Khi lòng yêu nghề không đủ giữ chân giáo viên
Ở một ngôi trường cách biên giới Campuchia khoảng 2 km, cô Phạm Thị Tự, giáo viên Trường Phổ thông liên cấp Tiểu học - THCS Tân Đông (xã Tân Đông, tỉnh Tây Ninh) đã chứng kiến không ít đồng nghiệp rời đi. Khi chính sách thu hút giáo viên giỏi còn được triển khai, nhà trường ít rơi vào cảnh thiếu người. Nhưng khi chính sách kết thúc, những giáo viên từng đến công tác lần lượt chuyển sang địa bàn thuận lợi hơn.
“Những giáo viên như tôi là những người bám trụ lâu nhất ở đây”, cô Tự chia sẻ.
Câu nói ngắn gọn ấy phần nào phản ánh thực tế tại những ngôi trường vùng khó: giữ được một giáo viên đã khó, tìm được người thay thế còn khó hơn. Đặc biệt, những môn học đang có nhu cầu lớn như Tiếng Anh, Tin học, Nghệ thuật lại càng khó tuyển dụng bởi giáo viên có nhiều lựa chọn việc làm với mức thu nhập tốt hơn bên ngoài nhà trường.
Điều khiến cô Tự lo lắng không đơn thuần là thiếu người đứng lớp. Khi giáo viên liên tục biến động, học sinh ở những địa bàn vốn ít điều kiện học tập lại phải đối mặt với nguy cơ tụt hậu xa hơn. Cô mong muốn có cơ chế đủ sức thu hút cả giáo viên giàu kinh nghiệm lẫn những người trẻ mới ra trường đến với những ngôi trường như nơi mình đang công tác.
Ở đại ngàn A Lưới (TP Huế), khó khăn của người thầy mang một dáng hình khác. Cô Nguyễn Thị Vân Nhi, giáo viên Ngữ văn Trường Tiểu học và THCS Hồng Thủy chia sẻ: “Phần lớn học sinh là người dân tộc thiểu số. Rào cản ngôn ngữ khiến việc dạy học không đơn thuần là truyền đạt kiến thức. Giáo viên tiểu học nhiều khi phải kiêm cả vai trò phiên dịch, giải thích từng câu chữ để học sinh hiểu bài”.
Với những lớp học như vậy, một tiết dạy có thể đòi hỏi nhiều công sức hơn rất nhiều so với những nơi có điều kiện thuận lợi. Cô Nhi mong muốn sĩ số học sinh ở các lớp miền núi được giảm, số lượng giáo viên được tăng cường, đồng thời cơ sở vật chất được đầu tư để thầy và trò có cơ hội tiếp cận công nghệ, chuyển đổi số.
Nhưng giữ chân giáo viên ở vùng khó không chỉ là câu chuyện lương, phụ cấp hay điều kiện sinh hoạt. Đó còn là câu chuyện về cơ hội phát triển nghề nghiệp.
Thầy Nông Ích Sơn, giáo viên Trường THCS Quang Trung, tỉnh Đồng Nai cho biết, trường có quy mô chỉ 8 lớp, hơn 40% học sinh là người dân tộc thiểu số. Trong môi trường giáo dục còn nhiều hạn chế, giáo viên ít có điều kiện tham gia các hoạt động nghiên cứu khoa học, bồi dưỡng chuyên sâu và phát triển năng lực nghề nghiệp.
“Nếu không có thêm chính sách hỗ trợ, giáo viên ở những địa bàn khó khăn sẽ khó có cơ hội nâng cao trình độ như đồng nghiệp tại các đô thị. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến một bộ phận nhà giáo có xu hướng chuyển đến nơi thuận lợi hơn để công tác và phát triển bản thân”, thầy Sơn nghẹn ngào nói.
Thầy mong muốn ngành Giáo dục không chỉ hỗ trợ giáo viên bằng các khoản phụ cấp, mà còn tạo điều kiện để họ được học tập, nghiên cứu, tiếp cận những chương trình bồi dưỡng chuyên sâu và có động lực gắn bó lâu dài với địa phương.
Thiếu 100.000 giáo viên, những môn học thiết yếu càng khó tuyển
Những câu chuyện từ vùng biên, miền núi cho thấy tình trạng thiếu giáo viên không đơn thuần là thiếu số lượng người đứng lớp. Vấn đề còn nằm ở sự phân bổ nhân lực, khả năng cạnh tranh về thu nhập và sức hấp dẫn của nghề giáo đối với những nhóm chuyên môn đang có nhu cầu cao.
Theo ông Vũ Minh Đức, Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục (Bộ Giáo dục và Đào tạo), tính đến cuối tháng 9/2026, cả nước còn thiếu khoảng 100.000 giáo viên. Trong đó, Ngoại ngữ, chủ yếu là Tiếng Anh, thiếu khoảng 11.400 người; Tin học thiếu 6.430 người và Nghệ thuật thiếu 4.800 người.
Đáng chú ý, đây đều là những lĩnh vực mà người có chuyên môn có nhiều cơ hội tìm kiếm việc làm ngoài trường học với mức thu nhập cao hơn. Một giáo viên Tiếng Anh có thể lựa chọn làm việc tại trung tâm ngoại ngữ, dạy học tư nhân; người có chuyên môn công nghệ thông tin cũng có nhiều cơ hội tại doanh nghiệp. Trong khi đó, thu nhập của giáo viên mới vào nghề hiện chưa đến 8 triệu đồng mỗi tháng.
Khoảng cách thu nhập và cơ hội nghề nghiệp khiến việc tuyển dụng, giữ chân giáo viên ở những môn học này trở thành thách thức lớn. Với các trường vùng sâu, vùng xa, khó khăn ấy càng nhân lên bởi điều kiện sinh hoạt, cơ sở vật chất và môi trường làm việc chưa thực sự hấp dẫn.
“Bộ Giáo dục và Đào tạo đang nghiên cứu thêm các chính sách đặc thù nhằm thu hút giáo viên, nhất là những môn học đang thiếu hụt nghiêm trọng như Tiếng Anh, Tin học và Nghệ thuật”, ông Đức nhấn mạnh.
Đối với giáo viên công tác tại vùng sâu, vùng xa, theo ông Đức, các khoản phụ cấp thu hút, phụ cấp ưu đãi được hưởng ở mức cao. Đặc biệt, theo định hướng tại Nghị quyết 71-NQ/TW, giáo viên ở những địa bàn này có thể được hưởng mức phụ cấp ưu đãi 100%.
Bên cạnh đó, Luật Giáo dục cũng quy định việc bố trí nhà công vụ cho giáo viên và các chế độ, chính sách liên quan đến luân chuyển nhà giáo. Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai các chương trình bồi dưỡng trực tuyến, phong trào “trường giúp trường” để giáo viên có thêm cơ hội nâng cao chuyên môn.
Lương nhà giáo và bài toán giữ chân người giỏi
Mong muốn đưa lương nhà giáo lên mức cao nhất trong thang bảng lương hành chính sự nghiệp từ lâu đã được ngành Giáo dục đặt ra. Tuy nhiên, theo ông Đức, mục tiêu này chưa thể thực hiện ngay do còn phụ thuộc vào tương quan tiền lương giữa ngành Giáo dục với các ngành nghề khác và khả năng cân đối nguồn lực quốc gia.
Cả nước hiện có khoảng 1,6 triệu nhà giáo đang công tác. Với quy mô đội ngũ lớn, ngay cả một điều chỉnh nhỏ cũng tạo ra áp lực đáng kể đối với ngân sách.
Ông Đức dẫn ví dụ: “Nếu tăng thêm 100.000 đồng mỗi tháng cho mỗi giáo viên, ngân sách sẽ phải bổ sung hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm. Đây là vấn đề cần được tính toán trong quá trình xây dựng chính sách tiền lương đối với nhà giáo”.
Dẫu vậy, quy mô đội ngũ lớn cũng không thể trở thành lý do để việc cải thiện thu nhập và điều kiện làm việc của giáo viên bị trì hoãn. Bởi sức hấp dẫn của nghề giáo không chỉ quyết định chất lượng nguồn nhân lực ngành Giáo dục, mà còn tác động trực tiếp đến cơ hội học tập của hàng triệu học sinh.
Ngay cả những công việc đặc thù như Tổng phụ trách Đội ở các điểm trường, phân hiệu cũng cần được nhìn nhận tương xứng với khối lượng công việc thực tế.
Thầy La Văn Du, giáo viên Trường Tiểu học và THCS Nghĩa Tá, xã Nghĩa Tá, tỉnh Thái Nguyên mong muốn cơ quan quản lý sớm có hướng dẫn thống nhất về định mức tiết dạy đối với giáo viên Tổng phụ trách Đội và giáo viên phụ trách công tác Đội tại các phân hiệu.
Theo thầy Du, các phân hiệu cũng là những điểm trường có học sinh, có hoạt động giáo dục và phong trào Đội được duy trì thường xuyên. Vì vậy, giáo viên phụ trách công tác Đội tại đây cần được xem xét giảm định mức tiết dạy tương xứng với nhiệm vụ đảm nhận.
Những kiến nghị tưởng như riêng lẻ ấy thực chất cùng hướng đến một vấn đề lớn hơn: Làm thế nào để công sức, trách nhiệm và điều kiện công tác của giáo viên được ghi nhận đúng mức. Một chính sách thu hút có thể đưa giáo viên đến vùng khó, nhưng chỉ một môi trường làm việc đủ tốt, chế độ đãi ngộ ổn định và cơ hội phát triển lâu dài mới có thể giữ họ ở lại.
Bởi ở những nơi địa hình cách trở, học sinh còn phải vượt qua rào cản ngôn ngữ, điều kiện học tập thiếu thốn, sự hiện diện của một người thầy có năng lực không chỉ có ý nghĩa với một lớp học. Đó còn là cơ hội để trẻ em vùng khó không bị bỏ lại phía sau. Bài toán của ngành Giáo dục vì thế không chỉ là tuyển đủ giáo viên, mà phải làm sao để những người thầy giỏi nhất không luôn có lý do để rời khỏi những nơi đang cần họ nhất.
