Trao đổi với Nhà báo và Công luận, ThS.BS Đoàn Dư Mạnh, chuyên gia tim mạch, Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế Phương Đông, cho biết khi tiếp xúc với môi trường lạnh, cơ thể tự động co các mạch máu ngoại vi để hạn chế thất thoát nhiệt, duy trì thân nhiệt cho những cơ quan quan trọng.
Tuy nhiên, phản ứng sinh lý này đồng thời làm tăng sức cản của hệ thống mạch máu, khiến tim phải hoạt động nhiều hơn và huyết áp có thể tăng.
Với người có bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc bệnh tim mạch, sự thay đổi này tạo thêm áp lực lên hệ tuần hoàn, làm gia tăng nguy cơ xảy ra các biến cố nguy hiểm.
Đáng chú ý, khi huyết áp tăng cao đột ngột, áp lực lên thành mạch não cũng tăng theo. Nếu thành mạch đã bị tổn thương hoặc suy yếu, nguy cơ vỡ mạch, xuất huyết não có thể tăng. Bên cạnh đó, tình trạng co mạch và những thay đổi tuần hoàn trong điều kiện nhiệt độ thấp cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, gây tắc nghẽn mạch máu não.
Người trẻ cũng có thể đột quỵ nếu mang yếu tố nguy cơ
Theo bác sĩ Mạnh, bất kỳ ai cũng có thể gặp vấn đề về tim mạch và đột quỵ, song một số nhóm có nguy cơ cao hơn khi thời tiết chuyển lạnh. Trong đó, người cao tuổi và người mắc bệnh lý nền cần đặc biệt chú ý.
Các nhóm nguy cơ gồm người bị tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì, rối loạn chuyển hóa lipid máu, bệnh lý mạch máu hoặc suy giãn tĩnh mạch. Người thường xuyên hút thuốc lá, sử dụng rượu bia cũng có nguy cơ gặp biến cố tim mạch cao hơn.
Tăng huyết áp là yếu tố cần được quan tâm hàng đầu. Khi trời lạnh, mạch máu co lại có thể khiến huyết áp tiếp tục tăng, tạo áp lực lớn lên thành mạch và làm gia tăng nguy cơ tai biến mạch máu não.
Không chỉ người cao tuổi hay người đã được chẩn đoán mắc bệnh nền mới có nguy cơ. Người trẻ vẫn có thể đột quỵ nếu tồn tại những yếu tố nguy cơ nhưng chưa được phát hiện. Vì vậy, việc kiểm tra sức khỏe, theo dõi huyết áp và các chỉ số chuyển hóa định kỳ có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm và kiểm soát nguy cơ.
Một tình huống dễ bị bỏ qua là đột ngột bước từ trong nhà ấm áp ra ngoài trời lạnh khi cơ thể chưa kịp thích nghi. Sự thay đổi nhiệt độ nhanh có thể kích thích phản ứng co mạch, khiến huyết áp tăng và tạo thêm áp lực lên hệ tuần hoàn.
Người dân cũng nên hạn chế tắm nước lạnh, tránh tắm quá khuya khi nhiệt độ môi trường xuống thấp. Vừa thức dậy vào buổi sáng, không nên lập tức vận động mạnh hoặc thực hiện các hoạt động gắng sức. Thay vào đó, có thể vận động nhẹ nhàng khoảng 3-5 phút để cơ thể thích nghi trước khi bắt đầu sinh hoạt.
Một thói quen khác cần tránh là uống rượu bia trước khi ra ngoài trời lạnh. Rượu có thể tạo cảm giác nóng lên tạm thời nhưng không giúp cơ thể chống rét, đồng thời tiềm ẩn những ảnh hưởng bất lợi đối với sức khỏe.
Méo miệng, yếu liệt một bên tay chân: Cảnh giác đột quỵ
Đột quỵ thường khởi phát đột ngột, với những biểu hiện liên quan đến vận động, ngôn ngữ và chức năng thần kinh. Theo bác sĩ Mạnh, người dân cần ghi nhớ ba dấu hiệu cảnh báo phổ biến.
Thứ nhất, khuôn mặt đột ngột mất cân đối, méo miệng hoặc xệ một bên mặt. Biểu hiện có thể nhận thấy rõ khi người bệnh cười hoặc nói chuyện.
Thứ hai, yếu hoặc liệt một bên tay, chân. Người bệnh có thể không nâng được đồng thời hai tay lên cao, hoặc một bên tay đột ngột yếu đi, không thể giữ ở cùng vị trí.
Thứ ba, rối loạn ngôn ngữ như nói lắp, nói ngọng, khó diễn đạt thành câu hoàn chỉnh hoặc không hiểu được lời người khác.
Khi phát hiện người có những biểu hiện nghi ngờ đột quỵ, cần nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời, không chờ đợi triệu chứng tự thuyên giảm. Đột quỵ là tình trạng cấp cứu khẩn cấp; phát hiện sớm và tiếp cận điều trị càng nhanh càng có ý nghĩa đối với hiệu quả điều trị, khả năng hạn chế di chứng.
Giữ ấm, kiểm soát huyết áp để phòng ngừa đột quỵ
Để giảm nguy cơ đột quỵ trong mùa lạnh, người dân cần chú trọng giữ ấm cơ thể và kiểm soát các yếu tố nguy cơ, đặc biệt là huyết áp và đường huyết.
Khi ra ngoài vào sáng sớm hoặc tối muộn, nên mặc đủ ấm, bảo vệ những vùng dễ mất nhiệt như đầu, cổ, ngực, bàn tay và bàn chân. Người cao tuổi, người có bệnh lý nền nên hạn chế ra ngoài khi trời quá lạnh, nhất là lúc nhiệt độ xuống thấp.
Khi chuyển từ môi trường ấm sang lạnh, cần tránh để cơ thể thay đổi nhiệt độ đột ngột. Có thể mặc thêm áo khoác, dành thời gian thích nghi trước khi ra ngoài. Người dân cũng nên duy trì chế độ ăn uống cân bằng, hạn chế muối, đường và chất béo bão hòa; tránh sử dụng rượu bia trước khi tiếp xúc với môi trường lạnh.
Quan trọng hơn, người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị, không chủ quan khi cảm thấy cơ thể vẫn khỏe mạnh hoặc chưa xuất hiện triệu chứng. Chủ động kiểm tra sức khỏe, phát hiện và kiểm soát các yếu tố nguy cơ từ sớm là giải pháp quan trọng để bảo vệ hệ tim mạch và giảm nguy cơ đột quỵ trong mùa lạnh.
