Từ Việt Nam, Philippines đến Ấn Độ, hiện tượng El Niño ngày càng mạnh đang kéo dài tình trạng khô hạn tại các vùng sản xuất lúa trọng điểm. Tại Ấn Độ - nước sản xuất và xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới - lượng mưa gió mùa kể từ tháng 6 thấp hơn khoảng 1/6 so với mức trung bình, ảnh hưởng đến tiến độ gieo trồng.
Trong khi đó, giá nhiên liệu và phân bón vẫn ở mức cao sau những biến động địa chính trị tại Trung Đông, khiến chi phí sản xuất tăng mạnh. Nhiều nông dân cho biết họ không đủ khả năng đầu tư thêm cho hệ thống tưới tiêu hoặc bón phân để bảo vệ cây trồng trong giai đoạn sinh trưởng quan trọng.
Theo Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI), sự kết hợp giữa lượng mưa thấp, chi phí bơm nước ngầm gia tăng và việc cắt giảm sử dụng phân bón là rủi ro lớn nhất đối với vụ lúa năm nay. "Từng yếu tố riêng lẻ có thể kiểm soát được, nhưng cộng hưởng lại sẽ đe dọa đáng kể đến sản lượng lúa", nhà khoa học Alisher Mirzabaev nhận định.
Những lo ngại về nguồn cung đã bắt đầu phản ánh lên thị trường. Giá gạo xuất khẩu của Thái Lan - mức tham chiếu tại châu Á - đã lên cao nhất trong 18 tháng, trong khi giá gạo giao dịch trên sàn Chicago tăng khoảng 40% từ đầu năm do lo ngại thiếu hụt nguồn cung.
Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) cũng vừa hạ dự báo lượng gạo tồn kho cuối vụ và cho rằng sản lượng toàn cầu niên vụ này có thể giảm lần đầu tiên sau 11 năm.
Tại Việt Nam, El Niño được dự báo có thể ảnh hưởng tới khoảng 350.000 ha lúa. Philippines và Malaysia cũng đã cảnh báo nguy cơ giảm sản lượng trong năm tới. Ở Indonesia, hạn hán kéo dài không chỉ đe dọa mùa màng mà còn có thể khiến nước này ghi nhận thâm hụt thương mại lần đầu sau 6 năm khi giá dầu và thực phẩm đồng loạt tăng.
Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), nguy cơ hạn hán hiện kéo dài từ Pakistan, Ấn Độ qua Đông Nam Á đến Indonesia và Philippines. Đối với hàng triệu nông hộ quy mô nhỏ, mỗi cú sốc khí hậu đều đồng nghĩa với nguy cơ mất mùa, giảm thu nhập và gia tăng rủi ro mất an ninh lương thực.
Các chuyên gia cho rằng, nếu El Niño tiếp tục mạnh lên trong những tháng tới, giá gạo nhiều khả năng sẽ duy trì ở mức cao trong 12-18 tháng tới, buộc các quốc gia phải đẩy nhanh việc phát triển giống lúa chịu hạn và các kỹ thuật canh tác tiết kiệm nước nhằm giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu.
