Thông tin được Bộ trưởng Bộ Nội vụ Phạm Thị Thanh Trà đưa ra tại Hội nghị về tình hình thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp; tiến độ triển khai các dự án giao thông trọng điểm; và Đề án phát triển bền vững một triệu ha lúa chuyên canh vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), do Ủy viên Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chủ trì.
Bộ trưởng Phạm Thị Thanh Trà cho biết, sau khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức vận hành từ ngày 1/7, các địa phương đã nghiêm túc thực hiện theo đúng tinh thần chỉ đạo của Bộ Chính trị, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ. Công tác tổ chức bộ máy hành chính, nhất là tại cấp tỉnh và cấp xã, diễn ra bài bản, linh hoạt, bảo đảm ổn định trong phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Ghi nhận sự chủ động của các địa phương trong xử lý chế độ chính sách với cán bộ nghỉ việc, thôi việc, Bộ trưởng đánh giá cao những sáng kiến cải cách hành chính tại TP.HCM, TP. Cần Thơ – nơi đã có cách làm sáng tạo, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động công vụ.
Tuy nhiên, bên cạnh kết quả bước đầu tích cực, Bộ trưởng cũng thẳng thắn chỉ ra một số tồn tại cần khắc phục. Trong đó, đáng chú ý là tình trạng lúng túng trong bố trí, sắp xếp đội ngũ cán bộ cấp xã tại một số địa phương. Dù đã có nơi chủ động điều chuyển cán bộ cấp phó sở, ngành về cơ sở làm Bí thư, Chủ tịch xã, nhưng vẫn còn địa phương để số lượng cấp phó dôi dư, gây mất cân đối tổ chức.
Bộ trưởng nhấn mạnh, việc sử dụng công cụ KPI sẽ là giải pháp căn cơ để đánh giá sát thực hiệu quả công việc, làm căn cứ kịp thời thay thế cán bộ không đáp ứng yêu cầu. “Không đáp ứng yêu cầu thì phải điều chỉnh, thay thế ngay để bảo đảm chất lượng đội ngũ cán bộ, nhất là ở cấp xã”, Bộ trưởng nói, đồng thời lưu ý cấp xã hiện đang đảm nhận hơn 500 thủ tục hành chính và nhiều nhiệm vụ phân cấp từ cấp huyện, cấp tỉnh – khối lượng công việc rất lớn đòi hỏi đội ngũ cán bộ đủ năng lực, trách nhiệm.
Một tồn tại khác được Bộ trưởng Phạm Thị Thanh Trà nêu là sự thiếu đồng bộ trong phân cấp, phân quyền giữa Trung ương và địa phương, cũng như trong nội bộ từng tỉnh. Có nơi vẫn thụ động trong tiếp nhận nhiệm vụ, chưa bám sát tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Bộ trưởng kêu gọi các địa phương mạnh dạn đề xuất nhận thêm quyền nếu có đủ năng lực thực thi.
Liên quan đến cải cách hành chính, Bộ trưởng đặc biệt nhấn mạnh điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là hạ tầng kỹ thuật – nguyên nhân gây chậm trễ trong triển khai các trung tâm phục vụ hành chính công tại một số địa phương. Việc thiếu kết nối đồng bộ giữa các cấp, đặc biệt cấp xã, khiến nhiều nơi bị nghẽn mạng, phải xử lý thủ công. Bộ Nội vụ đang đề xuất Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo rà soát toàn diện hệ thống hạ tầng, xây dựng trục liên thông từ Trung ương đến cấp xã nhằm khắc phục tình trạng này.
Về tổ chức bộ máy sau sáp nhập, Bộ trưởng lưu ý tình trạng lúng túng trong xác định vị trí việc làm, chức năng nhiệm vụ ở cấp xã. Dù đã ban hành “Cẩm nang chính quyền cấp xã” tích hợp các văn bản pháp luật, Bộ vẫn sẽ tiếp tục tổ chức tập huấn chuyên sâu để cán bộ nắm chắc, thi hành công vụ đúng quy định.
Chủ tịch UBND các cấp được yêu cầu sớm ban hành quy định cụ thể về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan chuyên môn trực thuộc. Bộ Nội vụ cũng đang phối hợp các bộ, ngành để hoàn thiện thông tư hướng dẫn làm cơ sở pháp lý cho bộ máy mới.
Đối với các đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã như y tế, giáo dục, Bộ trưởng đề nghị cần dứt khoát phân quyền triệt để, giao toàn bộ trách nhiệm tuyển dụng, bố trí, bổ nhiệm và quản lý viên chức cho cấp xã nếu đã được phân cấp theo luật. “Đã là đơn vị sự nghiệp cấp xã thì cấp xã có trách nhiệm xem xét, bố trí, tuyển dụng, bổ nhiệm, quản lý theo quy định”, Bộ trưởng nhấn mạnh.
Liên quan đến cán bộ không chuyên trách hoặc nghỉ hưu theo nguyện vọng, Bộ trưởng yêu cầu thực hiện nghiêm các quy định tại các Nghị định số 178, 167 và 154. Đồng thời, phải có cơ chế giữ chân, trọng dụng cán bộ có năng lực, phù hợp với bối cảnh mới sau sắp xếp đơn vị hành chính.
Bộ Nội vụ hiện cũng đang gấp rút hoàn thiện hệ thống các nghị định, thông tư về tổ chức bộ máy, vị trí việc làm và cơ cấu công chức. Giai đoạn từ nay đến 2026, việc bố trí biên chế sẽ dựa trên chức năng, nhiệm vụ, quy mô dân số và vị trí việc làm cụ thể tại từng địa phương.
