Chiều 22/9, cho ý kiến về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, đây là một đạo luật có tính chất đặc thù, tạo cơ sở pháp lý để Nhà nước huy động kịp thời nguồn lực tài sản trong những tình huống thật sự cần thiết. Mặt khác, việc trưng mua và trưng dụng tài sản cũng là một biện pháp hành chính đặc biệt, tác động đến quyền sở hữu và quyền tài sản hợp pháp của tổ chức và cá nhân.
Vì vậy, theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, yêu cầu xuyên suốt khi sửa Luật này là phải cân bằng được hai mục tiêu: Vừa bảo đảm cho Nhà nước có đủ thẩm quyền và khả năng phản ứng nhanh cho tình huống cấp thiết; vừa phải kiểm soát chặt chẽ việc thực hiện thẩm quyền đó nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người có tài sản.
Từ cách tiếp cận này, qua nghiên cứu dự thảo Luật, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát, quy định chặt chẽ hơn điều kiện trưng mua và trưng dụng, đặc biệt là trường hợp ngoại lệ cho phép áp dụng ngay. Tại Điều 6 của dự thảo luật đã quy định điều kiện và các trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản trong trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng an ninh hoặc vì lợi ích quốc gia, tình trạng khẩn cấp, phòng chống thiên tai. Như vậy, lúc đó gọi là huy động.
Còn tại điểm c khoản 1 Điều 6, dự thảo Luật quy định là trường hợp cần quyết định ngay để ngăn chặn nguy cơ trực tiếp đối với tính mạng, sức khỏe người dân, quốc phòng an ninh thì không yêu cầu phải đáp ứng các điều kiện quy định tại điểm a, điểm b của khoản này. Phó Chủ tịch Quốc hội nhận thấy, quy định này rất cần thiết để xử lý tình huống cấp bách. Tuy nhiên, vì cho phép áp dụng một cơ chế ngoại lệ, tác động trực tiếp đến quyền tài sản của công dân, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị rà soát kỹ và quy định chặt chẽ hơn tại Luật: thế nào là “nguy cơ trực tiếp”, căn cứ nào để xác định, chủ thể nào đánh giá và trách nhiệm của người ra quyết định nếu áp dụng không đúng.
Đồng thời đề nghị nghiên cứu quy định rõ nguyên tắc trưng mua, trưng dụng chỉ được áp dụng khi thật sự cần thiết, đúng trường hợp luật định và không có biện pháp phù hợp khác ít hạn chế quyền tài sản hơn mà vẫn đáp ứng được yêu cầu đặt ra. “Quy định này không làm hạn chế khả năng phản ứng nhanh của Nhà nước mà ngược lại, tạo ra căn cứ pháp lý rõ ràng để người có thẩm quyền có thể quyết định nhanh khi thật sự cần thiết và chịu trách nhiệm về quyết định đấy của mình”, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nêu rõ.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cũng đề nghị cần nghiên cứu hoàn thiện các quy định về công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình theo hướng thật sự trở thành cơ chế kiểm soát quyền lực trong trưng mua và trưng dụng tài sản.
Phó Chủ tịch Quốc hội đánh giá cao việc dự thảo Luật đã dành riêng Điều 13 quy định về công khai và trách nhiệm giải trình, trong đó quy định khá rộng về các nội dung phải công khai, đồng thời yêu cầu việc công khai phải chính xác, rõ ràng, đầy đủ và kịp thời.
Nhấn mạnh, đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng bởi vì quyền hạn càng đặc biệt thì yêu cầu công khai, trách nhiệm giải trình và khả năng giám sát phải càng cao, song Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho rằng, công khai chỉ thực sự có ý nghĩa khi thông tin công khai đủ để kiểm tra được tính hợp pháp và toàn bộ quá trình thực hiện ra quyết định. Vì vậy, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát hoàn thiện quy định Điều 13 rõ và chặt chẽ hơn.
“Không chỉ là công khai thông tin gì mà phải làm rõ ai có trách nhiệm công khai, công khai ở đâu, như thế nào, vào thời điểm nào, trong thời hạn bao lâu và trách nhiệm như thế nào nếu không công khai, công khai chậm hoặc là công khai không đầy đủ. Phải có những quy định như thế để dự thảo đảm bảo chặt chẽ”, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nêu quan điểm.
