Vì sao phụ huynh vẫn nặng gánh các khoản thu 'tự nguyện' dù miễn học phí?

Phụ huynh “ngán ngẩm” vì các khoản quỹ lớp

Trước đó, Báo Nhà báo và Công luận cũng đã thông tin, từ tháng 9/2025, cùng với chính sách miễn học phí tại các cơ sở giáo dục công lập, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã ban hành quy định siết chặt các khoản thu chi trong trường học.

Điểm nhấn quan trọng là 10 khoản tuyệt đối không được phép thu của phụ huynh, nhằm chấm dứt tình trạng lạm thu từng gây bức xúc trong dư luận.

Chị Mai Thu, phụ huynh có con học lớp 10 tại một trường công lập ở Hà Nội, cho biết từ đầu năm đã được thông báo đóng quỹ lớp 2,5 triệu đồng/kỳ.

“Lớp 10 mà đóng ít nhất cũng 2 triệu, thừa thiếu tính sau. Trường nào cũng thế, thậm chí có nơi còn cao hơn. Tôi đi họp phụ huynh hôm Chủ nhật, đến thứ Ba ban phụ huynh đã giục nộp quỹ rồi. Không nộp cũng không được, vì cả lớp cùng thực hiện”, chị Thu than thở.

Trong khi đó, chị Phương Lan (một phụ huynh ở phường Cầu Giấy, Hà Nội) lại cho rằng các khoản chi này không hoàn toàn vô lý.

“Nào là tri ân thầy cô, tổ chức liên hoan, trang trí lớp, thuê biên đạo văn nghệ, thăm hỏi ốm đau… Hoạt động càng nhiều thì càng phải đóng góp. Nhiều phụ huynh phàn nàn, nhưng nếu không có quỹ thì lấy đâu ra tiền để tổ chức cho các con? Chúng ta vẫn muốn con mình được trải nghiệm đầy đủ, có kỷ niệm đẹp, nhưng khi đến chuyện đóng góp thì lại thấy ngại”, chị Lan phân tích.

Theo chị Lan, một buổi liên hoan nhỏ trong lớp cũng tốn 50.000-100.000 đồng mỗi em, nếu đi ăn ngoài, xem phim, chi phí có thể lên tới 200.000-300.000 đồng.

“Đôi khi chính cha mẹ cũng mong con có hoạt động phong phú, chứ không phải chỉ học suông. Nhưng điều đáng nói là nhiều khoản thu chưa thực sự rõ ràng, gây nên hiểu lầm và tranh cãi”, chị Lan nói thêm.

Giải pháp nào để chấm dứt “điểm nóng” thu chi đầu năm học?

Theo PGS.TS Lê Khánh Tuấn (Trường ĐH Sài Gòn, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch – Tài chính, Bộ GD&ĐT), gốc rễ của tình trạng “miễn học phí nhưng phụ huynh vẫn phải đóng nhiều khoản khác” nằm ở sự thiếu minh bạch và thiếu cơ chế giám sát trong quản lý tài chính trường học.

Ông chỉ ra 5 nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng lùm xùm thu chi trong trường học.

Thứ nhất là sự thiếu công khai, minh bạch dù Thông tư 09/2024/TT-BGDĐT đã quy định rõ ràng, nhiều trường vẫn chưa thực hiện nghiêm, dẫn tới mập mờ, làm phụ huynh mất niềm tin.

Thứ hai là tình trạng lạm thu hoặc thu sai quy định, khi một số trường lạm dụng quyền hạn để đặt ra khoản thu ngoài quy định hoặc viện lý do thiếu kinh phí; dù xuất phát từ động cơ nào thì việc này đều gây căng thẳng trong mối quan hệ giữa phụ huynh và nhà trường.

Thứ ba là năng lực quản lý tài chính còn hạn chế, khi phần lớn hiệu trưởng không được đào tạo chuyên sâu, nhiều trường thiếu kế toán có chuyên môn, dẫn đến việc lập dự toán, hạch toán và quyết toán thiếu chặt chẽ, sổ sách không được cập nhật đầy đủ.

Thứ tư là thiếu giám sát, kiểm tra kịp thời, bởi công tác thanh tra, kiểm tra chưa thường xuyên, nội bộ lỏng lẻo, trong khi các khoản thu mới phát sinh lại không có hướng dẫn cụ thể, dễ dẫn tới sai phạm.

Cuối cùng là truyền thông, giải thích chưa hiệu quả, nhiều trường không làm rõ cơ sở pháp lý và mục đích của từng khoản thu, khiến phụ huynh hiểu nhầm và có cảm giác bị “ép buộc”.

“Thiếu minh bạch khiến phụ huynh thờ ơ, mất giám sát. Khi sự việc nảy sinh, không có sự đồng thuận, dễ dẫn đến bức xúc. Đây là vòng luẩn quẩn cần được phá vỡ”, ông Tuấn nhấn mạnh.

PGS.TS Lê Khánh Tuấn cho rằng, giải pháp quan trọng nhất là thực hiện nghiêm túc những gì đã được quy định. Ông đề xuất trước hết phải tăng cường công khai, minh bạch: các trường cần công bố rõ ràng danh mục, mức thu chi theo Thông tư 09/2024/TT-BGDĐT, đồng thời để phụ huynh và cơ quan quản lý cùng tham gia thảo luận, quyết định kế hoạch tài chính.

Tiếp đến là rà soát, kiểm soát chặt chẽ: mọi khoản thu chi phải có cơ sở pháp lý, đúng định mức và minh bạch qua sổ sách, kiên quyết loại bỏ những khoản ngoài quy định.

Bên cạnh đó, Nhà nước cần ưu tiên ngân sách cho giáo dục, bảo đảm nguồn lực tài chính cơ bản để hạn chế tình trạng các trường phải “chạy vạy” từ phụ huynh.

Công tác thanh tra, kiểm tra cũng cần được tăng cường, cả định kỳ lẫn đột xuất, với kết luận công khai và xử lý nghiêm sai phạm để tạo tính răn đe.

Cuối cùng, năng lực quản lý tài chính của hiệu trưởng và kế toán phải được nâng cao thông qua đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu nhằm tránh sai sót do thiếu hiểu biết.

Theo ông Tuấn, chỉ khi các giải pháp này được thực hiện đồng bộ, “điểm nóng” thu chi đầu năm học mới có thể hạ nhiệt, trả lại môi trường giáo dục lành mạnh, minh bạch và nhận được sự đồng thuận từ phụ huynh.

Chính sách miễn học phí chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi kèm với niềm tin của phụ huynh vào nhà trường. Muốn vậy, không thể chỉ trông chờ vào sự đồng thuận mà cần có cơ chế minh bạch, giám sát cụ thể.

Chị Mai Thu bộc bạch: “Tôi sẵn sàng đóng góp nếu thấy rõ khoản tiền đó được dùng cho con mình. Nhưng khi mọi thứ không minh bạch, phụ huynh rất dễ nghĩ rằng bị tận thu. Đó mới là điều đáng lo ngại”.

Năm học đầu tiên miễn học phí mở ra cơ hội mới, nhưng cũng đặt ra thách thức cho ngành giáo dục trong việc xử lý triệt để tình trạng thu chi nhập nhằng. Bởi lẽ, để giáo dục trở thành môi trường lành mạnh, công bằng và nhân văn, minh bạch phải là nguyên tắc hàng đầu.