Khi biết Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố Thông tư sửa đổi, bổ sung Quy chế tuyển sinh đại học ngày 13/11, trong đó quy định thí sinh có chứng chỉ IELTS, giải học sinh giỏi chỉ được cộng tối đa 0,5/30 điểm và tiến tới bỏ điểm cộng từ năm 2028, Tú bày tỏ sự đồng tình.
Nam sinh cho rằng việc học và sở hữu chứng chỉ IELTS đòi hỏi khoản chi phí không nhỏ, từ học phí các khóa đào tạo đến lệ phí thi. Đây là rào cản đối với nhiều học sinh ở nông thôn, đặc biệt là những gia đình có thu nhập hạn chế.
Tú chia sẻ, mẹ là giáo viên mầm non, bố làm kỹ sư điện. Gia đình còn hai em nhỏ, một em đang học lớp 1, em còn lại học lớp 7. Năm ngoái, khi chuẩn bị cho kỳ thi đại học, Tú từng tính đến phương án học IELTS để có thêm lợi thế xét tuyển. Tuy nhiên, sau khi cân đối các khoản chi tiêu, bố mẹ em không thể kham nổi chi phí.
“Em nghĩ học giỏi tiếng Anh là điều rất có lợi, không chỉ khi vào đại học mà còn cho công việc sau này. Nhưng học IELTS không nên chỉ nhằm mục đích có thêm điểm cộng khi xét tuyển đại học. Nếu những bạn có điều kiện được cộng điểm, còn học sinh khó khăn không đủ tiền theo học chứng chỉ thì sẽ tạo ra sự bất công”, Tú nói.
Theo nam sinh, năng lực ngoại ngữ cần được khuyến khích và ghi nhận, nhưng cách thức đánh giá phải bảo đảm cơ hội bình đẳng cho thí sinh. Việc bỏ điểm cộng ngoài thang điểm xét tuyển sẽ giúp hạn chế tình trạng lợi thế kinh tế chuyển hóa thành lợi thế trong tuyển sinh.
Không bỏ IELTS, mà đưa năng lực ngoại ngữ về đúng thang đánh giá
Trao đổi về vấn đề này, ông Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo), nhấn mạnh việc sửa đổi quy chế tuyển sinh không đồng nghĩa với bỏ chứng chỉ ngoại ngữ hay thành tích học sinh giỏi. Điểm cốt lõi là chấm dứt tình trạng các trường tự cộng điểm cho những tiêu chí này ngoài thang đánh giá chính thức, gây ra sự thiếu thống nhất giữa các cơ sở đào tạo.
Thực tế tuyển sinh năm 2026 cho thấy hơn 37.300 thí sinh sử dụng chứng chỉ tiếng Anh để được cộng điểm, trong đó hơn 35.900 em sử dụng IELTS.
IELTS 6.0 là mức điểm phổ biến nhất, với 8.318 thí sinh. Tuy nhiên, cùng một mức chứng chỉ này lại được các trường quy đổi thành 26 mức điểm cộng khác nhau. Điều đó khiến thí sinh có năng lực ngoại ngữ tương đương nhưng cơ hội xét tuyển có thể khác biệt đáng kể tùy theo cách tính điểm của từng trường.
Ở ba phương thức không có cấu phần ngoại ngữ riêng, gồm xét điểm thi tốt nghiệp THPT, xét học bạ và kết hợp hai kết quả, có tới 51,42% thí sinh được cộng điểm có điểm gốc thấp hơn mức trúng tuyển của ngành.
Những con số này chưa đủ để xác định chính xác thí sinh nào bị thay thế bởi thí sinh khác trong quá trình xét tuyển. Tuy nhiên, chúng cho thấy điểm cộng có thể trở thành yếu tố tác động đáng kể đến kết quả tuyển sinh, nhất là ở những ngành có mức độ cạnh tranh cao.
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, có hai tình huống cần được xử lý để bảo đảm công bằng.
Thứ nhất, một ngành học không yêu cầu ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển nhưng thí sinh vẫn được cộng điểm nhờ chứng chỉ tiếng Anh. Chẳng hạn, ngành chỉ xét các môn Toán, Vật lý và Hóa học, một thí sinh có tổng điểm ba môn cao hơn vẫn có thể trượt trước người có điểm chuyên môn thấp hơn nhưng được cộng thêm điểm IELTS.
Thứ hai, tổ hợp xét tuyển đã có môn tiếng Anh nhưng thí sinh tiếp tục được cộng điểm nhờ chứng chỉ ngoại ngữ. Khi đó, năng lực tiếng Anh vừa được tính trong điểm tổ hợp, vừa tạo thêm lợi thế bên ngoài thang điểm xét tuyển.
Việc một năng lực được ghi nhận hai lần có thể làm thay đổi thứ tự xét tuyển, đặc biệt ở những ngành có điểm chuẩn cao, nơi chỉ chênh lệch vài phần nhỏ cũng có thể quyết định kết quả trúng tuyển.
Vì vậy, định hướng của Bộ là không phủ nhận giá trị của chứng chỉ ngoại ngữ, mà đưa năng lực này vào đúng cấu trúc đánh giá. Nếu ngành học thực sự cần ngoại ngữ, cơ sở đào tạo phải đưa tiêu chí này vào phương thức xét tuyển chính thức. Thí sinh có thể sử dụng điểm thi ngoại ngữ hoặc chứng chỉ được quy đổi tương đương theo quy định.
Tiến tới chuẩn hóa phương thức tuyển sinh
Việc điều chỉnh điểm cộng IELTS nằm trong lộ trình rộng hơn nhằm chuẩn hóa công tác tuyển sinh đại học.
Từ năm 2023, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã yêu cầu các trường xây dựng quy tắc quy đổi tương đương giữa các phương thức xét tuyển nhằm hạn chế chênh lệch. Đến năm 2026, Bộ tiếp tục khống chế tổng điểm cộng tối đa ở mức 10% tổng điểm xét tuyển.
Tuy nhiên, khi mỗi trường tự xác định cách quy đổi và mức điểm cộng, sự khác biệt vẫn tồn tại. Do đó, việc tiếp tục siết điểm cộng được xem là bước đi nhằm bảo đảm các tiêu chí tuyển sinh minh bạch, thống nhất hơn.
Bên cạnh đó, quy chế mới còn giới hạn mỗi trường được sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh trong năm tới, không tính xét tuyển thẳng và xét tuyển theo diện cử tuyển. Mỗi ngành, chương trình đào tạo được áp dụng tối đa 3 phương thức, sau đó giảm còn 2 phương thức từ năm 2028.
Chẳng hạn, với ngành Công nghệ thông tin, một trường đại học có thể lựa chọn xét điểm thi tốt nghiệp THPT và kết quả thi đánh giá năng lực hoặc học bạ theo giới hạn quy định, thay vì sử dụng quá nhiều phương thức cùng lúc.
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc thu gọn phương thức và chuẩn hóa tiêu chí xét tuyển sẽ giúp thí sinh dễ theo dõi, so sánh cơ hội trúng tuyển, đồng thời hạn chế những lợi thế phát sinh từ cách tính điểm riêng của từng trường.
