Trong số rất nhiều hạng mục cần được bảo dưỡng định kỳ trên ô tô, lốp xe lại thường bị người dùng bỏ quên, dù đây là bộ phận tiếp xúc trực tiếp với mặt đường và ảnh hưởng lớn đến an toàn.
Theo Cơ quan An toàn Giao thông Đường bộ Quốc gia Mỹ, năm 2022 ghi nhận hơn 560 trường hợp tử vong trong các vụ tai nạn liên quan đến lốp.
Con số này cho thấy việc kiểm tra và thay lốp đúng thời điểm không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn là yếu tố sống còn đối với người lái và những người xung quanh.
Khi lốp còn mới, xe có độ bám đường tốt hơn, phản ứng chính xác hơn với thao tác đánh lái và phanh, từ đó nâng cao khả năng kiểm soát trong các tình huống khẩn cấp. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là khi nào nên thay lốp để vừa đảm bảo an toàn, vừa tránh lãng phí.
Việc thay lốp quá sớm khiến người dùng chưa tận dụng hết tuổi thọ sản phẩm, đồng thời tạo thêm gánh nặng môi trường khi mỗi năm có khoảng 400 triệu lốp bị thải bỏ. Để giải quyết bài toán này, các nhà sản xuất đã tích hợp một chi tiết rất quan trọng ngay trên lốp, đó là vạch mòn lốp.
Vạch mòn lốp, còn gọi là chỉ báo mòn, là những gờ cao su nằm trong các rãnh gai lốp, được thiết kế ở độ cao 2/32 inch. Chúng xuất hiện tại nhiều vị trí đều nhau quanh chu vi lốp và thường trông giống như những thanh nối nhỏ giữa các khối gai.
Trên nhiều dòng lốp phổ biến, vạch mòn khá dễ quan sát. Một số hãng còn bổ sung ký hiệu trên thành lốp để người dùng dễ xác định vị trí, chẳng hạn biểu tượng nhân vật Michelin trên lốp Michelin.
Về thiết kế, phần lớn các thương hiệu lớn sử dụng dạng gờ truyền thống cho vạch mòn, nhưng cũng có những cách thể hiện khác. Một số mẫu lốp của Cooper sử dụng chỉ báo hình vuông, trong đó các cạnh sẽ mòn dần và cuối cùng chỉ còn lại dấu chấm than.
Continental lại áp dụng hệ thống ký tự D, W và S đại diện cho điều kiện khô, ướt và tuyết, những chữ này sẽ mờ dần theo mức độ hao mòn của gai lốp.
Chức năng chính của vạch mòn là cho biết độ sâu gai lốp còn lại. Lốp mới thường có độ sâu gai khoảng 9/32 đến 11/32 inch và vẫn được xem là sử dụng tốt khi còn khoảng 6/32 inch.
Tuy nhiên, khi độ sâu gai giảm xuống 2/32 inch, tức ngang bằng với vạch mòn, lốp đã đến ngưỡng cần thay thế theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Tại nhiều quốc gia, đây cũng là mức tối thiểu được pháp luật cho phép khi xe lưu thông.
Việc hiểu và quan sát vạch mòn lốp có ý nghĩa rất lớn đối với an toàn. Gai lốp có nhiệm vụ đẩy nước, bùn hoặc tuyết ra khỏi bề mặt tiếp xúc, giúp lốp duy trì độ bám tối đa với mặt đường. Khi gai bị mòn, khả năng thoát nước giảm mạnh, xe dễ trượt nước và mất lái, đặc biệt trong điều kiện mưa lớn. Đồng thời, quãng đường phanh cũng dài hơn, làm tăng nguy cơ tai nạn.
Cách kiểm tra vạch mòn lốp khá đơn giản. Người lái chỉ cần đỗ xe trên mặt phẳng, xoay bánh để dễ quan sát mặt gai, sau đó tìm các gờ cao su trong rãnh. Nếu bất kỳ vị trí nào của gai lốp đã mòn ngang bằng với vạch này, lốp cần được thay mới, kể cả khi các vị trí khác vẫn còn sâu hơn. Không cần chờ đến khi toàn bộ gai lốp đều mòn tới mức giới hạn.
Một số dòng lốp hiện đại còn trang bị vạch mòn nhiều cấp, hiển thị các mức 8, 6, 4 và 2 tương ứng với độ sâu gai tính theo 32 phần của inch, giúp người dùng theo dõi tình trạng lốp chi tiết hơn trong suốt quá trình sử dụng. Khi chỉ báo chạm mức 2, việc thay lốp là cần thiết để đảm bảo an toàn.
Trong trường hợp không dễ nhận ra vạch mòn, người dùng có thể áp dụng các phương pháp khác để ước lượng độ sâu gai. Cách phổ biến là dùng đồng xu, đặt đầu hình vào rãnh gai mòn nhất và quan sát mức che phủ.
Ngoài ra, thước đo độ sâu gai chuyên dụng sẽ cho kết quả chính xác hơn, phù hợp với những ai muốn theo dõi tình trạng lốp thường xuyên.
Để kéo dài tuổi thọ lốp và tránh mòn không đều, thói quen sử dụng đóng vai trò quan trọng. Áp suất lốp cần được duy trì đúng theo khuyến cáo của nhà sản xuất, vì lốp non hoặc quá căng đều khiến gai mòn nhanh và không đồng đều. Việc kiểm tra áp suất ít nhất mỗi tháng một lần, cũng như trước những chuyến đi xa hoặc khi chở nặng, là điều cần thiết.
Bên cạnh đó, góc đặt bánh xe đúng chuẩn giúp lốp mòn đều và xe vận hành ổn định. Đảo lốp định kỳ sau mỗi 6000 đến 8000 dặm cũng là giải pháp hiệu quả, đặc biệt với xe dẫn động cầu trước do bánh trước phải chịu nhiều lực phanh, đánh lái và tải động cơ hơn.
Vạch mòn lốp là một chi tiết nhỏ nhưng mang ý nghĩa lớn, giúp người dùng đưa ra quyết định thay lốp đúng lúc, vừa đảm bảo an toàn, vừa tối ưu chi phí và giảm tác động môi trường.
Với điều kiện giao thông và thời tiết đa dạng tại Việt Nam, việc hiểu và kiểm tra đúng chỉ báo này sẽ góp phần quan trọng vào hành trình an toàn mỗi ngày.
