Theo Hiệp hội Bông sợi Việt Nam (VCOSA), để sản xuất 1 kg bông, người trồng có thể tiêu tốn tới khoảng 10.000 lít nước. Chưa kể, các công đoạn tách xơ, kéo sợi và làm sạch còn sử dụng nhiều hóa chất, đồng thời phát thải một lượng lớn CO2 ra môi trường.
Xuất phát từ mong muốn tìm nguyên liệu đầu vào “xanh” cho ngành may mặc, giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu, đồng thời tận dụng hiệu quả các phụ phẩm nông nghiệp, ThS. Vũ Thị Liễu (Công ty Cổ phần Nghiên cứu, Sản xuất và Phát triển sợi Eco) cùng các cộng sự đã nghiên cứu và phát triển phương pháp sản xuất xơ, sợi và vải từ lá dứa, một loại phế phẩm nông nghiệp vốn bị bỏ đi sau mỗi vụ thu hoạch.
Theo ThS. Vũ Thị Liễu, dứa là loại cây trồng phổ biến tại Việt Nam, phân bố rộng khắp các vùng miền Bắc, Trung và Nam, với tổng diện tích trồng hiện nay trên 40.000 ha. Mỗi hecta dứa sau thu hoạch thải ra khoảng 60 tấn lá mỗi năm.
Trước đây, lượng lá này thường được coi là chất thải nông nghiệp, người dân phải phay, đốt hoặc phun thuốc làm cháy rồi đốt bỏ ngay trên đồng ruộng. Hệ quả của việc này là hàng trăm nghìn tấn CO2 được thải ra môi trường, gây ô nhiễm không khí và ô nhiễm nguồn nước ngầm, lâu dài sẽ ảnh hưởng xấu tới sức khỏe con người.
Trong khi đó, lá dứa lại có hàm lượng xenlulozo cao, cấu trúc sợi dọc rõ ràng và hoàn toàn có thể tách sợi để sản xuất vải. Khi được thu gom và chế biến đúng quy trình, những phụ phẩm tưởng chừng bỏ đi này trở thành nguồn nguyên liệu xanh, bền vững, mang lại lợi ích không chỉ cho môi trường mà còn cho kinh tế và xã hội, góp phần thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn.
“Với mỗi tấn xơ dứa được sản xuất, lượng phát thải có thể giảm khoảng 77 tấn CO2 ra môi trường. Điều này cho thấy tiềm năng lớn của sợi dứa trong việc giảm dấu chân carbon của ngành thời trang, đồng thời đóng góp thiết thực vào lộ trình Net Zero của Việt Nam”, ThS. Vũ Thị Liễu chia sẻ.
Quy trình sản xuất sợi vải xanh Việt Nam trải qua nhiều công đoạn công phu, bắt đầu từ đôi bàn tay khéo léo của người nông dân, tách xơ, làm sạch và phơi nắng. Đến đôi bàn tay của người thợ tận tâm, sơ được se thành sợi, sợi được dệt thành vải, rồi vải khoác lên mình những gam màu mới.
“Vải dứa là một trong những chất liệu thân thiện với môi trường, có độ bền cao, khả năng chống nước, chống tia UV tốt. Đặc biệt, vải dứa hoàn toàn có thể phân hủy tự nhiên sau khi không còn sử dụng, không gây hại cho đất và môi trường. Theo thống kê, để sản xuất 1m² vải sợi dứa cần khoảng 15 - 16 lá dứa. Trong khi đó, Việt Nam sở hữu nguồn nguyên liệu dồi dào. Điều này tạo điều kiện để phát triển nguyên liệu xanh cho ngành may mặc”, ông Trịnh Văn Bẩy (Công ty Cổ phần nghiên cứu sản xuất và phát triển sợi Eco) chia sẻ.
Theo GS.TS Đặng Kim Chi - Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam, việc phát triển các loại vật liệu mới như vải sợi dứa mở ra hướng đi tích cực cho ngành dệt may Việt Nam trong tiến trình chuyển đổi xanh.
“Ngành dệt may của chúng ta đã có thêm một nguồn nguyên liệu mới, thân thiện với môi trường và phù hợp với xu thế phát triển bền vững. Tuy nhiên, để nguồn nguyên liệu này thực sự phát huy hiệu quả, chúng ta cần tiếp tục đầu tư bài bản cho nghiên cứu khoa học, hoàn thiện các quy trình công nghệ và quy trình kỹ thuật. Làm sao để công nghệ ngày càng hiện đại, ổn định, tạo ra năng suất cao hơn, chất lượng tốt hơn và có khả năng nhân rộng trong thực tiễn sản xuất”, GS.TS. Đặng Kim Chi nhấn mạnh.
Cũng theo GS.TS. Đặng Kim Chi, cùng với nỗ lực của doanh nghiệp, rất cần sự đồng hành của Nhà nước trong việc xây dựng cơ chế, chính sách hỗ trợ nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao công nghệ và phát triển thị trường cho các sản phẩm dệt may xanh. Khi đó, những vật liệu mới như vải sợi dứa không chỉ góp phần giảm áp lực lên môi trường, mà còn trở thành động lực thúc đẩy ngành dệt may Việt Nam phát triển theo hướng bền vững và có trách nhiệm hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Trong bối cảnh các nước đang triển khai nhiều hành động hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, nhiều khu vực và quốc gia phát triển như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc… đã ban hành những quy định khắt khe đối với hàng hóa nhập khẩu, đòi hỏi hàng hóa sản xuất phải tuân thủ các yêu cầu về môi trường và phát triển bền vững, trong đó có sản phẩm dệt may.
Là một trong những quốc gia xuất khẩu dệt may lớn trên thế giới, Việt Nam không nằm ngoài xu thế này. Việc “xanh hóa” ngành dệt may đang trở thành yêu cầu tất yếu, buộc các doanh nghiệp phải chủ động chuyển đổi mô hình sản xuất, sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường nhằm đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời duy trì và mở rộng thị phần tại các thị trường xuất khẩu trọng điểm.
Theo dự báo của công ty nghiên cứu thị trường The Business Research Company (Anh), quy mô thị trường sợi tự nhiên thế giới sẽ tăng trưởng từ 63,62 tỷ USD năm 2021 lên 77,12 tỷ USD vào năm 2026. Đây là dư địa quan trọng để các sản phẩm dệt may từ sợi tự nhiên, trong đó có vải sợi dứa, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh ngày càng cao của thị trường quốc tế.
