Theo nghiên cứu mới nhất từ Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), nếu xung đột tại khu vực Trung Đông kéo dài hơn một năm có thể khiến tăng trưởng kinh tế của khu vực châu Á và Thái Bình Dương đang phát triển giảm tới 1,3 điểm phần trăm trong giai đoạn 2026–2027 và làm tăng lạm phát thêm 3,2 điểm phần trăm.
Các tác động tiêu cực chủ yếu lan tỏa thông qua việc giá năng lượng tăng cao, gián đoạn chuỗi cung ứng và thương mại, cùng với việc điều kiện tài chính toàn cầu bị thắt chặt. Ngoài ra, những lĩnh vực như du lịch và kiều hối cũng có nguy cơ chịu ảnh hưởng đáng kể.
Báo cáo của ADB đưa ra ba kịch bản rủi ro, trong đó mức độ tác động phụ thuộc lớn vào thời gian kéo dài của gián đoạn năng lượng.
Với kịch bản thứ nhất, nếu xung đột chỉ kéo dài đến hết tháng 6/2026, giá dầu có thể tăng lên khoảng 105 USD/thùng trước khi hạ nhiệt, khiến GDP khu vực giảm 0,3 điểm phần trăm và lạm phát tăng 0,6 điểm phần trăm.
Ở kịch bản thứ hai, khi gián đoạn kéo dài đến cuối tháng 9/2026, giá dầu có thể vọt lên 130 USD/thùng trong quý II và duy trì ở mức cao trong quý III, trước khi giảm dần. Khi đó, tăng trưởng GDP dự kiến giảm 0,7 điểm phần trăm, còn lạm phát tăng thêm 1,2 điểm phần trăm.
Kịch bản nghiêm trọng nhất xảy ra khi gián đoạn kéo dài đến đầu năm 2027, đẩy giá dầu lên trên 155 USD/thùng trong quý II/2026 và duy trì ở mức cao trong thời gian dài. Trong trường hợp này, tăng trưởng kinh tế có thể giảm tới 1,3 điểm phần trăm, trong khi lạm phát tăng mạnh 3,2 điểm phần trăm.
ADB cũng lưu ý rằng các nền kinh tế Đông Nam Á và Thái Bình Dương sẽ chịu tác động tiêu cực lớn nhất về tăng trưởng, trong khi các nền kinh tế Nam Á có thể đối mặt với áp lực lạm phát cao hơn. Những kịch bản này phản ánh mức độ bất định lớn của tình hình địa chính trị và cần được theo dõi thận trọng.
Ông Albert Park, Chuyên gia Kinh tế trưởng của ADB nhận định: Gián đoạn năng lượng kéo dài có thể buộc các nền kinh tế phải đối mặt với sự đánh đổi khó khăn giữa tăng trưởng chậm lại và lạm phát gia tăng.
Trong bối cảnh đó, các Chính phủ cần tập trung ổn định thị trường, bảo vệ nhóm dễ tổn thương và nâng cao khả năng chống chịu trong dài hạn.
Báo cáo cũng đưa ra một số khuyến nghị chính sách quan trọng. Trước hết, các quốc gia nên ưu tiên ổn định thị trường thay vì can thiệp quá mức để kìm hãm tín hiệu giá, bởi việc phản ánh đúng giá năng lượng sẽ khuyến khích tiết kiệm và thúc đẩy chuyển đổi sang các nguồn năng lượng thay thế.
Bên cạnh đó, hỗ trợ tài khóa cần được thiết kế có mục tiêu và giới hạn thời gian, tập trung vào các nhóm dễ bị tổn thương và những ngành chịu tác động lớn, nhằm giảm thiểu tác động xã hội mà vẫn kiểm soát được chi phí ngân sách.
Các ngân hàng trung ương cần ưu tiên giữ ổn định thị trường, đồng thời theo dõi sát diễn biến lạm phát. Việc hỗ trợ thanh khoản nên được thực hiện có chọn lọc để đảm bảo thị trường vận hành thông suốt, tránh biến động quá mức.
Tuy nhiên, nếu thắt chặt chính sách quá mạnh có thể khiến tăng trưởng suy giảm và thị trường tài chính biến động mạnh hơn. Vì vậy, dù vẫn cần kiểm soát lạm phát, các ngân hàng trung ương nên điều hành linh hoạt và sử dụng truyền thông hiệu quả để giữ ổn định kỳ vọng của thị trường.
Ngoài ra, các Chính phủ cần kiểm soát nhu cầu năng lượng khi có thể. Các biện pháp thực tiễn bao gồm quy định bắt buộc về mức nhiệt độ nhằm hạn chế sử dụng điều hòa, cắt giảm chiếu sáng không thiết yếu, triển khai các chiến dịch tiết kiệm điện trong giờ cao điểm, cũng như khuyến khích làm việc từ xa hoặc bố trí lịch làm việc linh hoạt.
“Việc khuyến khích sử dụng phương tiện công cộng và tổ chức ngày không sử dụng xe cá nhân tại khu vực đô thị trong các dịp nghỉ lễ cũng có thể góp phần giảm tiêu thụ nhiên liệu giao thông”, ADB khuyến cao.
