Sáng 11/6, hơn 1,2 triệu thí sinh trên cả nước hoàn thành bài thi Ngữ văn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Đây là năm thứ hai kỳ thi được tổ chức theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, với điểm nhấn tiếp tục là việc sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa và tăng cường đánh giá năng lực tư duy, khả năng liên hệ thực tiễn của học sinh.
Ngay sau khi kết thúc môn thi, đề Ngữ văn nhanh chóng trở thành chủ đề được bàn luận sôi nổi. Bên cạnh những ý kiến đánh giá đề thi giàu tính thời sự, khơi gợi tư duy về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, không ít giáo viên cho rằng câu hỏi nghị luận xã hội về việc “Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?” là phần khó nhất, đồng thời đặt ra nhiều tranh luận về tính phù hợp đối với một kỳ thi quốc gia.
So với đề thi năm 2025, đề Ngữ văn năm nay tiếp tục mở rộng phạm vi đánh giá từ những vấn đề xã hội gần gũi sang các câu chuyện mang tầm phát triển quốc gia và toàn cầu. Trọng tâm của phần nghị luận xã hội là yêu cầu thí sinh bàn luận về giải pháp để Việt Nam có thể xuất hiện những nhân vật tạo dấu ấn lớn trong lĩnh vực công nghệ như Steve Jobs, Mark Zuckerberg hay Elon Musk.
Nhiều giáo viên nhận định đây là cách tiếp cận mới, phản ánh tinh thần của thời đại số, khi khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo và đổi mới sáng tạo đang trở thành động lực phát triển của các quốc gia.
Tuy nhiên, chính sự mới mẻ đó cũng khiến đề thi trở thành thách thức với không ít học sinh.
Không phải học sinh nào cũng hiểu Steve Jobs, Mark Zuckerberg hay Elon Musk
Cô NTL (đề nghị giấu tên), giáo viên Ngữ văn tại Thanh Hóa, cho rằng câu hỏi nghị luận xã hội năm nay đòi hỏi một vốn hiểu biết xã hội tương đối rộng.
Theo cô NTL, nhiều học sinh vùng sâu, vùng xa hoặc khu vực miền núi có thể chưa từng được tiếp cận đầy đủ với các nhân vật như Steve Jobs, Mark Zuckerberg hay Elon Musk. Ngay cả một bộ phận giáo viên cũng có thể chỉ biết đến Facebook mà chưa thực sự hiểu rõ về người sáng lập nền tảng này.
“Đề thi quốc gia với hơn 1,2 triệu thí sinh dự thi cần tính đến sự khác biệt về điều kiện tiếp cận thông tin. Học sinh thành phố có thể thường xuyên đọc tin tức công nghệ, sử dụng các sản phẩm công nghệ hiện đại nên dễ hình dung hơn. Trong khi đó, học sinh ở những vùng khó khăn có thể gặp bất lợi nhất định”, cô Loan nhận xét.
Theo nữ giáo viên, việc sử dụng hình tượng Steve Jobs trong đề thi có thể tạo cảm giác cá nhân hóa thành công, trong khi sự phát triển khoa học công nghệ của một quốc gia là kết quả của nhiều yếu tố từ giáo dục, nghiên cứu cơ bản đến môi trường sáng tạo và chính sách phát triển.
“Steve Jobs không phải là nhà phát minh theo nghĩa truyền thống”
Một trong những vấn đề được nhiều giáo viên đặt ra là cách diễn đạt của đề thi.
Theo cô NTL, Steve Jobs, Mark Zuckerberg hay Elon Musk là những doanh nhân công nghệ có tầm ảnh hưởng toàn cầu, song không phải những nhà phát minh theo nghĩa tạo ra các nguyên lý khoa học hoặc công nghệ nền tảng.
“Steve Jobs nổi tiếng nhờ khả năng nhìn thấy tiềm năng của công nghệ, kết hợp các thành tựu sẵn có để tạo ra những sản phẩm thay đổi thị trường. Ông có vai trò rất lớn trong việc thương mại hóa công nghệ, nhưng không phải là người trực tiếp phát minh ra iPhone hay máy tính Macintosh”, cô phân tích.
Theo quan điểm này, nếu chỉ tập trung vào những biểu tượng thành công nổi tiếng trong lĩnh vực công nghệ, đề bài có thể vô tình làm lu mờ vai trò của các nhà khoa học, kỹ sư và những người làm nghiên cứu cơ bản – lực lượng tạo nên nền tảng cho các đột phá công nghệ.
“Tiềm lực khoa học của một quốc gia phải được xây dựng từ nền móng khoa học cơ bản vững chắc, chứ không chỉ từ những câu chuyện khởi nghiệp thành công”, cô Loan nhấn mạnh.
Câu hỏi hay nhưng có phần “già trước tuổi”
Trong khi đó, cô NTM (đề nghị giấu tên), giáo viên Ngữ văn tại Bắc Ninh lại đánh giá đề thi năm nay có nhiều điểm tích cực.
Theo cô NTM, đề thi vẫn bám sát cấu trúc đã công bố nhưng tạo được yếu tố bất ngờ khi đảo vị trí câu nghị luận văn học và nghị luận xã hội. Điều này khiến cả giáo viên lẫn học sinh có phần bất ngờ trong quá trình làm bài.
“Đề hay, có tính phân hóa rõ rệt. Tuy nhiên, phần nghị luận văn học mang tính triết lý khá sâu. Với học sinh trung bình hoặc yếu, việc tiếp cận và triển khai ý không hề dễ dàng. Có cảm giác đề đòi hỏi thí sinh phải có độ chín trong tư duy, thậm chí hơi ‘già trước tuổi’”, cô NTM chia sẻ.
Riêng với câu hỏi về “Steve Jobs Việt Nam”, cô cho rằng đây là một vấn đề đáng suy ngẫm nhưng cũng cần xem xét về mức độ phù hợp.
“Không ai có thể đưa ra công thức để tạo nên một Steve Jobs thứ hai. Thành công của mỗi con người là kết quả của rất nhiều yếu tố từ năng lực cá nhân, môi trường sống, thời đại đến cơ hội phát triển. Giáo dục cũng không hướng tới việc tạo ra những bản sao của người nổi tiếng mà phải giúp mỗi học sinh phát huy giá trị riêng của mình”, cô NTM nói.
Nữ giáo viên cho rằng, thay vì đặt vấn đề làm thế nào để có thêm những Steve Jobs, câu hỏi “Làm thế nào để người trẻ Việt Nam phát huy tài năng và khẳng định bản thân?” có thể gần gũi và phù hợp hơn với đối tượng học sinh phổ thông.
Sau khi kết thúc môn thi, nhiều học sinh của cô NTM không có tâm trạng hào hứng hay phấn khích như những năm trước.
"Các em không phản ứng quá mạnh sau giờ thi. Phần lớn chỉ cảm thấy nhẹ nhõm vì đã hoàn thành bài thi, trong khi một số em tỏ ra tiếc nuối vì đề không rơi vào những nội dung các em kỳ vọng hoặc đã ôn tập kỹ. Có thể nói tâm trạng chung là bằng lòng vì đã thi xong hơn là thực sự tự tin về bài làm của mình", cô NTM nói.
![clo_br_img-4664.jpg](https://cdn.congluan.vn/images/kNAZqbMGouQx6kv9GjzzlRA_2vZmz1xrFVdcsmXnd_gpXJkdkNjV72Osln1V9vaP/clo_br_img-4664.jpg.avif "Tuy nhiên, những tranh luận xung quanh câu hỏi "Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?" cho thấy một thực tế rằng việc lựa chọn ngữ liệu và cách đặt vấn đề trong đề thi quốc gia luôn cần cân nhắc kỹ lưỡng để vừa bảo đảm tính thời sự, vừa bảo đảm sự công bằng cho mọi đối tượng thí sinh trên cả nước.")
Dù còn những ý kiến khác nhau, cô NTM khẳng định rằng câu hỏi nghị luận xã hội năm nay mở ra cơ hội để học sinh thể hiện tư duy độc lập, hiểu biết thực tế và quan điểm cá nhân.
Trong đó, giáo dục cần khuyến khích tư duy phản biện, khả năng sáng tạo thay vì chỉ học thuộc lòng. Người trẻ phải được trang bị kiến thức khoa học, công nghệ, ngoại ngữ cùng kỹ năng giải quyết vấn đề. Bên cạnh đó là tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chấp nhận thất bại và khát vọng cống hiến cho cộng đồng.
