Mở cửa ngành điện, ưu tiên các doanh nghiệp lớn
Vừa qua, đạo luật được Quốc hội Venezuela thông qua với sự nhất trí tuyệt đối cho phép các nhà sản xuất dầu mỏ tự xây dựng nhà máy điện phục vụ hoạt động khai thác mà không cần xin phép nhà nước, với điều kiện các nhà máy này không kết nối vào lưới điện quốc gia.
Đối với những doanh nghiệp tư nhân khác, việc xây dựng nhà máy điện có công suất trên 50 MW phải được Bộ Năng lượng Điện cấp phép. Các công ty tư nhân và doanh nghiệp có vốn sở hữu hỗn hợp cũng được phép tham gia sản xuất, truyền tải, phân phối và bán điện thông qua các liên doanh có thời hạn lên tới 25 năm.
Chủ tịch Quốc hội Jorge Rodríguez cho biết các nhà máy điện tư nhân sẽ chủ yếu cung cấp điện cho những khách hàng lớn, với mức giá mà chính phủ chưa công bố. Trong khi đó, các hộ gia đình không đủ khả năng chi trả giá thị trường vẫn được hưởng mức giá trợ cấp từ lưới điện quốc gia.
Một cơ quan giám sát mới sẽ được thành lập để quản lý biểu giá, chất lượng dịch vụ và hoạt động tự sản xuất điện. Luật cũng đưa ra những bảo đảm dành cho các nhà đầu tư tư nhân, dù các điều khoản cụ thể chưa được công bố.
Động thái này đánh dấu sự thay đổi đáng kể trong chính sách năng lượng của Venezuela sau gần hai thập kỷ nhà nước kiểm soát lĩnh vực điện lực. Chính phủ kỳ vọng sự tham gia của khu vực tư nhân sẽ bổ sung nguồn vốn và công nghệ, qua đó giảm áp lực lên hệ thống điện quốc gia.
Theo ước tính của các chuyên gia, lưới điện Venezuela hiện chỉ cung cấp khoảng 12.000 MW, trong khi nhu cầu thực tế vào tháng 9 lên tới 16.400 MW. Khoảng cách lớn giữa cung và cầu khiến tình trạng mất điện diễn ra thường xuyên, ảnh hưởng đến cả đời sống người dân lẫn hoạt động sản xuất.
Trong tháng 9, người dân tại các bang Zulia, Mérida, Aragua, Guárico và Portuguesa đã chặn đường, đốt lốp xe để phản đối tình trạng cắt điện. Tại thành phố Maracay, một số người cho biết họ phải chịu cảnh mất điện tới 16 giờ mỗi ngày.
Theo Hiệp hội Công nghiệp Conindustria, từ tháng 4 đến tháng 6, các nhà máy tại Venezuela mất điện trung bình 214 giờ trong tổng số 488 giờ làm việc. Riêng tại bang Zulia, thời gian mất điện lên tới 333 giờ.
Khủng hoảng điện cản trở tham vọng phục hồi dầu khí
Tình trạng thiếu điện cũng đang trở thành trở ngại lớn đối với kế hoạch mở rộng ngành dầu khí của Venezuela, lĩnh vực được Mỹ ủng hộ và được kỳ vọng thu hút hàng chục tỷ USD vốn đầu tư.
Các bến cảng xuống cấp, vấn đề về chất lượng dầu thô và sự cố lưới điện đã khiến xuất khẩu dầu của Venezuela duy trì quanh mức 1,25 triệu thùng/ngày trong suốt mùa hè. Nhiều tàu chở dầu phải chờ tới 30 ngày mới có thể nhận hàng.
Theo Reuters, Repsol – doanh nghiệp nắm giữ 40% cổ phần trong liên doanh Petroquiriquire với công ty dầu khí quốc doanh PDVSA tại hồ Maracaibo – đã bắt đầu tìm kiếm nguồn cung cấp điện và các nhà máy điện riêng từ tháng 5. Vào thời điểm đó, chuyên gia năng lượng Miguel Lara cho biết ông không rõ nguồn cung điện nào sẽ hỗ trợ cho quá trình tái khởi động kinh tế mà chính phủ Venezuela đang đề cập.
Ngày 31/8, Nhà Trắng thông báo North American Blue Energy Partners, công ty tư nhân do doanh nhân người Venezuela Alejandro Betancourt kiểm soát, được cấp quyền khai thác trong thời hạn 100 năm tại 17 mỏ dầu thuộc khu vực hồ Maracaibo và vành đai Orinoco.
Các mỏ này có trữ lượng đã được kiểm chứng khoảng 65 tỷ thùng, tương đương gần 1/5 tổng trữ lượng dầu của Venezuela. Công ty đã chuyển nhượng 35% cổ phần tại công ty mẹ cho Văn phòng Vốn Chiến lược thuộc Lầu Năm Góc, đồng thời cam kết đầu tư tới 100 tỷ USD vào cơ sở hạ tầng dầu khí mới.
Trong khi đó, Chevron hiện khai thác khoảng 290.000 thùng dầu/ngày tại Venezuela và dự kiến chi hơn 7 tỷ USD từ nay đến năm 2031 để nâng sản lượng lên khoảng 600.000 thùng/ngày. Tổng sản lượng khai thác dầu của cả nước hiện đạt khoảng 1,1-1,2 triệu thùng/ngày.
Để cải thiện nguồn cung điện, tháng 4 vừa qua, Siemens Energy và GE Vernova đã gặp các quan chức Venezuela nhằm thảo luận về kế hoạch sửa chữa lưới điện. Tuy nhiên, chính phủ nước này đã từ chối đề xuất của các doanh nghiệp nước ngoài về việc thanh toán trước chi phí sửa chữa ban đầu và linh kiện thay thế, với lý do vướng mắc pháp lý.
Trước đây, các giấy nhận nợ do Caracas phát hành cho nhà cung cấp không được thanh toán, khiến nhiều khoản nợ phải bán lại với mức chiết khấu sâu. Một lãnh đạo doanh nghiệp cung cấp thiết bị chia sẻ với Reuters rằng các đối tác vẫn chưa biết làm thế nào để được thanh toán.
Ngày 8/10, Phó Tổng thống Delcy Rodríguez cho biết chính phủ dự định bổ sung 7.400 MW công suất điện thông qua các thỏa thuận với General Electric và Impsa, cùng 600 MW từ tổ máy số 6 của nhà máy điện Planta Centro thông qua hợp tác với Trung Quốc.
Theo ông Lara, chi phí để ổn định hệ thống điện Venezuela sẽ không dưới 15 tỷ USD trong vòng ba năm. Đây là khoản đầu tư lớn đối với một quốc gia vẫn đang gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn quốc tế.
Ngân hàng Phát triển Liên Mỹ (IDB), tổ chức đã ngừng cho Caracas vay từ tháng 5/2018, hiện vẫn bị Venezuela nợ hơn 2 tỷ USD. Chính phủ nước này đang cân nhắc một khoản vay bắc cầu từ Qatar, với sự hỗ trợ của Mỹ, để thanh toán các khoản nợ quá hạn. Chủ tịch ngân hàng cũng đang tìm kiếm sự chấp thuận cho khoản vay trị giá 2,5 tỷ USD, dù một số thành viên hội đồng quản trị phản đối.
Ngoài khó khăn tài chính, các doanh nghiệp nước ngoài hợp tác với Venezuela trong lĩnh vực điện lực và dầu khí còn đối mặt với rủi ro từ các lệnh trừng phạt của Mỹ. Hoạt động của họ hiện dựa trên những giấy phép miễn trừ trừng phạt mà Washington có thể thay đổi bất cứ lúc nào.
Như vậy, việc mở cửa ngành điện lực có thể tạo thêm động lực cho đầu tư tư nhân, nhưng chưa đủ để giải quyết những điểm nghẽn kéo dài của hệ thống năng lượng Venezuela. Khả năng phục hồi sản xuất dầu khí trong thời gian tới sẽ phụ thuộc đáng kể vào việc nước này có thể huy động nguồn vốn, khôi phục hạ tầng điện và bảo đảm thanh toán cho các đối tác nước ngoài hay không.
