga My vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 2192/QĐ-BVHTTDL. Sự ghi nhận này không chỉ khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa và đời sống tinh thần đặc sắc của nghi lễ truyền thống mà còn trở thành niềm tự hào lớn của người dân Nga My, đặc biệt là đồng bào Ơ Đu ở bản Văng Môn.
