Với chủ đề tham luận “Đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát của Quốc hội, góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn, khơi thông, phát huy hiệu quả các nguồn lực phát triển, thúc đẩy các mô hình tăng trưởng mới, hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế “2 con số” trong giai đoạn mới”, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phạm Thúy Chinh nhấn mạnh, mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai chữ số trong giai đoạn mới không chỉ đòi hỏi các quyết sách đúng đắn và sự điều hành quyết liệt từ Chính phủ, mà còn cần một cơ chế giám sát đủ mạnh. Cơ chế này bảo đảm các chủ trương của Đảng và nghị quyết của Quốc hội đi vào cuộc sống một cách thực chất.
Trong bối cảnh Quốc hội đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, ủy quyền và ban hành nhiều chính sách đặc thù, hoạt động giám sát cần có sự chuyển dịch căn bản. Phó Chủ nhiệm Phạm Thuý Chinh đặt vấn đề, trọng tâm chuyển từ giám sát việc chấp hành quy định thông thường sang đánh giá hiệu quả thực hiện với việc trả lời các câu hỏi: các chính sách đã mang lại kết quả cụ thể nào? Nguồn lực quốc gia đã được sử dụng hiệu quả hay chưa? Những “điểm nghẽn” nào đang cản trở đà tăng trưởng và cơ chế nào cần hoàn thiện để giải phóng nguồn lực?
Phó Chủ nhiệm Phạm Thuý Chinh cho rằng, giám sát không chỉ dừng lại ở việc phát hiện tồn tại, hạn chế mà phải tham gia hoàn thiện thể chế, tháo gỡ khó khăn và tạo động lực phát triển. Đây cũng là yêu cầu cốt lõi của nền quản trị quốc gia hiện đại - nơi hoạt động giám sát trở thành một khâu quan trọng của quá trình kiến tạo phát biểu. Quan điểm này hoàn toàn quán triệt chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Trung ương lần thứ 3 khóa XIV về việc đánh giá cán bộ bằng dữ liệu, sản phẩm và kết quả thực tế thông qua mức độ tháo gỡ điểm nghẽn và khơi thông nguồn lực.
Trước bối cảnh thực tế, tại Diễn đàn, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị giám sát tập trung vào 3 trọng tâm: giám sát các điểm nghẽn của tăng trưởng, giám sát các động lực tăng trưởng mới và đổi mới chính hoạt động giám sát.
Phó Chủ nhiệm Phạm Thuý Chinh cho rằng, yếu tố đầu tiên là giám sát các điểm nghẽn của tăng trưởng. Thực tế cho thấy nhiều hạn chế của nền kinh tế hiện nay nằm ở khâu tổ chức thực hiện và những bất cập từ sự chồng chéo của pháp luật, việc phân cấp, phân quyền chưa đi đôi với phân bổ nguồn lực và trách nhiệm giải trình. Vì vậy, từ góc độ của Ủy ban Kinh tế và Tài chính, hoạt động giám sát cần hướng vào việc hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng quản trị quốc gia, hiệu quả huy động, phân bổ và sử dụng mọi nguồn lực phát triển, đặc biệt là ngân sách nhà nước, đầu tư công, đất đai, tài sản công. “Chỉ khi nguồn lực được khơi thông và sử dụng đúng nơi, đúng lúc thì mục tiêu của các chủ trương phát triển mới thực sự chuyển hóa thành tăng trưởng. Đối với các dự án quan trọng quốc gia, điều quan trọng không chỉ là giải ngân được bao nhiêu vốn mà là đồng vốn đó có tạo ra tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế hay không”, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phạm Thuý Chinh nhấn mạnh.
Đối với giám sát các động lực tăng trưởng mới, Uỷ ban Kinh tế và Tài chính nhận thấy, trong mô hình phát triển mới, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và khu vực kinh tế tư nhân đang trở thành những động lực quan trọng của tăng trưởng. Vì vậy, hoạt động giám sát cần tập trung đánh giá hiệu quả thực hiện các chủ trương chính sách về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, phát triển thị trường vốn, thị trường tài chính và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Đồng thời, từ thực tiễn cho thấy, giám sát việc triển khai các cơ chế đặc thù, các mô hình thí điểm và các chính sách nhằm thúc đẩy những ngành, lĩnh vực có giá trị gia tăng cao. Điều cốt lõi, giám sát không chỉ nhằm phòng ngừa rủi ro mà còn góp phần tạo lập môi trường thuận lợi để các động lực tăng trưởng mới phát triển.
Từ thực tiễn giám sát, Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, cần đổi mới chính hoạt động giám sát, đổi mới phương thức giám sát dựa trên dữ liệu và bằng chứng. Tăng cường ứng dụng chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và các công cụ phân tích hiện đại để nâng cao chất lượng đánh giá và dự báo chính sách. Đáng chú ý, cần thí điểm mô hình giám sát số, khai thác dữ liệu thời gian thực đối với một số chuyên đề giám sát của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Hiện nay, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đang triển khai ứng dụng trí tuệ nhân tạo để phục vụ “đoàn giám sát chuyên đề của Quốc hội về quản lý sử dụng tài sản công là trụ sở làm việc sau khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính”.
Cùng với đó, cần tăng cường sử dụng kết quả kiểm toán, thanh tra và kết luận kiến nghị của các cơ quan có chức năng kiểm soát quyền lực nhằm bảo đảm tính thống nhất, tránh chồng chéo và nâng cao hiệu quả giám sát. Tiếp tục hoàn thiện cơ chế theo dõi, đôn đốc kiểm tra về thực hiện các kiến nghị sau giám sát, bảo đảm các kết luận, kiến nghị, nghị quyết giám sát cần được thực hiện nghiêm túc, tạo chuyển biến thực chất trong công tác quản lý, điều hành và hoàn thiện chính sách pháp luật. Theo Phó Chủ nhiệm Phạm Thuý Chinh, đây chính là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động giám sát, đồng thời khẳng định vai trò của Quốc hội trong tháo gỡ khó khăn, khơi thông nguồn lực và thúc đẩy phát triển.
