80 năm dựng xây nền tri thức, giáo dục Việt Nam đi ra từ kháng chiến, bước vào kỷ nguyên đổi mới toàn diện

Trong từng giai đoạn lịch sử, giáo dục luôn gắn bó mật thiết với vận mệnh dân tộc, vừa là động lực, vừa là mục tiêu của sự nghiệp cách mạng.

Từ những lớp Bình dân học vụ ban đầu đến công cuộc chuyển đổi số hiện nay, giáo dục Việt Nam đã không ngừng đổi mới, đặt nền móng vững chắc cho công cuộc kiến thiết và hội nhập quốc tế.

1.jpg
Chủ tịch Hồ Chí Minh và các thành viên Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Bộ trưởng Bộ Quốc gia Giáo dục Vũ Đình Hoè đứng hàng đầu thứ 2 từ trái sang.

Nhân dịp kỉ niệm 80 năm thành lập Bộ Quốc gia Giáo dục, nay là Bộ Giáo dục và Đào tạo (28/8/1945 – 28/8/2025), Báo Nhà báo và Công luận trích lược một số nội dung về giáo dục kể từ ngày thành lập nước qua từng giai đoạn để thấy rõ nền giáo dục đã bền bỉ kiến tạo con người, dựng xây đất nước, tạo nên những kì tích trong thời đại Hồ Chí Minh.

1945 – 1954: Khởi đầu trong kháng chiến

Ngay sau khi giành độc lập, đất nước đối diện muôn vàn khó khăn: thù trong giặc ngoài, kinh tế kiệt quệ, hơn 90% dân số mù chữ. Chính phủ xác định “diệt giặc dốt” là nhiệm vụ cấp bách, phong trào Bình dân học vụ đã huy động toàn dân, xóa mù cho hàng triệu người.

2.jpg
Bác Hồ quan sát một cháu thiếu nhi tập đánh vần khi đến thăm lớp học vỡ lòng Đình Thạch Khối ở phố Hàng Than, Hà Nội (31/12/1958)

Nền giáo dục mới ra đời dựa trên ba nguyên tắc: dân tộc hóa, khoa học hóa, đại chúng hóa. Năm 1950, cuộc Cải cách giáo dục lần thứ nhất được triển khai, xây dựng hệ thống phổ thông 9 năm, thống nhất chương trình và sách giáo khoa, gắn học tập với kháng chiến.

Trong vùng tạm chiếm, chính quyền thực dân tìm cách nô dịch thanh niên, nhưng phong trào học sinh – sinh viên yêu nước vẫn sục sôi. Giáo dục đã thực sự trở thành một mặt trận kháng chiến, đào tạo thế hệ “công dân kháng chiến”, góp phần vào thắng lợi Điện Biên Phủ năm 1954.

1954 – 1975: Hai miền, hai nền giáo dục

Đất nước chia cắt, miền Bắc xây dựng chủ nghĩa xã hội, miền Nam nằm dưới chế độ Việt Nam Cộng hòa.

Tại miền Bắc, cuộc Cải cách giáo dục 1956 hình thành hệ thống phổ thông 10 năm, chú trọng đào tạo toàn diện. Phong trào “Hai tốt” được phát động, các trường đại học phát triển nhanh, nhiều sinh viên được gửi đi học tại Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa. Trong kháng chiến chống Mỹ, trường lớp sơ tán nhưng giáo dục vẫn duy trì, đảm bảo “học không gián đoạn”.

3.jpg
Bộ trưởng Bộ Giáo dục Nguyễn Thị Bình trò chuyện cùng các giáo viên và học sinh Trường Lê Ngọc Hân, Hà Nội (ngày 15/9/1976)

Ở miền Nam, tồn tại song song giáo dục dưới chế độ cũ và hệ thống trường lớp cách mạng trong vùng giải phóng. Từ những lớp học bí mật ban đầu, mạng lưới trường học cách mạng phát triển mạnh, in ấn sách giáo khoa, đào tạo cán bộ, nuôi dưỡng tinh thần kháng chiến.

Đến năm 1958, miền Bắc cơ bản hoàn thành xóa mù chữ. Đây là bước ngoặt lớn, nâng cao dân trí và chuẩn bị nguồn nhân lực cho thống nhất đất nước.

1975 – 1986: Thống nhất và cải cách lần thứ ba

Sau ngày đất nước thống nhất, ngành Giáo dục đối diện khối lượng công việc khổng lồ: tiếp quản trường lớp miền Nam, cải tạo hệ thống cũ, mở rộng mạng lưới và phát động chiến dịch xóa mù chữ trên diện rộng.

Năm 1979, Nghị quyết 14-NQ/TW khởi động cuộc Cải cách giáo dục lần thứ ba. Điểm nhấn là việc thống nhất hệ thống phổ thông 12 năm, biên soạn bộ chương trình và sách giáo khoa chung, đề cao nguyên lý “học đi đôi với hành”.

4.jpg
Thủ tướng Phạm Văn Đồng tại lễ tuyên dương và phát thưởng cho học sinh giỏi Thủ đô năm học 1981-1982 (ngày 01/6/1982)

Tuy nhiên, bối cảnh khủng hoảng kinh tế – xã hội khiến giáo dục gặp vô vàn khó khăn: ngân sách hạn hẹp, trường lớp tạm bợ, lương giáo viên không đủ sống. Dù vậy, ngành vẫn đạt thành tựu quan trọng: thống nhất hệ thống giáo dục quốc dân trên cả nước, giữ vững quy mô trường lớp và tiếp tục nâng cao dân trí.

1986 – 2000: Đổi mới và xã hội hóa

Công cuộc đổi mới toàn diện do Đảng khởi xướng năm 1986 cũng mở ra bước ngoặt cho giáo dục. Đường lối mới coi “giáo dục là quốc sách hàng đầu”, khuyến khích xã hội hóa, đa dạng hóa loại hình trường lớp.

Đầu thập niên 1990, giáo dục từng bước thoát khỏi khủng hoảng, triển khai phổ cập tiểu học và xây dựng các đại học quốc gia, đại học vùng. Luật Phổ cập giáo dục tiểu học (1991) và Luật Giáo dục (1998) tạo khung pháp lý cho toàn hệ thống.

Đến năm 2000, Việt Nam hoàn thành phổ cập tiểu học và xóa mù chữ, đồng thời chuyển sang phổ cập trung học cơ sở. Cơ sở vật chất được cải thiện nhờ các chương trình mục tiêu quốc gia, mạng lưới trường tư thục, dân lập phát triển mạnh, góp phần huy động nguồn lực xã hội.

2000 – 2025: Hội nhập và đổi mới căn bản, toàn diện

Bước vào thế kỷ XXI, giáo dục Việt Nam đứng trước yêu cầu mới: hội nhập quốc tế và thích ứng với kỷ nguyên số.

Đầu những năm 2000, trọng tâm là mở rộng quy mô, từng bước nâng cao chất lượng. Đặc biệt, Nghị quyết 29-NQ/TW (2013) xác định đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, chuyển từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực và phẩm chất người học.

Luật Giáo dục 2019 cùng nhiều chính sách mới khẳng định giáo dục là nền tảng cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Từ 2020, đại dịch Covid-19 đã buộc ngành chuyển nhanh sang dạy – học trực tuyến, mở ra cơ hội lớn cho chuyển đổi số.

_w1a1889-ac042875a205d0b38b70716dbe6a693e.jpg
Ngành Giáo dục tiếp tục kiên định mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài; đẩy mạnh đổi mới sáng tạo.

Giai đoạn này cũng ghi dấu nhiều thành tựu: tỷ lệ phổ cập mầm non 5 tuổi, tiểu học và THCS được duy trì; hệ thống đại học, cao đẳng hội nhập quốc tế sâu rộng; giáo dục STEM, trí tuệ nhân tạo và công nghệ số ngày càng lan tỏa.

Trải qua gần 80 năm, giáo dục Việt Nam đã đi một chặng đường dài: từ nhiệm vụ cấp bách “diệt giặc dốt” đến mục tiêu xây dựng một nền giáo dục hiện đại, nhân văn, công bằng, hội nhập và sáng tạo.

Mỗi giai đoạn đều để lại những dấu ấn riêng từ phong trào Bình dân học vụ, cải cách giáo dục, phổ cập tiểu học, đến đổi mới căn bản, toàn diện. Những thành tựu này không chỉ góp phần quyết định vào thắng lợi của dân tộc trong từng giai đoạn, mà còn mở đường cho một nền giáo dục tương lai nơi tri thức, công nghệ và con người Việt Nam cùng hội nhập, phát triển bền vững.

Xem thêm

TPHCM: Hơn 40.000 sản phẩm giả nhãn hiệu, gần 100kg thịt heo không rõ nguồn gốc bị xử lý

TPHCM: Hơn 40.000 sản phẩm giả nhãn hiệu, gần 100kg thịt heo không rõ nguồn gốc bị xử lý

(CLO) Thực hiện đợt cao điểm chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và bảo đảm an toàn thực phẩm, lực lượng Quản lý thị trường TPHCM đã phát hiện, xử lý nhiều vụ vi phạm, trong đó có hơn 40.000 sản phẩm giả mạo nhãn hiệu và hơn 83kg thịt heo đông lạnh không rõ nguồn gốc.

Nghệ An: Căng dây, vượt lũ đưa người dân đi cấp cứu trong đêm

Nghệ An: Căng dây, vượt lũ đưa người dân đi cấp cứu trong đêm

(CLO) Người phụ nữ được chẩn đoán bị viêm ruột thừa cấp, chỉ định chuyển tuyến để điều trị. Tuy nhiên, do mưa lớn kéo dài, nhiều tuyến đường đã bị ngập nên gần 60 cán bộ, chiến sĩ và người dân địa phương xã biên giới Tam Thái (Nghệ An) phải căng dây qua 3 cầu tràn nước chảy cuồn cuộn để đưa người dân đi cấp cứu.

Đi tìm nguyên nhân thiếu sách giáo khoa sau khai giảng

Đi tìm nguyên nhân thiếu sách giáo khoa sau khai giảng

Hơn 3,9 triệu cuốn sách giáo khoa (SGK) được các địa phương báo cáo còn thiếu sau khai giảng đang đặt ra nhiều câu hỏi về cách xác định nhu cầu và trách nhiệm cung ứng. Một nguyên nhân cần được nhìn thẳng là nhiều địa phương công bố miễn phí hoặc cho học sinh mượn sách ngay trong năm học 2026-2027 dù chưa thực hiện đúng trình tự tại khoản 3 Điều 33 Nghị định số 271/2026/NĐ-CP: kế hoạch dự báo nhu cầu phải được phê duyệt trước ngày 30/10 năm trước để làm căn cứ lập dự toán và sách phải nhập kho thư viện chậm nhất ngày 15/6. Khi kế hoạch được đưa ra quá muộn, việc mua sắm, in và giao sách trước khai giảng trở nên bất khả thi; nhà trường, doanh nghiệp phát hành và phụ huynh nhận những tín hiệu không thống nhất, dẫn đến thừa, thiếu cục bộ.

Đà Nẵng: Ùn tắc giao thông thường xuyên tại nút giao gần Trung tâm thương mại Aeon Mall

Đà Nẵng: Ùn tắc giao thông thường xuyên tại nút giao gần Trung tâm thương mại Aeon Mall

(CLO) Sau phản ánh của người dân về tình trạng ùn tắc thường xuyên tại nút giao gần Trung tâm thương mại Aeon Mall (phường Thanh Khê), Phòng Cảnh sát giao thông Công an TP Đà Nẵng cho biết đã chỉ đạo lực lượng tăng cường điều tiết, đồng thời phối hợp các đơn vị liên quan khảo sát, đề xuất phương án tổ chức giao thông tại khu vực.

“Tiết kiệm năng lượng trong công nghiệp: Từ chính sách đến hành động thực tiễn”

Tiết kiệm năng lượng trong công nghiệp: Từ chính sách đến hành động thực tiễn

(CLO) Ngày 16/9, tại thành phố Hải Phòng, Bộ Công Thương tổ chức Hội thảo “Tiết kiệm năng lượng trong công nghiệp: Từ chính sách đến hành động thực tiễn”. Hội thảo là một trong những hoạt động của Cộng đồng Hiệu quả năng lượng Việt Nam, thuộc Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019 – 2030 (VNEEP3).

Sau khan hiếm sách giáo khoa, Bộ GD&ĐT tính điều chỉnh theo hướng giảm hàn lâm, tăng thực hành

Sau khan hiếm sách giáo khoa, Bộ GD&ĐT tính điều chỉnh theo hướng giảm hàn lâm, tăng thực hành

(CLO) Chương trình giáo dục phổ thông và sách giáo khoa sẽ được rà soát, điều chỉnh theo hướng giảm tính hàn lâm, tăng thực hành, trải nghiệm, giáo dục toàn diện và cập nhật những yêu cầu mới. Động thái này được đưa ra trong bối cảnh năm học 2026-2027 xảy ra tình trạng thiếu sách giáo khoa cục bộ tại nhiều địa phương.

Thiết bị y tế bị nâng giá, người bệnh có phải trả thêm tiền?

Thiết bị y tế bị nâng giá, người bệnh có phải trả thêm tiền?

(CLO) Khi một bệnh viện mua thiết bị y tế với giá cao hơn giá trị thực do sai phạm, khoản tiền chênh lệch trước hết có thể trở thành thiệt hại của nguồn vốn đã bỏ ra. Tuy nhiên, theo luật sư Nguyễn Văn Duy, tác động đến viện phí, quỹ bảo hiểm y tế (BHYT) và túi tiền người bệnh còn phụ thuộc vào nguồn vốn mua sắm và cơ chế tính giá của từng loại dịch vụ.

Tuổi 35 trở thành mốc khuyến nghị sinh đủ 2 con

Tuổi 35 trở thành mốc khuyến nghị sinh đủ 2 con

(CLO) Mốc 35 tuổi không phải “hạn cuối” để phụ nữ sinh con, càng không phải quy định buộc mỗi gia đình phải sinh hai con trước độ tuổi này. Theo chuyên gia, đây là thông điệp vận động nhằm giúp các cặp vợ chồng chủ động kế hoạch sinh sản trong bối cảnh mức sinh thấp và tuổi kết hôn, sinh con có xu hướng muộn hơn.

Cỡ chữ bài viết: