Tại Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 năm 2026 tại Hạ Long ngày 25/9, lãnh đạo nhiều cơ quan báo chí cho rằng điều quan trọng không chỉ là nhận diện xu hướng mà phải tìm được cách đưa những cơ hội đó vào hoạt động cụ thể của từng tòa soạn.
Từ không gian số đến không gian phát triển mới
Theo ông Nguyễn Thế Lãm, Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh, Chủ tịch Hội Nhà báo TP Quảng Ninh, báo chí địa phương đang có thêm dư địa phát triển nhờ những thay đổi về chính sách, tổ chức bộ máy và sự phát triển của các nền tảng số.
Tại Quảng Ninh, Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh đang phối hợp với Đài Truyền hình Việt Nam phát triển nội dung trên VTVgo, đồng thời nâng cấp báo điện tử, sản xuất video ngắn và phát triển podcast. Việc tận dụng những nền tảng có lượng công chúng lớn giúp báo chí địa phương mở rộng khả năng đưa thông tin về địa phương đến công chúng ngoài phạm vi truyền thống.
Từ thực tế này, không gian phát triển của một cơ quan báo chí không còn giới hạn ở website, báo in, phát thanh hay truyền hình. Mỗi nền tảng có thể trở thành một điểm tiếp cận công chúng, trong khi dữ liệu từ quá trình vận hành các nền tảng lại trở thành nguồn lực để tòa soạn hiểu rõ hơn nhu cầu của độc giả.
Ông Nguyễn Thế Lãm cho biết dù bộ máy được tinh gọn, khối lượng công việc của đơn vị trong năm 2026 dự kiến tăng khoảng 15-20% so với năm trước. Điều này cho thấy mở rộng không gian phát triển không nhất thiết đồng nghĩa với mở rộng nhân sự. Ngược lại, yêu cầu đặt ra là phải tổ chức lại quy trình, tối ưu nguồn lực và để một nhân sự có thể đảm nhiệm nhiều công việc hơn nhờ công nghệ.
AI mở rộng năng lực của tòa soạn
Với Báo VnExpress, Tổng Biên tập Phạm Hiếu cho biết một trong những cơ hội rõ nhất hiện nay nằm ở việc đưa AI trực tiếp vào quy trình tác nghiệp.
Theo ông, AI có thể giúp phóng viên quét thông tin từ nhiều nền tảng, phát hiện những sự kiện đáng chú ý trong lĩnh vực phụ trách và đưa các thông tin đó vào hệ thống xuất bản. Thay vì phải liên tục truy cập từng nền tảng để tìm kiếm tin tức, phóng viên có thể nhận được những tín hiệu về các vấn đề đang diễn ra và quyết định nội dung nào cần tiếp tục khai thác.
AI cũng có thể hỗ trợ phóng viên xây dựng bộ câu hỏi và xác định các lát cắt cần triển khai đối với một chủ đề, dựa trên nhu cầu của độc giả.
Đây là sự thay đổi quan trọng trong cách nhìn về AI. Công nghệ không chỉ được sử dụng để tạo ra một sản phẩm cuối cùng mà có thể tham gia từ khâu phát hiện đề tài, nghiên cứu, xây dựng góc tiếp cận đến sản xuất và phân phối.
Một ví dụ rõ rệt là video. Theo ông Phạm Hiếu, trước đây việc chuyển một video thô thành sản phẩm hoàn chỉnh có thể mất vài giờ, nhưng với AI, một số định dạng hiện có thể được xử lý trong khoảng 2-3 phút.
Khi thời gian sản xuất giảm xuống, tòa soạn có thể tăng đáng kể sản lượng nội dung mà không phải tăng nhân sự tương ứng. Đây chính là một dạng không gian phát triển mới mà công nghệ mở ra.
Nhưng cùng lúc, VnExpress đang đối mặt với câu hỏi khác là làm thế nào để tạo nguồn thu đủ bền vững cho hoạt động sản xuất video. Video ngắn có thể được sản xuất với sản lượng lớn hơn, trong khi video dài đòi hỏi chi phí cao hơn. Doanh thu từ quảng cáo hiện được sử dụng để bù đắp một phần chi phí, nhưng mô hình kinh tế cho video vẫn cần tiếp tục được tìm kiếm.
Như vậy, công nghệ có thể giải quyết một phần bài toán năng suất nhưng chưa tự động giải quyết bài toán doanh thu. Không gian phát triển mới vì thế phải đi cùng với những mô hình kinh tế mới.
Phát thanh tìm dư địa trong âm thanh số
Với Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV), cơ hội phát triển lại được nhìn từ thế mạnh truyền thống là âm thanh.
Phó Tổng Giám đốc VOV Phạm Mạnh Hùng cho biết VOV đang tập trung đưa các nội dung âm thanh lên nền tảng số, đồng thời phát triển những định dạng mới như podcast.
Theo ông, nền tảng cốt lõi của VOV vẫn là âm thanh. Vì vậy, thay vì chạy theo tất cả loại hình, đài tập trung phát triển thế mạnh riêng và tìm cách đưa thế mạnh đó vào môi trường số.
VOV cũng đang chuẩn bị ra mắt một kênh âm nhạc cổ điển phát sóng 24/24 giờ, dự kiến ra mắt trong năm 2026. Giai đoạn đầu, kênh sẽ được phát tại Quảng Ninh, Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và một số địa phương; giai đoạn tiếp theo sẽ mở rộng tới các tỉnh, thành, khu vực đông dân cư. VOV cũng đang thương thảo để mua bản quyền âm nhạc quốc tế, với mục tiêu đưa những tinh hoa âm nhạc thế giới đến gần hơn với công chúng Việt Nam.
Đáng chú ý, AI được xem là một phần trong mô hình vận hành những sản phẩm mới này. Với dữ liệu âm nhạc được xây dựng, AI có thể hỗ trợ biên tập, xây dựng khung chương trình, dẫn chương trình, điều phối và phát sóng. Những công việc có thể tự động hóa sẽ giảm áp lực cho nguồn nhân lực vốn có hạn.
Câu chuyện của VOV cho thấy chuyển đổi số không nhất thiết là từ bỏ thế mạnh cũ để chạy theo cái mới. Ngược lại, cơ hội có thể nằm ở việc lấy thế mạnh truyền thống làm nền tảng, sau đó dùng công nghệ để mở rộng cách sản xuất, phân phối và tiếp cận công chúng.
Không gian mới cần nền tảng chung và nguồn lực mới
Nếu các cơ quan báo chí lớn có khả năng đầu tư công nghệ, những tòa soạn nhỏ hơn lại đứng trước một bài toán khác.
Ông Phùng Công Sưởng, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, cho rằng phần lớn cơ quan báo chí có quy mô nhân sự và nguồn lực tài chính hạn chế khó tự xây dựng đội ngũ công nghệ hoặc đầu tư đồng bộ cho chuyển đổi số.
Báo Tiền Phong có độ tuổi nhân sự trung bình khoảng 41. Báo đã tổ chức đào tạo, kiểm tra kỹ năng số cho phóng viên và cán bộ quản lý, đồng thời dự kiến đưa yêu cầu này vào KPI. Nhưng theo ông, khó khăn không chỉ là học công nghệ mà là làm thế nào để ứng dụng công nghệ vào công việc trong khi công nghệ thay đổi rất nhanh.
Một nhân sự công nghệ có năng lực cũng có chi phí tuyển dụng cao, tạo thêm áp lực đối với các cơ quan báo chí đang phải tự chủ tài chính. Vì vậy, ông Phùng Công Sưởng đề xuất cần có những nền tảng dùng chung để các cơ quan báo chí nhỏ có thể tiếp cận công nghệ mà không phải tự đầu tư toàn bộ.
Nếu chuyển đổi số chỉ có thể diễn ra ở những cơ quan có nguồn lực lớn, khoảng cách giữa các tòa soạn sẽ ngày càng rộng. Những nền tảng dùng chung, giải pháp công nghệ phù hợp và cơ chế hỗ trợ có thể giúp mở rộng cơ hội tiếp cận công nghệ cho nhiều cơ quan báo chí hơn.
Để "người làm báo có thể sống được bằng nghề báo"
Một cơ hội khác được các diễn giả đặt ra là mở rộng mô hình kinh tế báo chí. Báo Tiền Phong hiện tổ chức khoảng 7 sự kiện quy mô quốc gia mỗi năm, bên cạnh nhiều sự kiện thường xuyên. Theo ông Phùng Công Sưởng, doanh thu từ tổ chức sự kiện hiện chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu nguồn thu của báo.
Đây là ví dụ cho thấy cơ quan báo chí đang phải mở rộng hoạt động ngoài những sản phẩm truyền thống để duy trì nguồn lực. Nhưng ông cũng nhấn mạnh tổ chức sự kiện hay những hoạt động khác về bản chất vẫn là giải pháp để bổ sung nguồn thu. Mong muốn lớn nhất của người làm báo vẫn là có thể sống được bằng nghề báo.
Cùng với nguồn thu, vấn đề bản quyền ngày càng trở nên cấp thiết. Theo ông Phùng Công Sưởng, các nền tảng mạng xã hội có thể sử dụng AI để nhanh chóng biên tập và phát hành lại nội dung do báo chí đầu tư sản xuất. Trong khi một tòa soạn có thể mất nhiều thời gian để tác nghiệp và hoàn thiện một video, nội dung đó có thể nhanh chóng xuất hiện trên nhiều nền tảng khác.
Điều này tạo ra nghịch lý mới. Công nghệ giúp báo chí sản xuất nhanh hơn nhưng đồng thời cũng giúp những bên khác sao chép và phân phối nội dung nhanh hơn. Vì vậy, bảo vệ bản quyền không chỉ là bảo vệ một sản phẩm mà còn là bảo vệ động lực đầu tư vào sản xuất nội dung.
Ông Phùng Công Sưởng đặt câu hỏi đáng chú ý từ thực tế của các tòa soạn là nếu chỉ nhìn thấy cơ hội mà không biến nó thành hoạt động cụ thể thì những cơ hội đó vẫn chưa giải quyết được vấn đề của báo chí.
Đây có lẽ cũng là điểm chung trong những chia sẻ tại diễn đàn. Không gian phát triển mới không phải một đích đến có sẵn. Mỗi tòa soạn phải tự xác định thế mạnh, lựa chọn công nghệ và mô hình phù hợp, đồng thời tìm cách biến nguồn lực hiện có thành năng lực mới.
