Bảo đảm an ninh dữ liệu xuyên suốt quá trình chuyển đổi số
Trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật, Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Bộ Công an, cho biết việc xây dựng Luật nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng và phát triển kinh tế số, xác định bảo đảm an ninh dữ liệu là yêu cầu cấp thiết, xuyên suốt quá trình chuyển đổi số quốc gia.
Theo Thượng tướng Phạm Thế Tùng, quy mô dữ liệu tại Việt Nam gia tăng nhanh, trong khi việc bảo vệ còn phân tán, thiếu tiêu chuẩn thống nhất. Một số hệ thống lưu trữ dữ liệu quan trọng còn phụ thuộc tiêu chuẩn mật mã quốc tế mà Việt Nam chưa hoàn toàn làm chủ hoặc đặt tại nước ngoài.
Cùng với đó, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo và máy tính lượng tử làm phát sinh những rủi ro an ninh mới, trong đó có nguy cơ dữ liệu đã mã hóa bị thu thập trái phép để chờ giải mã trong tương lai.
Quy định về an ninh dữ liệu hiện nằm tại nhiều luật và văn bản khác nhau, trong đó có Luật Dữ liệu, Luật An ninh mạng, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhưng chưa có quy định tập trung, thống nhất về bảo vệ dữ liệu xuyên suốt vòng đời, kiểm soát chuyển dữ liệu xuyên biên giới theo mức độ rủi ro và chế tài đủ sức răn đe.
Dự thảo Luật gồm 6 chính sách, tập trung vào hoàn thiện thể chế quản lý tài nguyên dữ liệu, xác lập chủ quyền dữ liệu quốc gia; bảo đảm an ninh dữ liệu theo cấp độ rủi ro, xuyên suốt vòng đời dữ liệu; bảo đảm an ninh trong lưu trữ và chuyển giao dữ liệu xuyên biên giới; bảo đảm an ninh dữ liệu trong nghiên cứu, phát triển, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ mới.
Đồng thời, dự thảo hướng tới bảo đảm an ninh dữ liệu trong phát triển kinh tế dữ liệu, đổi mới sáng tạo, tự chủ công nghệ; đa dạng hóa nguồn lực tài chính, phát triển nhân lực và thúc đẩy hợp tác quốc tế về an ninh dữ liệu.
Thượng tướng Phạm Thế Tùng nhấn mạnh mục đích xây dựng Luật là xác lập cơ sở pháp lý để Nhà nước quản lý, kiểm soát và bảo vệ dữ liệu phát sinh trên lãnh thổ Việt Nam hoặc liên quan đến lợi ích quốc gia; hoàn thiện pháp luật về an ninh phi truyền thống đối với dữ liệu; bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân trước các hành vi tấn công mạng, chiếm đoạt, làm lộ, mất dữ liệu; đồng thời tạo điều kiện phát triển kinh tế dữ liệu trên cơ sở quản lý theo mức độ rủi ro.
Thiết lập khung pháp lý bảo vệ tài nguyên dữ liệu quốc gia
Trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra sơ bộ, Thượng tướng Lê Tấn Tới, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội, cho biết Thường trực Ủy ban nhất trí về sự cần thiết ban hành Luật An ninh dữ liệu. Theo đó, dự án Luật nhằm thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các chủ trương, quan điểm của Đảng về bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu, an ninh thông tin, chuyển đổi số quốc gia và đổi mới tư duy lập pháp.
Cơ quan thẩm tra đánh giá dự thảo Luật cơ bản phù hợp với Hiến pháp năm 2013, bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật; bố cục gồm 6 chương, 25 điều là cơ bản phù hợp.
Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cơ bản nhất trí với cách tiếp cận quản lý theo mức độ rủi ro. Tuy nhiên, nhiều ý kiến đề nghị thiết kế các cấp độ rủi ro an ninh dữ liệu bảo đảm liên thông, tương thích với 5 cấp độ an toàn hệ thống thông tin theo Luật An ninh mạng và phân loại dữ liệu theo Luật Dữ liệu. Đồng thời, cần thống nhất cơ chế đánh giá, thẩm định dựa trên bản chất tập dữ liệu, không phân biệt tổ chức công hay tư; nghiên cứu công nhận chứng nhận an ninh quốc tế tương đương nhằm giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Đối với công nghệ mới và trí tuệ nhân tạo, cơ quan thẩm tra ghi nhận dự thảo đã đặt ra yêu cầu bảo mật dài hạn trước điện toán lượng tử và bảo đảm an ninh dữ liệu huấn luyện AI. Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị bổ sung yêu cầu bảo vệ cả tính bảo mật và tính toàn vẹn của dữ liệu huấn luyện AI; đồng thời rà soát để tránh chồng chéo với quy định của Luật Trí tuệ nhân tạo.
Về lưu chuyển dữ liệu xuyên biên giới, Thường trực Ủy ban cơ bản nhất trí với nguyên tắc phân luồng rủi ro. Một số ý kiến đề nghị làm rõ phạm vi “chuyển dữ liệu ra nước ngoài” đối với dữ liệu xử lý qua nền tảng xuyên biên giới; khẳng định nguyên tắc tự do lưu chuyển đối với dữ liệu Cấp độ 1, Cấp độ 2 và quy định chặt chẽ cơ chế xử lý khi nhận được yêu cầu cung cấp dữ liệu trực tiếp từ cơ quan nước ngoài không qua kênh tương trợ tư pháp.
Thường trực Ủy ban cũng đề nghị tiếp tục rà soát, cắt giảm các thủ tục hành chính, tránh phát sinh thủ tục đăng ký, đánh giá trùng lặp giữa pháp luật về an ninh dữ liệu, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Việc hoàn thiện dự án Luật An ninh dữ liệu được đặt trong yêu cầu vừa chủ động kiểm soát, phòng ngừa, ứng phó với các nguy cơ đối với dữ liệu, vừa bảo đảm môi trường pháp lý thuận lợi cho đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế dữ liệu.
