Trước những quan tâm của dư luận xung quanh Quyết định số 735/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc sắp xếp, tổ chức lại hệ thống Làng trẻ em SOS Việt Nam, Cục trưởng Cục Bảo trợ xã hội (Bộ Y tế) Tô Đức đã có những trao đổi cụ thể nhằm làm rõ lộ trình bàn giao, quyền lợi của trẻ em và trách nhiệm của các cơ quan liên quan.
Thống nhất đầu mối quản lý, không chấm dứt hoạt động nuôi dưỡng
+ Thưa ông, việc sắp xếp, bàn giao 8 Làng trẻ em SOS xuất phát từ yêu cầu thực tiễn nào và hướng tới mục tiêu gì?
- Ông Tô Đức: Hệ thống Làng trẻ em SOS Việt Nam được hình thành trên cơ sở Hiệp định hợp tác ký ngày 22/12/1987 giữa Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội với Tổ chức Làng Thiếu nhi quốc tế SOS. Suốt gần 40 năm qua, mô hình này đã trở thành mái ấm, nuôi dưỡng và giáo dục nhiều thế hệ trẻ em mồ côi, bị bỏ rơi và có hoàn cảnh đặc biệt.
Quá trình sắp xếp lần này đã được các bên trao đổi kỹ lưỡng. Từ tháng 9/2024, Làng trẻ em SOS quốc tế đề nghị bàn giao 8 trong tổng số 17 Làng về địa phương quản lý toàn diện. Sau khi tiếp nhận chức năng quản lý nhà nước về bảo trợ xã hội và trẻ em từ ngày 1/3/2025, Bộ Y tế đã phối hợp chặt chẽ với đối tác, các bộ, ngành và địa phương để xây dựng phương án tối ưu.
Ngày 24/4/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 735/QĐ-TTg phê duyệt phương án sắp xếp, tổ chức lại hệ thống Làng trẻ em SOS Việt Nam. Theo đó, 8 Làng tại Hà Nội, Hưng Yên, Phú Thọ, Nghệ An, Quảng Trị, Huế, Khánh Hòa và Gia Lai được bàn giao nguyên trạng về địa phương quản lý toàn diện; các cơ sở giáo dục cũng được bàn giao theo danh sách kèm theo quyết định.
Mục tiêu cốt lõi của việc này là thống nhất đầu mối quản lý, gắn trách nhiệm của chính quyền địa phương với việc bảo đảm nguồn lực và chất lượng chăm sóc. Mọi bước đi đều phải đặt quyền lợi của trẻ lên hàng đầu, giữ cho hoạt động nuôi dưỡng, học tập và sinh hoạt diễn ra ổn định.
+ Cụm từ “bàn giao nguyên trạng” cần được hiểu như thế nào? Việc thay đổi cơ quan chủ quản có đồng nghĩa với chấm dứt hoạt động của các Làng hay không, thưa ông?
- Ông Tô Đức: Bàn giao nguyên trạng có phạm vi rất cụ thể, bao gồm toàn bộ cơ sở vật chất, tài chính, tài sản, trang thiết bị và tất cả các thành phần đang có tại thời điểm bàn giao: từ trẻ em, thanh niên, học sinh, học viên cho đến các bà mẹ, bà dì, cán bộ, nhân viên, giáo viên và người lao động.
Việc chuyển giao về địa phương hoàn toàn không có nghĩa là chấm dứt hoạt động chăm sóc trẻ em. Các cơ sở này vẫn tiếp tục thực hiện sứ mệnh chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ trong mô hình tổ chức được cấp có thẩm quyền quyết định, phù hợp với quy định pháp luật và điều kiện thực tế tại địa phương.
Điều chúng tôi quan tâm nhất là sau khi sắp xếp, từng đứa trẻ được chăm sóc ra sao, việc học tập có được duy trì liên tục và các chế độ chính sách có được thực hiện đầy đủ hay không. Sự thay đổi về bộ máy tổ chức phải đi đôi với việc bảo đảm các điều kiện sống tốt nhất, đồng thời gìn giữ những giá trị nhân văn cốt lõi đã làm nên bản sắc của các Làng SOS.
Giữ vững “mái ấm” tâm lý cho trẻ trong giai đoạn chuyển tiếp
+ Với những đứa trẻ vốn đã gắn bó máu thịt với các bà mẹ, bà dì và nếp sinh hoạt quen thuộc, cần đặt ra những yêu cầu gì để tránh gây xáo trộn tâm lý cho các em trong giai đoạn chuyển tiếp?
- Ông Tô Đức: Đối với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, sự ổn định trong mối quan hệ gắn bó với người chăm sóc và môi trường sống mang ý nghĩa quyết định. Do đó, quá trình xây dựng và thực thi phương án bàn giao phải tính toán thấu đáo cả điều kiện vật chất lẫn nhu cầu tình cảm, tâm lý của từng em.
Phương án tiếp nhận bắt buộc phải làm rõ lộ trình duy trì việc chăm sóc hằng ngày, học tập, khám chữa bệnh và các chế độ liên quan; đặc biệt chú trọng đến đội ngũ đang trực tiếp nuôi dưỡng trẻ. Mọi vấn đề về nhân sự phải được giải quyết thấu tình đạt lý, đúng quy định, có sự trao đổi, giải thích cặn kẽ để các bà mẹ, bà dì và người lao động yên tâm công tác.
Bên cạnh đó, bản thân các em cũng cần được thông tin bằng cách thức phù hợp với lứa tuổi, được lắng nghe tâm tư và hỗ trợ tâm lý kịp thời. Nếu có bất kỳ sự điều chỉnh nào về nơi ở, người chăm sóc hay tổ chức sinh hoạt, cơ quan chức năng phải đánh giá kỹ lưỡng tác động và lấy lợi ích tốt nhất của trẻ làm thước đo.
+ Ông có thể cập nhật tiến độ sắp xếp hiện nay? Trách nhiệm bảo đảm kinh phí và xử lý vướng mắc sau bàn giao được phân định ra sao?
- Ông Tô Đức: Tính đến thời điểm công bố thông tin ngày 14/11/2026, 5 địa phương gồm: Khánh Hòa, Nghệ An, thành phố Huế, Quảng Trị và Gia Lai đã hoàn tất việc tổ chức, sắp xếp. Ba địa phương còn lại là Hà Nội, Phú Thọ và Hưng Yên đang khẩn trương hoàn thiện phương án, chủ yếu theo hướng sáp nhập vào cơ sở trợ giúp xã hội công lập hiện có hoặc thành lập mới cơ sở trợ giúp xã hội công lập để tiếp nhận Làng.
Về trách nhiệm, Bộ Y tế giữ vai trò chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành và địa phương để hướng dẫn, theo dõi, đôn đốc, kiểm tra và kịp thời tháo gỡ các khó khăn phát sinh. UBND các tỉnh, thành phố tiếp nhận sẽ chịu trách nhiệm quản lý toàn diện, tổ chức vận hành, bố trí nguồn lực và bảo đảm mọi điều kiện chăm sóc, giáo dục, bảo vệ trẻ em.
Các cơ sở thực hiện bàn giao có nghĩa vụ cung cấp đầy đủ hồ sơ, tài liệu, phối hợp xử lý dứt điểm các vấn đề tài chính, tài sản, nhân sự và duy trì hoạt động bình thường xuyên suốt giai đoạn chuyển tiếp. Kinh phí hoạt động phải được xác định rõ ràng ngay trong phương án tiếp nhận, tuyệt đối không để các thủ tục hành chính làm gián đoạn nhu cầu thiết yếu hằng ngày của trẻ.
Bác bỏ tin đồn thất thiệt, minh bạch hóa công tác giám sát
+ Gần đây, trên mạng xã hội xuất hiện những thông tin gán ghép việc bàn giao Làng trẻ em SOS với hoạt động hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người. Ông khẳng định thế nào về vấn đề này?
- Ông Tô Đức: Tôi khẳng định việc sắp xếp, bàn giao 8 Làng trẻ em SOS hoàn toàn không liên quan gì đến hoạt động hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người. Toàn bộ nội dung của phương án chỉ tập trung vào việc kiện toàn tổ chức quản lý, nhân sự, tài chính, tài sản, cơ sở vật chất nhằm duy trì và nâng cao chất lượng chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ.
Theo báo cáo chính thức từ hệ thống Làng trẻ em SOS Việt Nam, trong suốt gần 40 năm hoạt động tại nước ta, chưa từng ghi nhận bất kỳ trường hợp trẻ em nào trong hệ thống liên quan đến hoạt động hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người.
Những suy diễn vô căn cứ trên mạng xã hội không chỉ gây hoang mang, lo lắng cho chính các em nhỏ mà còn làm tổn thương sâu sắc đến đội ngũ những người đang ngày đêm trực tiếp chăm sóc trẻ, đồng thời làm suy giảm niềm tin của cộng đồng. Người dân cần hết sức tỉnh táo, kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ; các cơ quan chức năng cũng sẽ chủ động cung cấp thông tin chính thống, minh bạch để giải tỏa những băn khoăn của dư luận.
+ Cùng với việc bác bỏ tin đồn sai lệch, theo ông, cần công khai và giám sát những nội dung gì để người dân và các nhà tài trợ thực sự yên tâm về hoạt động của các Làng sau sắp xếp?
- Ông Tô Đức: Niềm tin của xã hội phải được củng cố bằng hành động trách nhiệm và sự minh bạch. Tất cả thông tin về mô hình tổ chức, đầu mối quản lý, điều kiện chăm sóc và việc thực hiện chế độ chính sách cần được giải thích rõ ràng, kịp thời cho người lao động, các bên liên quan và cộng đồng trong phạm vi pháp luật cho phép.
Công tác tiếp nhận, quản lý và sử dụng các nguồn lực tài trợ phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định hiện hành, bảo đảm công khai, minh bạch. Tuy nhiên, việc công khai thông tin phải đi đôi với nguyên tắc bảo vệ tuyệt đối đời sống riêng tư của trẻ; nghiêm cấm việc đưa hình ảnh, hồ sơ cá nhân hay khai thác hoàn cảnh của các em lên mạng xã hội gây tổn thương tâm lý.
Trong quá trình thanh tra, giám sát, cơ quan quản lý sẽ tập trung vào chất lượng chăm sóc thực chất: từ bữa ăn, giấc ngủ, việc học hành cho đến sức khỏe thể chất, tinh thần và sự an toàn của từng trẻ. Mọi phản ánh có căn cứ từ người dân và xã hội sẽ được tiếp nhận, kiểm tra và xử lý nghiêm theo thẩm quyền.
+ Trước khi khép lại cuộc trao đổi, ông muốn gửi gắm điều gì tới đội ngũ những người đang trực tiếp chăm sóc trẻ và các nhà hảo tâm?
- Ông Tô Đức: Sự hy sinh thầm lặng, tận tâm của các bà mẹ, bà dì, cán bộ, giáo viên cùng sự đồng hành bền bỉ của các nhà hảo tâm suốt gần 4 thập kỷ qua đã dệt nên những mái ấm thực sự, mở ra tương lai tươi sáng cho hàng vạn trẻ em kém may mắn. Những giá trị và đóng góp quý báu đó luôn được trân trọng và sẽ tiếp tục được phát huy mạnh mẽ trong giai đoạn mới.
Tôi mong cộng đồng tiếp tục dành sự quan tâm, sẻ chia với các em bằng những hành động thiết thực, đồng thời tiếp nhận thông tin một cách có chọn lọc, kiểm chứng, luôn cân nhắc tác động của mỗi phát ngôn đối với tâm lý trẻ nhỏ.
Mục tiêu tối thượng và xuyên suốt của chúng ta là bảo đảm mọi đứa trẻ đều được sống an toàn, được yêu thương, học tập và phát triển toàn diện. Chất lượng cuộc sống của chính các em sẽ là thước đo chuẩn xác nhất cho hiệu quả của quá trình sắp xếp và tinh thần trách nhiệm của các bên liên quan.
+ Xin trân trọng cảm ơn ông!
