Theo GS Hà, điểm mới của đề thi năm nay nằm ở phần nghị luận xã hội chỉ chiếm 2 điểm nhưng yêu cầu học sinh phải vận dụng kỹ năng đọc hiểu, khả năng liên hệ thực tiễn và vốn hiểu biết cá nhân để trả lời. Câu lệnh được xây dựng rõ ràng, bám sát ngữ liệu đã cho trong đề.
Ông nhấn mạnh, đề thi không yêu cầu học sinh phải có kiến thức chuyên sâu về nhà sáng lập Apple. Hình ảnh "Steve Jobs Việt Nam" chỉ là một cách diễn đạt mang tính biểu tượng, ẩn dụ cho những cá nhân có khả năng đổi mới sáng tạo, tạo ra các đột phá về khoa học, công nghệ và đóng góp cho sự phát triển của đất nước.
"Đây là nội dung có tính phân loại. Quá trình xây dựng đề thi đã được hội đồng chuyên môn thảo luận kỹ lưỡng, đồng thời tính đến yếu tố vùng miền và điều kiện học tập khác nhau của học sinh trên cả nước", GS Hà cho biết.
Đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng khẳng định môn Ngữ văn có những đặc thù riêng, không thể đánh giá theo cách tiếp cận giống các môn học khác. Bên cạnh các tác phẩm bắt buộc trong chương trình, đề thi được xây dựng theo hướng mở nhằm tạo điều kiện để học sinh thể hiện chính kiến, cảm nhận và tư duy độc lập.
So sánh với Chương trình giáo dục phổ thông 2006, GS Hà cho rằng đề thi Ngữ văn trước đây chủ yếu xoay quanh các tác phẩm quen thuộc, khiến việc học văn mẫu trở nên phổ biến. Dù văn mẫu có nhiều giá trị tham khảo, cách học này phần nào hạn chế khả năng sáng tạo và cảm thụ văn học của học sinh.
Trong khi đó, Chương trình giáo dục phổ thông 2018 mở rộng phạm vi ngữ liệu, đưa vào nhiều chủ đề mới gắn với đời sống đương đại như đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ hay những văn bản ngoài sách giáo khoa. Điều này đòi hỏi học sinh phải biết suy luận, liên hệ và vận dụng kiến thức thay vì chỉ ghi nhớ nội dung đã học.
Đáng chú ý, theo GS Hà, kỳ thi năm nay cũng đánh dấu lần đầu tiên Bộ Giáo dục và Đào tạo áp dụng phương pháp chấm thi Ngữ văn bằng Rubric trên phạm vi toàn quốc.
Rubric là bảng tiêu chí đánh giá chi tiết, được xây dựng dưới dạng ma trận các mức độ đạt được của từng yêu cầu trong bài làm. Phương pháp này giúp chuẩn hóa việc chấm thi, giảm sự phụ thuộc vào cảm tính của người chấm, đồng thời bảo đảm tính minh bạch, khách quan và thống nhất giữa các hội đồng chấm thi.
"Trong thời gian qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã làm việc với Ban Chỉ đạo thi và các giám đốc sở giáo dục và đào tạo để quán triệt tinh thần đổi mới công tác chấm thi. Với Rubric, những bài viết có cách tiếp cận khác nhau nhưng đáp ứng được các tiêu chí đặt ra vẫn sẽ được ghi nhận và đánh giá công bằng", GS Hà cho biết.
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc áp dụng Rubric không chỉ giúp nâng cao tính khách quan trong chấm thi mà còn phù hợp với tinh thần của đề thi mở, khuyến khích học sinh thể hiện quan điểm cá nhân, tư duy phản biện và năng lực sáng tạo thay vì lệ thuộc vào các khuôn mẫu có sẵn.
Đây được xem là một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của môn Ngữ văn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, đánh dấu bước chuyển từ đánh giá khả năng ghi nhớ sang đánh giá năng lực thực chất của người học.
