Ngày 30/10, thảo luận tại hội trường về dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội tập trung góp ý vào cơ chế để người dân đề xuất sáng kiến và quyền được phản hồi sau khi gửi ý kiến, kiến nghị.
Không để tỷ lệ đồng thuận trở thành rào cản với sáng kiến của người dân
Điểm c khoản 2 Điều 13 dự thảo Luật quy định công dân cư trú tại thôn, tổ dân phố có sáng kiến đề xuất về những nội dung thuộc thẩm quyền bàn và quyết định của cộng đồng dân cư, nếu được ít nhất 10% tổng số hộ gia đình đồng thuận thì gửi Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố để đưa ra cộng đồng bàn và quyết định.
Trường hợp chưa đạt tỷ lệ 10% nhưng sáng kiến có thể mang lại lợi ích cho cộng đồng và được Ban công tác Mặt trận tán thành, Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố vẫn có thể đưa ra để cộng đồng dân cư xem xét.
Đại biểu Hoàng Quốc Khánh (đoàn Lai Châu) cơ bản thống nhất với quy định này. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần đánh giá thêm tính phù hợp của tỷ lệ 10% đối với những địa bàn có quy mô dân cư khác nhau.
Theo đại biểu, một thôn, bản miền núi có 100 hộ chỉ cần 10 hộ đồng thuận, nhưng một tổ dân phố có 2.000 hộ sẽ phải vận động tới 200 hộ. Đây là yêu cầu không dễ thực hiện, trong khi tỷ lệ đồng thuận mới chỉ là điều kiện để sáng kiến được đưa ra bàn bạc, chưa phải quyết định cuối cùng của cộng đồng.
“Nếu đặt điều kiện quá cao ngay từ bước đề xuất thì những sáng kiến thiết thực, có lợi cho cộng đồng có thể không có cơ hội được xem xét”, đại biểu phân tích.
Từ đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu ngưỡng đồng thuận phù hợp với quy mô dân cư, có thể kết hợp tỷ lệ phần trăm với mức trần số hộ đồng thuận, vừa bảo đảm tính đại diện, vừa tạo thuận lợi cho người dân thực hiện quyền đề xuất.
Đại biểu cũng lưu ý dự thảo quy định ý kiến đồng thuận có giá trị trong 3 tháng nhưng chưa quy định thời hạn xem xét, xử lý sáng kiến. Vì vậy, cần bổ sung thời hạn xử lý cụ thể, làm rõ trách nhiệm phối hợp và thông báo kết quả cho người đề xuất. Nếu sáng kiến không đủ điều kiện đưa ra cộng đồng bàn bạc, người dân cũng cần được trả lời, nêu rõ lý do.
Đặc biệt, trường hợp người dân đã gửi đề xuất hợp lệ khi ý kiến đồng thuận còn giá trị thì không nên yêu cầu lấy lại ý kiến chỉ vì quá trình xử lý kéo dài, trừ khi nội dung sáng kiến có thay đổi cơ bản.
“Không nên để sự chậm trễ trong xử lý làm ảnh hưởng đến quyền đề xuất sáng kiến của người dân”, đại biểu Hoàng Quốc Khánh nhấn mạnh.
Người dân gửi kiến nghị phải được biết kết quả xử lý
Một nội dung khác được đại biểu quan tâm là bảo đảm quyền được phản hồi của người dân. Đại biểu Bùi Văn Dũng (đoàn Thanh Hóa), đánh giá dự thảo đã bổ sung quyền này, đồng thời mở rộng phương thức tham gia và gắn kết quả thực hiện dân chủ với trách nhiệm người đứng đầu.
Tuy nhiên, để quyền được phản hồi đi vào thực chất, đại biểu đề nghị bổ sung quy định: trường hợp chuyển ý kiến, kiến nghị đến cơ quan có thẩm quyền, cơ quan tiếp nhận phải thông báo cho người kiến nghị biết và theo dõi kết quả xử lý.
“Bà con gửi kiến nghị là mong công việc được giải quyết. Chúng ta cần tránh tình trạng cơ quan chuyển văn bản rồi coi như hoàn thành trách nhiệm, còn người dân vẫn phải đi hỏi, chờ đợi”, đại biểu Bùi Văn Dũng nêu rõ.
Đại biểu cũng đề nghị khi tổng hợp ý kiến của Nhân dân cần xem xét đầy đủ căn cứ pháp lý, thực tiễn của từng ý kiến, kể cả những ý kiến thiểu số, nhất là các cảnh báo về nguy cơ xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp.
Dẫn ví dụ trường hợp nhiều người đồng ý vị trí xây dựng công trình xử lý chất thải nhưng một số hộ cảnh báo nguy cơ ảnh hưởng nguồn nước, đại biểu nhấn mạnh cần kiểm tra, xem xét cảnh báo đó. “Một ý kiến đúng có thể giúp tránh thiệt hại cho cả cộng đồng”, đại biểu Bùi Văn Dũng nói.
