Phần lớn các hãng điện thoại hiện nay không trực tiếp sản xuất sản phẩm của mình.
Ngoại lệ nổi bật là Samsung, trong khi nhiều thương hiệu khác lựa chọn hợp tác với các nhà cung cấp dịch vụ sản xuất điện tử (EMS) để đảm nhận khâu lắp ráp. Một số thậm chí còn hợp tác với nhà sản xuất thiết kế gốc (ODM), nơi đảm nhiệm cả thiết kế và sản xuất.
Google và Apple không đi xa đến mức đó. Hai hãng này tự thiết kế điện thoại, thậm chí còn phát triển vi xử lý riêng, nhưng không sở hữu bất kỳ nhà máy sản xuất nào.
Thay vào đó, họ hợp tác với các nhà cung cấp EMS, đôi khi là cùng một đối tác. Vậy lý do là gì? Nhiều người cho rằng việc tự sản xuất sẽ giúp kiểm soát tốt hơn và tăng lợi nhuận, nhưng thực tế phức tạp hơn nhiều.
Có năm nguyên nhân chính khiến hai “ông lớn” này, cũng như phần lớn các thương hiệu khác, không tự sản xuất điện thoại và khó có khả năng thay đổi trong tương lai.
Chi phí đầu tư khổng lồ và bài toán kinh tế khó giải
Đa số thương hiệu điện thoại không đạt doanh số đủ lớn để việc đầu tư xây dựng nhà máy trở nên hợp lý. Pixel của Google được cộng đồng công nghệ đánh giá cao, nhưng thực tế sản phẩm này chưa lọt vào nhóm năm hãng bán chạy nhất toàn cầu. Với Apple, doanh số lớn hơn nhiều, song vẫn tồn tại những rào cản khác.
Việc xây dựng nhà máy ở ngoài nước Mỹ có thể gây tranh cãi về mặt chính trị và hình ảnh. Trong khi đó, đặt nhà máy tại Mỹ lại kéo theo chi phí khổng lồ do nhân công đắt đỏ hơn nhiều so với các quốc gia châu Á.
Nếu muốn giữ biên lợi nhuận, giá sản phẩm sẽ phải tăng, điều này có thể ảnh hưởng đến sức mua. Ngược lại, giữ nguyên giá sẽ khiến doanh thu giảm, tác động tiêu cực đến lợi ích cổ đông và giá cổ phiếu. Ngoài ra, chi phí đầu tư ban đầu cho nhà máy cũng sẽ làm giảm lợi nhuận.
Thực tế, công đoạn lắp ráp mà Foxconn đảm nhận không tốn kém như nhiều người nghĩ. Theo phân tích của TechInsights, chi phí lắp ráp một chiếc iPhone tại Trung Quốc chỉ khoảng 30 USD, thậm chí một số nguồn cho rằng còn thấp hơn.
Nếu sản xuất tại Mỹ, chi phí này có thể tăng lên tới 300 USD mỗi chiếc, cho thấy việc đặt nhà máy trong nước là không khả thi về mặt kinh tế.
Xây dựng nhà máy ở châu Á tưởng chừng đơn giản nhưng thực tế lại phức tạp. Đầu tư vào một quốc gia nước ngoài có thể gây tranh cãi về hình ảnh, nhưng quan trọng hơn là yếu tố chính trị.
Tại các thị trường như Trung Quốc hay Ấn Độ, doanh nghiệp nội địa luôn có lợi thế vì phần lớn giá trị đầu tư được giữ lại trong nền kinh tế địa phương. Quan hệ giữa các quốc gia cũng là rủi ro lớn.
Trong bối cảnh căng thẳng thương mại, việc Apple hay Google xây dựng nhà máy tại Trung Quốc có thể trở thành con dao hai lưỡi.
Một khi quan hệ xấu đi, nhà máy trị giá hàng tỷ USD có thể bị biến thành công cụ gây sức ép, thậm chí bị áp đặt quy định khắt khe hoặc tịch thu tài sản trong trường hợp xấu nhất.
Rủi ro và biến động khó kiểm soát
Quản trị rủi ro là yếu tố sống còn trong kinh doanh, đặc biệt với sản phẩm tiêu thụ toàn cầu. Đó là lý do nhiều hãng đặt nhà máy ở nhiều quốc gia. Samsung, chẳng hạn, có cơ sở sản xuất tại Hàn Quốc, Việt Nam, Ấn Độ, Indonesia và Brazil.
Nếu chỉ sản xuất tại một nhà máy, doanh nghiệp sẽ đối mặt với rủi ro nghiêm trọng khi xảy ra thiên tai hoặc sự cố nhân sự như đình công.
Ngay cả việc tập trung nhiều nhà máy trong một quốc gia cũng tiềm ẩn nguy cơ, nhất là khi quốc gia đó vướng vào xung đột thương mại hoặc căng thẳng chính trị.
Ngoài ra, nhu cầu điện thoại không ổn định quanh năm, thường tăng mạnh vào mùa lễ và khi ra mắt sản phẩm mới. Việc tự quản lý sản xuất trong bối cảnh này rất khó, đặc biệt với những hãng không thể dự đoán chính xác doanh số. Khi nhu cầu giảm, nhà máy sẽ hoạt động dưới công suất, buộc phải cắt giảm nhân sự.
Ngược lại, khi nhu cầu tăng đột biến, việc mở rộng sản xuất sẽ gặp nhiều trở ngại. Các đối tác như Foxconn có lợi thế về quy mô, sản xuất cho nhiều thương hiệu lớn từ điện thoại, máy tính đến máy chơi game. Nhờ đó, họ dễ dàng điều chỉnh nhân sự và dây chuyền để đáp ứng biến động thị trường.
Tập trung vào thế mạnh cốt lõi
Apple và Google hiện tập trung vào thiết kế, phần mềm, bán hàng, marketing và dịch vụ khách hàng. Họ muốn dành nguồn lực cho những gì làm tốt nhất, còn khâu sản xuất sẽ giao cho các đối tác chuyên nghiệp.
Tim Cook từng khẳng định lý do iPhone được sản xuất tại Trung Quốc không chỉ vì chi phí mà còn vì kỹ năng. Trung Quốc là trung tâm sản xuất toàn cầu với hạ tầng hoàn thiện, đặc biệt tại Thâm Quyến - nơi được ví như “thung lũng Silicon của phần cứng”.
Tại đây, các nhà cung cấp linh kiện tập trung thành cụm công nghiệp, giúp quá trình sản xuất diễn ra nhanh chóng. Một kỹ sư cần một chi tiết mới có thể nhận được trong vài giờ thay vì chờ hàng tuần để vận chuyển quốc tế. Đây là lợi thế mà khó quốc gia nào cạnh tranh được.
Tránh rủi ro về hình ảnh và trách nhiệm pháp lý
Hoạt động sản xuất tại các quốc gia như Trung Quốc hay Ấn Độ từng vướng nhiều tranh cãi liên quan đến điều kiện lao động, lương thấp và thậm chí là các vụ việc nghiêm trọng như tự tử trong nhà máy.
Những vấn đề này có thể gây tổn hại lớn đến hình ảnh của các thương hiệu toàn cầu. Khi xảy ra sự cố, Apple và Google có thể giảm thiểu trách nhiệm vì họ không trực tiếp sở hữu hoặc vận hành nhà máy. Nếu các nhà máy thuộc quyền quản lý của họ, mọi chuyện sẽ khác, và đây sẽ là một cuộc khủng hoảng truyền thông nghiêm trọng.
Tóm lại, chi phí đầu tư khổng lồ, rủi ro chính trị, biến động nhu cầu, yêu cầu chuyên môn và nguy cơ ảnh hưởng đến hình ảnh khiến Apple và Google lựa chọn hợp tác với các nhà sản xuất chuyên nghiệp thay vì tự xây dựng nhà máy. Đây là chiến lược vừa an toàn vừa hiệu quả trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.
