Metro tốc độ cao và bài toán phát triển bền vững đô thị Cần Giờ
Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và áp lực ngày càng lớn lên môi trường sống, giao thông xanh đang trở thành “chìa khóa chiến lược” định hình tương lai phát triển của các đô thị hiện đại.
Không chỉ là câu chuyện giảm ùn tắc hay rút ngắn thời gian di chuyển, giao thông xanh, đặc biệt là các hệ thống vận tải công cộng tốc độ cao, ít phát thải đang được nhìn nhận như nền tảng để tái cấu trúc không gian đô thị, bảo vệ các hệ sinh thái nhạy cảm và nâng cao chất lượng sống của cộng đồng.
Với các đô thị đặc thù như TP HCM nói chung và khu vực Cần Giờ nói riêng, lựa chọn mô hình giao thông phù hợp không đơn thuần là quyết định hạ tầng, mà là quyết định con đường phát triển bền vững trong dài hạn.
Tại Tọa đàm “Giao thông xanh tốc độ cao và giá trị cộng đồng của đô thị biển Cần Giờ” được tổ chức vào ngày 27/12, PGS.TS.KTS Trần Minh Tùng, nhóm chuyên môn kiến trúc dân dụng, Khoa Kiến trúc và Quy hoạch, Đại học Xây dựng Hà Nội cho rằng: Sự “mở rộng” biên độ xã hội, tức là “đô thị hóa” sang các vùng ngoại thành phải đi đôi với việc bảo vệ các giá trị cốt lõi của thiên nhiên.
Trên cơ sở đó, việc phát triển hạ tầng dựa trên hệ thống metro tốc độ cao giúp hạn chế sự phát triển của giao thông cá nhân, từ đó bảo vệ tối đa các vùng đệm sinh thái của Cần Giờ.
Tốc độ cao của hệ thống metro cho phép thành phố thực hiện chiến lược phát triển kiểu “nhảy cóc”, tức là kết nối trực tiếp hai điểm nút mà không cần phát triển dàn trải dọc theo tuyến đường, từ đó bảo vệ được sự nguyên vẹn của rừng ngập mặn Cần Giờ - “lá phổi” của thành phố.
“Giao thông điện như metro là một trong những giải pháp bền vững để giảm thiểu lượng phát thải carbon”, ông nhấn mạnh.
Khi cư dân chuyển dịch thói quen từ phương tiện cá nhân sang metro, người dân không chỉ rút ngắn thời gian mà còn rút ngắn quãng đường phát thải, hướng tới mục tiêu Net Zero của TP HCM nói riêng và của Việt Nam nói chung.
PGS.TS.KTS Trần Minh Tùng, cho rằng, kết nối hệ thống metro tốc độ cao là tác nhân quan trọng để tái cấu trúc hệ sinh thái “sống - làm việc - nghỉ dưỡng” tại TP HCM.
Chuyên gia nhấn mạnh, khi thời gian di chuyển giữa hai điểm cách nhau 54 km được rút ngắn xuống dưới 20 phút, cấu trúc không gian của TP HCM sẽ chuyển dịch từ mô hình tập trung đơn cực sang mô hình phi tập trung đa cực.
Tốc độ này cho phép người dân thực hiện hành trình đi lại hàng ngày với sự thoải mái về tâm lý và tối ưu hóa chi phí cơ hội. Ngưỡng thời gian 30 phút được xem là “giới hạn vàng” để một cá nhân quyết định nơi cư trú mà không làm ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc tại trung tâm.
“Do đó, tuyến metro này không chỉ là phương tiện vận tải, mà là một công cụ vật lý để tái định nghĩa lại biên giới đô thị”, ông nói.
Đồng tình với quan điểm này, PGS.TS Nguyễn Hồng Thái, Phó Chủ tịch Hội Kinh tế Vận tải Đường sắt Việt Nam, Trưởng khoa Vận tải - Kinh tế, Trường Đại học Giao thông Vận tải cho rằng: Khi phát triển đô thị Cần Giờ, giao thông xanh không chỉ giải quyết ô nhiễm, ách tắc, mà còn thay đổi thói quen của người dân, giúp người dân sử dụng nhiều hơn giao thông công cộng.
Theo ông, trong quá khứ, do hệ thống vận tải hành khách công cộng chưa phát triển, người dân buộc phải phụ thuộc hoàn toàn vào phương tiện cá nhân. Sự bùng nổ quá mức của các loại hình phương tiện này đã dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng như ùn tắc giao thông và gia tăng tai nạn.
Để giải quyết triệt để tình trạng trên, nút thắt cốt lõi cần tháo gỡ chính là những vướng mắc trong việc phát triển giao thông công cộng. Nếu triển khai thành công, chúng ta không chỉ giải quyết được bài toán giao thông mà còn cải thiện trực tiếp chất lượng cuộc sống, từ việc ăn uống, sinh hoạt đến môi trường hít thở của cộng đồng.
“Đây là trách nhiệm chung, đòi hỏi sự chung tay quyết liệt của cả Nhà nước, doanh nghiệp và toàn xã hội”, PGS.TS Nguyễn Hồng Thái nói.
Cuộc dịch chuyển dịch dòng vốn và hình thành thị trường bất động sản bền vững
Cũng theo PGS.TS.KTS Trần Minh Tùng đánh giá, sự rút ngắn thời gian di chuyển giữa trung tâm TP HCM và Cần Giờ thông qua tuyến metro tốc độ cao Cần Giờ - Bến Thành sẽ tạo ra dịch chuyển dòng tiền từ các khu vực nội đô đã bão hòa sang các vùng mới có chất lượng sống cao hơn.
Cụ thể, ông phân tích, dưới góc độ khoa học quản lý đô thị, metro tốc độ cao tạo ra một sức hút ly tâm đối với dòng vốn đầu tư bất động sản và dịch vụ. Thay vì tập trung vào các dự án mang tính đầu cơ ngắn hạn, sự kết nối siêu tốc thúc đẩy các mô hình đầu tư bền vững gắn liền với giá trị thực của việc cư trú.
Các nhà đầu tư sẽ tập trung vào các đô thị sinh thái để đón đầu xu hướng dịch chuyển dân cư. Điều này giúp ngăn chặn tình trạng đô thị hóa theo kiểu “vết dầu loang” tự phát và thay thế bằng một quá trình đô thị hóa có định hướng dựa trên hạ tầng.
Trong khi đó, PGS.TS Nguyễn Hồng Thái nhìn nhận, giá trị bất động sản luôn gắn liền với lựa chọn nơi ở và nơi làm việc. Khi quyết định đầu tư hay sinh sống ở một khu vực mới, người dân luôn cân nhắc tác động đến công việc, sinh hoạt và gia đình. Nếu giao thông không thuận tiện, mỗi ngày phải mất một đến hai tiếng di chuyển thì rất khó thuyết phục người dân lựa chọn.
Trong khi đó, với giao thông xanh tốc độ cao, nếu thời gian di chuyển từ Cần Giờ đến TP HCM chỉ khoảng 13 phút, câu chuyện sẽ hoàn toàn khác. Cuộc sống ngoài nơi ở, thì còn cần môi trường học tập, làm việc, giao tiếp bạn bè, xã hội.
“Khi thời gian di chuyển được rút ngắn, các mối quan hệ sống, làm việc, gia đình được cân bằng tốt hơn. Chính điều này tạo ra một cách tiếp cận đầu tư mới là tận dụng hiệu quả hạ tầng sẵn có để hình thành các kết nối mới, đó là nền tảng cho giá trị dài hạn của bất động sản”, ông nói.
Tuy nhiên, việc đầu tư phát triển giao thông không chỉ đơn thuần là bài toán kinh tế mà còn là trách nhiệm của nhà đầu tư trong việc khai phá những vùng đất mới.
Thứ nhất, thay vì chỉ tận dụng những gì có sẵn - vốn thường đi kèm với chi phí đắt đỏ về thời gian và quỹ đất hạn hẹp, nhà đầu tư cần có tầm nhìn tạo ra các kết nối mới. Việc khai phá vùng đất mới giúp giải phóng nguồn lực và tạo ra khả năng tiếp cận cực lớn cho thị trường, thay đổi diện mạo của cả một khu vực.
Thứ hai, khi hạ tầng giao thông phát triển (ví dụ: đường sắt đô thị hoặc cầu kết nối), khoảng cách địa lý không còn là trở ngại lớn nhất. Nếu thời gian di chuyển từ Cần Giờ vào trung tâm TP HCM chỉ còn khoảng 13 phút, ranh giới giữa nội đô và ngoại vi sẽ bị xóa nhòa. Người mua nhà sẽ ưu tiên không gian sống thay vì vị trí địa lý thuần túy.
Thứ ba, quan điểm của tôi là lựa chọn khu đô thị lớn, không vướng áp lực hạ tầng sống. Lấy ví dụ đô thị nội đô Hà Nội, tình trạng “cách 3m là đập mặt vào tường” hay khó khăn trong việc tìm chỗ đỗ ô tô đang là bài toán đau đầu. Khi giao thông kết nối được thông suốt, các khu vực mới sẽ mang lại lợi thế vượt trội.
Tuy nhiên, để đạt được tiêu chuẩn xanh đúng nghĩa, chúng ta cần một giải pháp tổng thể. Hai đầu của các tuyến đường sắt phải là hệ thống xe buýt xanh, xe đạp và khuyến khích thói quen đi bộ.
“Hơn nữa, thay vì chỉ tạo ra giá trị tại một điểm (nhà ga), hạ tầng giao thông sẽ tạo ra giá trị dọc toàn tuyến. Mỗi nhà ga trong bán kính 10km không chỉ phục vụ cư dân tại điểm đó (như Cần Giờ) mà còn thúc đẩy kinh tế - xã hội cho toàn bộ cư dân dọc hai bên đường”, ông nhấn mạnh.
