Từ hoang mang ban đầu đến buộc phải “học thật”
Nhiều năm qua, đề minh họa gần như là điểm tựa để học sinh hình dung dạng đề, mức độ khó và cách phân bổ thời gian ôn tập. Khi thông tin năm nay không công bố đề mẫu được xác nhận, không ít sĩ tử thừa nhận có cảm giác hụt hẫng.
Em Tạ Mỹ Hạnh, học sinh lớp 12A1, Trường THPT Liên Hà (Hà Nội) cho biết, em từng lo lắng vì “không biết đề sẽ đi theo hướng nào”. Tuy nhiên, sau khi được giáo viên định hướng, nữ sinh chuyển sang cách học khác: Ôn chắc kiến thức nền và mở rộng phạm vi thay vì tập trung vào một số dạng bài quen thuộc.
“Em chia nhỏ từng chuyên đề, làm nhiều đề luyện và tự rà lại những phần còn yếu. Năm nay nếu học tủ thì rất rủi ro”, Hạnh nói.
Em Nguyễn Phạm Hà Anh, học sinh lớp 12D1, Trường THPT Việt Đức, cũng nhìn nhận thay đổi này buộc học sinh phải tự chủ hơn.
“Trước đây nhiều bạn dựa vào đề minh họa để ‘khoanh vùng’. Bây giờ thì phải học đều, đặc biệt là kiến thức lớp 10 và 11, vì đề có thể khai thác rộng hơn”, Hà Anh chia sẻ.
Điểm chung trong cách thích nghi của nhiều học sinh là chuyển từ học theo “dạng đề” sang học theo “bản chất kiến thức”, đồng thời tăng cường luyện đề để rèn kỹ năng thay vì dự đoán.
Nhà trường tự xây “la bàn” mới
Ở phía nhà trường, việc không có đề minh họa đồng nghĩa với việc giáo viên phải chủ động hơn trong xây dựng nội dung ôn tập.
TS Trần Thị Hải Yến, Hiệu trưởng Trường THPT Trần Phú (Hoàn Kiếm) cho biết, các tổ chuyên môn đã sớm xây dựng ngân hàng đề riêng, dựa trên định hướng chương trình mới và đề thi các năm trước.
“Khối lượng công việc của giáo viên tăng lên, nhưng đây cũng là cơ hội để thiết kế lại cách dạy, cách ôn theo hướng bám sát năng lực học sinh, thay vì chạy theo một cấu trúc có sẵn”, bà Yến nói.
Theo bà Yến, điểm cốt lõi của chương trình giáo dục phổ thông mới là yêu cầu học sinh nắm vững kiến thức cả ba năm THPT. Vì vậy, việc ôn tập được triển khai theo hướng hệ thống hóa toàn diện, hạn chế tình trạng học lệch.
Tại TP HCM, ông Đỗ Đình Đảo, Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ cho rằng, đề minh họa chỉ mang tính tham khảo về hình thức. Khi không có tài liệu này, các trường vẫn có thể dựa vào đề thi những năm gần đây để xây dựng hệ thống luyện tập phù hợp.
“Điều quan trọng không phải là đề ra sao, mà là học sinh có đủ năng lực xử lý các dạng câu hỏi hay không”, ông Đảo nói.
Theo các giáo viên, việc thiếu đề minh họa khiến áp lực tâm lý của học sinh tăng lên trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, khi đã thích nghi, nhiều em lại học chắc hơn, ít phụ thuộc hơn.
Ông Nguyễn Quốc Bình, Hiệu trưởng Trường THCS-THPT Lương Thế Vinh nhận định, đề thi hiện nay ngày càng thiên về đánh giá năng lực vận dụng, nên việc học tủ gần như không còn “đất sống”.
“Thí sinh cần xây dựng kế hoạch học rõ ràng, nắm chắc kiến thức nền, luyện kỹ năng làm bài và giữ tâm lý ổn định. Đây là những yếu tố quyết định, chứ không phải việc đoán trúng đề”, ông Bình nói.
Một yếu tố khác khiến việc ôn thi trở nên gấp gáp hơn là kỳ thi năm 2026 dự kiến diễn ra sớm hơn khoảng hai tuần. Điều này khiến thời gian ôn tập tập trung bị rút ngắn, buộc học sinh phải tăng tốc từ sớm.
Trước áp lực đó, nhiều em chủ động mở rộng phương án xét tuyển, như tham gia các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy hoặc chuẩn bị chứng chỉ quốc tế để giảm phụ thuộc vào kỳ thi tốt nghiệp.
GS.TS Nguyễn Ngọc Hà, Phó cục trưởng Quản lý chất lượng, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho hay, đề thi tốt nghiệp THPT 2026 giữ ổn định cấu trúc, mức độ và tỷ lệ phân hóa như năm trước với định hướng đánh giá năng lực thực tiễn.
Ngữ văn tiếp tục thi tự luận, các môn còn lại sử dụng nhiều dạng câu hỏi trắc nghiệm, trong đó có câu hỏi trả lời ngắn nhằm tăng khả năng phân loại thí sinh.
Như vậy, thay đổi lớn nhất không nằm ở đề thi, mà ở cách tiếp cận. Khi không còn “đề mẫu” để bám vào, học sinh buộc phải quay về cốt lõi của việc học: Hiểu bản chất, nắm chắc kiến thức và rèn kỹ năng.
Việc không công bố đề minh họa có thể khiến nhiều học sinh cảm thấy mất phương hướng trong ngắn hạn. Nhưng về dài hạn, đây được xem là bước điều chỉnh nhằm giảm lệ thuộc vào luyện đề, hạn chế học tủ những tồn tại kéo dài nhiều năm.
